કાગળની કહાની
હું કાગળ છું...
સફેદ છું, શાંત છું,
પણ મારી આ શાંતિની અંદર
હજારો અવાજો જીવંત છે.
એક સમય હતો,
જ્યારે હું કોઈ વૃક્ષની ડાળ પર
લીલા પાનની સાથે હસતો હતો.
પવન આવતો ત્યારે
મારી ડાળ ધીમે ધીમે ઝૂલતી,
સૂર્યના કિરણો
મારા શરીરને સ્પર્શતા,
અને વરસાદની દરેક બૂંદ
મારી સાથે વાત કરતી.
મારી નસોમાં હરિયાળી હતી,
મારી અંદર જંગલની સુગંધ હતી,
અને મારી છાયામાં
કોઈ થાકેલો મુસાફર
થોડા સમય માટે આરામ કરતો હતો.
પણ એક દિવસ
મારી કહાની બદલાઈ ગઈ.
હું વૃક્ષથી અલગ થયો,
ટુકડાઓમાં વિખરાયો,
પાણીમાં ભળી ગયો,
મશીનોમાંથી પસાર થયો,
અને એક દિવસ
મારો નવો જન્મ થયો...
હું કાગળ બની ગયો.
મારો રંગ સફેદ હતો,
પણ મારા જીવનમાં
અસંખ્ય રંગો છુપાયેલા હતા.
કોઈએ મારા પર
પહેલી વાર પોતાનું નામ લખ્યું,
કોઈએ પ્રેમનો પહેલો શબ્દ લખ્યો.
કોઈ નાનકડા બાળકે
મારા પર અક્ષરો લખતાં લખતાં
પોતાનું ભવિષ્ય શોધ્યું.
કોઈ માતાએ
પોતાના દીકરાને આશીર્વાદ લખ્યો.
કોઈ પિતાએ
દૂર રહેલી દીકરીને લખ્યું—
“હંમેશા ખુશ રહેજે.”
અને કોઈ પ્રેમીએ
કંપતા હાથથી લખ્યું—
“હું તને ક્યારેય ભૂલીશ નહીં.”
હું ચૂપ રહ્યો,
પણ દરેક શબ્દને
મારા હૃદયમાં સાચવતો રહ્યો.
ક્યારેક હું પુસ્તક બન્યો,
ક્યારેક કવિતા,
ક્યારેક વાર્તા,
ક્યારેક કોઈનું સપનું.
ક્યારેક મારા પર
કોઈએ પોતાનું ભવિષ્ય લખ્યું,
તો ક્યારેક કોઈએ
પોતાના ભૂતકાળના આંસુ વહાવ્યા.
મેં વિદ્યાર્થીઓના
પરીક્ષાના પાનાં જોયાં,
લેખકોની લાંબી રાતો જોઈ,
કવિઓના અધૂરા શબ્દો જોયા,
અને સૈનિકોના પત્રોમાં
ઘરની માટીની સુગંધ અનુભવી.
મેં એ પણ જોયું
જે માણસ દુનિયાથી છુપાવે છે.
લોકો મને નિર્જીવ કહે છે,
પણ હું તો
દરેક લખાયેલા શબ્દની
ધડકન સાંભળું છું.
મારા પર લખાયેલી
એક નાની પંક્તિ
કોઈનું આખું જીવન બદલી શકે છે.
એક નાનકડું હસ્તાક્ષર
કોઈનું ભવિષ્ય નક્કી કરી શકે છે.
એક પત્ર
દૂર રહેલા બે હૃદયોને
ફરી નજીક લાવી શકે છે.
અને એક કવિતા
તૂટેલા મનમાં
ફરી આશાની સવાર જગાવી શકે છે.
પણ મારી કહાનીમાં
દુઃખ પણ છે.
ક્યારેક મને ફાડી નાખવામાં આવ્યો,
ક્યારેક બાળી નાખવામાં આવ્યો,
ક્યારેક કચરાપેટીમાં ફેંકી દેવામાં આવ્યો.
જેના પર ક્યારેક
કોઈની સૌથી કિંમતી વાત લખાઈ હતી,
એ જ હું
એક દિવસ નકામો બની ગયો.
ત્યારે મેં સમજ્યું—
માણસ ઘણી વાર
કોઈ વસ્તુની કિંમત
તેની પાસે હોય ત્યારે સમજતો નથી.
તેમ છતાં
મને કોઈ ફરિયાદ નથી.
કારણ કે મારું જીવન
માત્ર જીવતા રહેવા માટે નથી.
મારું જીવન છે—
કોઈના હૃદયમાં
કોઈ એક સત્ય છોડી જવું.
હું નાશ પામી જાઉં,
મારા અક્ષરો ભૂંસાઈ જાય,
મારો રંગ પીળો પડી જાય,
પણ જો મારા પર લખાયેલો
એક પણ શબ્દ
કોઈના હૃદયમાં જીવતો રહે,
તો હું હજી જીવંત છું.
હું કાગળ છું...
મારી શરૂઆત
એક વૃક્ષથી થઈ હતી,
પણ મારી સાચી મંઝિલ
માણસના હૃદયમાં છે.
મને વાળી શકો છો,
ફાડી શકો છો,
બાળી શકો છો...
પણ જો મેં
કોઈના મનની સચ્ચાઈ
એક વાર મારી અંદર સાચવી લીધી હોય,
તો મારી કહાની
મારા અસ્તિત્વ પછી પણ
ક્યાંક ને ક્યાંક
શ્વાસ લેતી રહેશે.
કારણ કે કાગળ
માત્ર કાગળ નથી હોતો...
ક્યારેક તે
કોઈની યાદ હોય છે,
ક્યારેક કોઈનો પ્રેમ,
ક્યારેક કોઈની પ્રાર્થના,
ક્યારેક કોઈની છેલ્લી ચિઠ્ઠી,
અને ક્યારેક...
કોઈ અજાણ્યા માણસના હાથમાં
જન્મ લેતી
એક નવી દુનિયા.
—
