સરદાર પટેલનું વચન, ઈન્દિરા ગાંધીની દાવપેચ અને 562 રાજાઓનો આખરી સંગ્રામ! 👑⚡
સંસદથી લઈને સુપ્રીમ કોર્ટ અને પછી જનતાની અદાલત... કેવી રીતે એક જ ઝાટકે ભારતમાંથી સદીઓ જૂની સામંતશાહી અને 'પ્રિવી પર્સ'નો અંત આવ્યો?
"જ્યારે સરદાર પટેલે 562 રિયાસતોને હિંદુસ્તાનમાં વિલીન કર્યા, ત્યારે તેમની સાથે એક વચન આપ્યું હતું કે તમારી શાન-ઓ-શૌકતમાં ક્યારેય કોઈ કમી નહીં આવે. એટલે કે તમારું પ્રિવી પર્સ હંમેશાં સુરક્ષિત રહેશે."
"પરંતુ 20 વર્ષ પછી દિલ્હીના તખ્ત પરથી એક એવો આદેશ બહાર પાડવામાં આવ્યો કે તમામ રાજા-મહારાજાઓને એક જ છત્ર નીચે આવવું પડ્યું.
"જ્યાં એક તરફ એવા લોકો હતા જેના પૂર્વજોએ એક સમયે દેશ પર રાજ કર્યું હતું, અને બીજી તરફ દેશના વડાપ્રધાન ઈન્દિરા ગાંધી. જેને લઈને સંસદથી લઈને સુપ્રીમ કોર્ટ સુધી અને ત્યારબાદ રસ્તાઓ સુધી લડાઈ થઈ."
"1967 આવતા સુધીમાં કોંગ્રેસ આંતરિક કલહથી ઝઝૂમી રહી હતી. ઈન્દિરા ગાંધીએ પોતાની છબી ગરીબોના નેતા તરીકે બનાવવી હતી, તેથી તેમણે 10-પોઈન્ટ પ્રોગ્રામ લોન્ચ કર્યો જેમાં સૌથી મોટું નિશાન હતું—દેશના મહારાજા.
ઈન્દિરા ગાંધીનો તર્ક સાવ સ્પષ્ટ હતો—એક આઝાદ, ડેમોક્રેટિક (લોકશાહી) અને ગરીબ દેશમાં રાજાઓને ટેક્સ-ફ્રી લાખો રૂપિયા અને વીઆઈપી વિશેષાધિકારો આપવા એ સામાજિક ન્યાય નથી."
"પરંતુ દેશના રાજાઓ લડ્યા વગર માને તેમ નહોતા, તેમણે ઈંટનો જવાબ પથ્થરથી આપ્યો. બરોડા ના મહારાજા ફતેહસિંહરાવ ગાયકવાડની આગેવાનીમાં દેશભરના રાજાઓએ એક યુનિયન બનાવ્યું જેને નામ આપવામાં આવ્યું—'ધ કોન્કોર્ડ ઓફ પ્રિન્સિસ'. તેમાં ગ્વાલિયરના સિંધિયા, બીકાનેરના કરણી સિંહ અને નવાબ ઓફ પટૌડી મન્સૂર અલી ખાન પણ સામેલ હતા.
કોન્કોર્ડ ઓફ પ્રિન્સિસે પહેલાં વડાપ્રધાન અને રાષ્ટ્રપતિને પત્ર લખ્યો અને એ યાદ અપાવ્યું કે સરદાર પટેલે એક વચન આપ્યું હતું અને તેને તોડવું એ બંધારણીય વિશ્વાસઘાત થશે. તેમણે ઇન્ટરનેશનલ મીડિયાને પણ અપીલ કરી."
ઇન્દિરા ગાંધીએ સપ્ટેમ્બર 1970માં સંસદમાં 24th અંમેન્ડમેન્ટ બિલ રજૂ કરી દીધું જેથી પ્રિવી પર્સને હંમેશાં માટે નાબૂદ કરી શકાય.
લોકસભામાં કોંગ્રેસ પાસે બહુમતી હતી, તેથી બિલ સરળતાથી પસાર થઈ ગયું."
"પરંતુ અસલી ખેલ રાજ્યસભામાં થયો. જ્યારે રાજ્યસભામાં વોટિંગ થયું ત્યારે બરાબર 2/3 (બે-તૃતીયાંશ) બહુમતી જોઈતી હતી, પરંતુ આશ્ચર્યજનક રીતે આ બિલ માત્ર એક મતની અપૂર્ણતાને કારણે પડી ભાંગ્યું. રાજાઓના ખેમામાં વિજયનો ઉત્સવ ઉજવાવા લાગ્યો, તેમને લાગ્યું કે તેમણે ઈન્દિરા ગાંધીને હરાવી દીધા.
અને એ જ એમની ભૂલ હતી, તેઓ ઈન્દિરા ગાંધીને ઓછા આંકવાની ભૂલ કરી બેઠા."
"ઈન્દિરા ગાંધીએ આ હાર પછી તુરંત જ એક ઈમરજન્સી કેબિનેટ મીટિંગ બોલાવી અને રાષ્ટ્રપતિ પાસે હસ્તાક્ષર કરવા માટે એક વહીવટી આદેશ મોકલ્યો. તેમાં લખેલું હતું કે દેશના તમામ રાજાઓનું રૂલર સ્ટેટસ (શાસક તરીકેનો દરજ્જો) રદ કરવામાં આવે છે. અને માત્ર આ એક જ ચાલને કારણે દેશના તમામ રાજાઓના તખ્ત-ઓ-તાજ હવામાં ઊડી ગયા."
"અને હવે વારો હતો રજવાડાંઓના વળતા પ્રહારનો કે હવે તેઓ શું કરવાના છે. ગ્વાલિયર, ઉદયપુર અને પટૌડીના રાજપરિવાર સુપ્રીમ કોર્ટ પહોંચ્યા અને તેમનો કેસ દેશના સૌથી કાબેલ વકીલ નાની પાલખીવાલાએ લડ્યો.
ડિસેમ્બર 1970માં કોર્ટે એક ઐતિહાસિક ચુકાદો આપ્યો અને કહ્યું કે પ્રેસિડેન્શિયલ ઓર્ડર ગેરબંધારણીય છે, અને પ્રિવી પર્સ એ એક પ્રોપર્ટી રાઇટ (મિલકતનો અધિકાર) છે—તેને આટલી સહેલાઈથી છીનવી શકાય નહીં. એકવાર ફરી રજવાડાંઓ જીતી ગયા."
'"સુપ્રીમ કોર્ટમાં હાર્યા પછી ઈન્દિરા ગાંધીએ સૌથી મોટો દાવ રમ્યો—તેમણે સંસદને બરખાસ્ત કરી દીધી અને 1971માં સમય પહેલાં જ ચૂંટણીઓની જાહેરાત કરી દીધી. હવે લડાઈ જનતાની અદાલતમાં થવાની હતી.
ઈન્દિરા ગાંધીનો નારો હતો—'ગરીબી હટાવો', અને રજવાડાંઓનો નારો હતો.બંધારણ બચાવો. રજવાડાંઓએ સ્વતંત્ર પાર્ટી અને જનસંઘ સાથે મળીને ચૂંટણી લડી. નવાબ ઓફ પટૌડીએ ગુડગાંવથી ચૂંટણી લડી અને ખરાબ રીતે હારી ગયા, જોકે સિંધિયા પોતાની બેઠક બચાવવામાં સફળ રહ્યા."
પછી ઈન્દિરા ગાંધી 352 બેઠકો જીતીને એક વાવાઝોડાની જેમ પાછા આવ્યા. હવે તેમને ન તો સુપ્રીમ કોર્ટની ચિંતા હતી કે ન તો રાજ્યસભામાં વોટિંગની. ત્યારબાદ તેમણે 26th અંમેન્ડમેન્ટ બિલ પસાર કર્યું, જેમાં પ્રિવી પર્સ અને રાજવી વિશેષાધિકારોનું નામોનિશાન જ બંધારણમાંથી ભૂંસી નાખ્યું.
સરદાર પટેલે જે રજવાડાંઓને હિંદુસ્તાનમાં વિલીન કર્યા હતા, ઈન્દિરા ગાંધીએ તેમના છેલ્લા અસ્તિત્વને પણ હંમેશાં માટે સમાપ્ત કરી દીધું."
"આ માત્ર એક કાયદામાં ફેરફાર નહોતો, સદીઓ જૂની સામંતશાહી પ્રથા (ફ્યુડલ સિસ્ટમ)નો અંત હતો, રજવાડાંઓના વિશેષાધિકારોનો અંત હતો.
