"અગણિત માન્યતાઓમાં તારી પણ કહાણી છે.
કેટલીક સાચી તો કેટલીક ઉપજાવી કાઢેલી છે.
તારું હ્રદય જાણતું, તારી આપવીતી
તારી અજાણતાં ને તારી પ્રતિતિ."
- મૃગતૃષ્ણા
_____________________
૨૦. પડઘાનો ખંડ
જેવી જ તેમણે નવી સુરંગમાં પ્રવેશ કર્યો, લયબદ્ધ ધબકારાનો અવાજ વધુ સ્પષ્ટ અને તીવ્ર બની ગયો. ધડક... ધડક... ધડક... આ અવાજ માત્ર તેમના કાન સુધી જ નહોતો પહોંચી રહ્યો, પણ તેમના આખા શરીરમાં, જમીનમાંથી આવતા કંપન દ્વારા અનુભવાઈ રહ્યો હતો. જાણે તેઓ કોઈ વિરાટ, જીવંત પ્રાણીના શરીરની અંદર ચાલી રહ્યા હોય. સુરંગની દીવાલો પણ હવે સૂકા પથ્થરની નહોતી; તે ચળકતી, ભેજવાળી અને સહેજ ગરમ હતી, અને દીવાલો પરથી ટપકતું પાણી પણ હુંફાળું હતું.
"સાવધાન," આદિત્યએ ધીમા અવાજે કહ્યું, તેમનો અવાજ પણ ધબકારાના લય સાથે કંપતો હતો. "આપણે લક્ષ્યની ખૂબ જ નજીક છીએ."
લગભગ સો ડગલાં ચાલ્યા પછી, સુરંગ એક વિશાળ, ગુંબજ આકારના ખંડમાં ખુલી. જે દ્રશ્ય તેમની સામે હતું તે એટલું અકલ્પનીય અને ભવ્ય હતું કે એક ક્ષણ માટે તેઓ શ્વાસ લેવાનું પણ ભૂલી ગયા.
એ ખંડની બરાબર વચ્ચે, હવામાં, કોઈ પણ આધાર વિના, એક વિરાટ, માણસના હૃદયના આકારનો સ્ફટિક તરી રહ્યો હતો. તે લગભગ એક ગાડી જેટલો મોટો હતો. તે અંદરથી એક ઊંડા, લાલ રંગના પ્રકાશથી ધબકી રહ્યો હતો. દરેક ધબકારા સાથે, તેમાંથી લાલ પ્રકાશની લહેરો આખા ખંડમાં ફેલાતી અને પાછી તેનામાં સમાઈ જતી. આ જ 'સર્પ-હૃદય' હતું. સદીઓથી દંતકથાઓમાં જીવંત, પ્રકૃતિની શક્તિનું કેન્દ્ર. તેના ધબકારાનો અવાજ એટલો પ્રબળ હતો કે તે એક શક્તિશાળી મંત્ર જેવો લાગતો હતો.
સર્પ-હૃદયની ચારેબાજુ, હવામાં, સોનેરી રંગના સૂક્ષ્મ કણો એક અદ્રશ્ય ઊર્જાના પ્રવાહમાં ફરી રહ્યા હતા, જાણે કોઈ નક્ષત્રમંડળ તેની પરિક્રમા કરી રહ્યું હોય.
"આ... આ તો અશક્ય છે," આદિત્ય મંત્રમુગ્ધ થઈને બોલ્યો. "આ વિજ્ઞાનના નિયમોની વિરુદ્ધ છે. ગુરુત્વાકર્ષણ વગર હવામાં તરતું આટલું મોટું સ્ફટિક... તે જીવંત છે."
તેમની આંખોમાં લોભ નહોતો, પણ એક સંશોધકનો શુદ્ધ વિસ્મય અને જિજ્ઞાસા હતી. તેઓ ધીમે ધીમે તેની તરફ આગળ વધવા લાગ્યા. પણ જેવું તેમણે ખંડના કેન્દ્ર તરફ દસ-બાર ડગલાં ભર્યા, અંતિમ રક્ષકે પોતાનું સ્વરૂપ પ્રગટ કર્યું.
આ રક્ષક કોઈ ભૌતિક આકૃતિ નહોતી. તે કોઈ રાક્ષસ નહોતો. આ રક્ષક એ ખંડ પોતે જ હતો. તે 'પડઘાનો ખંડ' હતો, જે પ્રવેશ કરનારના મનની સૌથી ઊંડી ઈચ્છાઓ, ભય અને અફસોસના પડઘા પાડીને તેમને કેદ કરી લેતો હતો.
અચાનક, આદિત્ય રોકાઈ ગયો. તેની આંખો પહોળી થઈ ગઈ અને તે શૂન્યમાં તાકી રહ્યો. તેની સામે સર્પ-હૃદય નહોતું, પણ એક વિશાળ, અનંત પુસ્તકાલય હતું, જેમાં નાગવંશના દરેક રહસ્યો, તેમની ટેકનોલોજી, તેમનો ઇતિહાસ, બધું જ સોનેરી અક્ષરોમાં લખેલું હતું. એક અવાજ, જે તેના પોતાના મનમાંથી જ આવતો હતો, તે તેને કહી રહ્યો હતો, "આદિત્ય... આ બધું તારું છે. તું ઇતિહાસનો સૌથી મહાન પુરાતત્વવિદ્ બની શકે છે. તારું નામ અમર થઈ જશે. બસ, આ જ્ઞાનને સ્વીકારી લે." આદિત્ય પોતાના જીવનભરના સપનાને સાકાર થતું જોઈને સ્તબ્ધ થઈ ગયો.
તેની બાજુમાં, સંધ્યા પણ અટકી ગઈ. તેની સામે દીવાલો પર અસંખ્ય શિલાલેખો અને પ્રતીકો દેખાવા લાગ્યા, જે તેણે ઉકેલેલા દરેક કોયડાને ખોટા સાબિત કરી રહ્યા હતા. એક શિલાલેખ સ્પષ્ટપણે કહેતો હતો: "'સર્પ-હૃદય એક વરદાન નહીં, પણ શ્રાપ છે. જે તેને સ્પર્શ કરશે, તે સમગ્ર માનવજાત માટે વિનાશ લાવશે.'" તેના મનમાં શંકાનું ઝેર ભળી ગયું. શું તેની મહેનત, તેની સમજ, બધું જ ખોટું હતું? શું તે પોતાના પરિવારને વિનાશ તરફ દોરી રહી હતી? તેની તર્ક અને બુદ્ધિની શક્તિ તેની જ વિરુદ્ધ થઈ ગઈ.
શેર સિંહ જમીન પર ઘૂંટણિયે પડી ગયો. તેની આંખોમાં આંસુ હતા. તેની સામે, ખાઈની પેલે પાર, તેનો નાનો ભાઈ, વીસ વર્ષનો યુવાન, હસીને ઊભો હતો. "ભાઈ, તું આવી ગયો," તે ભ્રમ બોલ્યો. "હું અહીં જ ખુશ છું. આ પડછાયાઓ ખરાબ નથી. તેઓએ મને સાચવી રાખ્યો છે. તું પણ બધું છોડી દે અને મારી સાથે રહી જા." શેર સિંહ પોતાના ભાઈને જોઈને પોતાનું દુઃખ અને મિશન બધું ભૂલી ગયો. તે એ ભ્રમ તરફ હાથ લંબાવી રહ્યો હતો.
સાહસે આ બધું જોયું. શરૂઆતમાં તેને પણ પોતાના મનમાં નિષ્ફળતા અને અયોગ્યતાના અવાજો સંભળાયા. પણ પછી તેણે જોયું કે તેના માતા-પિતા અને શેર સિંહ કેવી રીતે પોતપોતાની દુનિયામાં ખોવાઈ ગયા હતા. તેઓ શારીરિક રીતે ત્યાં હતા, પણ માનસિક રીતે માઈલો દૂર, પોતાના ભૂતકાળ અને ભવિષ્યના ભ્રમમાં કેદ હતા.
અને ત્યારે જ સાહસને કંઈક સમજાયું. તેણે ધબકતા સર્પ-હૃદય તરફ જોયું. દરેક ધબકારા સાથે, તેમાંથી નીકળતી લાલ ઊર્જા તેના પરિવારના સભ્યોમાંથી એક સૂક્ષ્મ, રાખોડી રંગની ઊર્જા ખેંચી રહી હતી. આ રક્ષક તેમની નકારાત્મક લાગણીઓ - આદિત્યની મહત્વાકાંક્ષા, સંધ્યાની શંકા, અને શેર સિંહના દુઃખ - પર જીવી રહ્યો હતો. તે તેમને હરાવી નહોતો રહ્યો, પણ તેમની જ શક્તિનો ઉપયોગ કરીને તેમને નબળા પાડી રહ્યો હતો.
"ના!" સાહસે પોતાની પૂરી તાકાતથી ચીસ પાડી. તેનો અવાજ આખા ખંડમાં ગુંજી ઉઠ્યો, ધબકારાના અવાજને પણ એક ક્ષણ માટે દબાવી દીધો. "આ સત્ય નથી! આ માત્ર પડઘા છે!"
તે દોડીને પોતાના પિતા પાસે ગયો અને તેમનો હાથ જોરથી હલાવ્યો. "પપ્પા, આંખો ખોલો! તમારું સૌથી મોટું સપનું આ જ્ઞાન નથી, પણ આપણો પરિવાર છે! આપણે આ સાથે મળીને કરવાના હતા!"
આદિત્ય જાણે કોઈ ઊંઘમાંથી જાગ્યો હોય તેમ ઝબકી ગયો. તેની સામેનું પુસ્તકાલય ઓગળવા લાગ્યું. તેણે પોતાના દીકરાના ચહેરા પર રહેલો દ્રઢ નિશ્ચય જોયો.
પછી સાહસ સંધ્યા તરફ ફર્યો. "મમ્મી, તમે ક્યારેય ખોટા ન હોઈ શકો! તમારી બુદ્ધિ અને અંતર્જ્ઞાન જ આપણને અહીં સુધી લાવ્યું છે. શંકા એ તેમનું હથિયાર છે, તમારું નહીં. તમારા જ્ઞાન પર વિશ્વાસ કરો!"
સંધ્યાની આંખોમાં રહેલી અનિશ્ચિતતા દૂર થઈ. તેણે ઊંડો શ્વાસ લીધો અને પોતાના મનમાંથી શ્રાપના ભ્રમને દૂર કર્યો.
છેલ્લે, તે શેર સિંહ પાસે ગયો. તેનો અવાજ હવે નરમ અને કરુણાથી ભરેલો હતો. "શેર સિંહજી, તમારો ભાઈ શાંતિ ઈચ્છે છે, બદલો નહીં. તેની સાચી શ્રદ્ધાંજલિ એ છે કે આપણે આ કામ પૂરું કરીએ. તે પડછાયામાં નથી, તે તમારી હિંમતમાં જીવંત છે."
શેર સિંહે આંખો લૂછી. તેની સામેનો ભ્રમ ધુમાડાની જેમ વિખેરાઈ ગયો.
જેમ જેમ તેઓ ત્રણેય ભ્રમમાંથી બહાર આવ્યા, તેમ તેમ સર્પ-હૃદયમાંથી નીકળતી અને તેમનામાં જતી રાખોડી ઊર્જાનો પ્રવાહ બંધ થઈ ગયો. ખંડમાં રહેલું દબાણ ઓછું થઈ ગયું. રક્ષક નબળો પડી ગયો હતો કારણ કે તેણે પોતાનો ખોરાક ગુમાવી દીધો હતો. 'પડઘાનો ખંડ' હવે શાંત હતો.
ત્રણેય વડીલો સાહસ તરફ આશ્ચર્ય અને ગર્વથી જોઈ રહ્યા. આજે સાહસે સાબિત કરી દીધું હતું કે તે માત્ર સાહસિક જ નહીં, પણ એક સાચો નેતા પણ હતો, જેણે પોતાના પરિવારને ભયના સૌથી ઊંડા ખાડામાંથી બહાર કાઢ્યો હતો. તે ખરેખર પોતાના ભાગ્યનો વિધાતા બની રહ્યો હતો.
તેમણે એકબીજા સામે જોયું, એક મૌન સમજૂતી તેમની વચ્ચે સ્થપાઈ. હવે કોઈ ડર નહોતો, કોઈ શંકા નહોતી. તેઓ એક ટીમ તરીકે, એક પરિવાર તરીકે, પોતાના લક્ષ્યની સામે ઊભા હતા.
તેઓ ધીમે ધીમે આગળ વધ્યા અને હવામાં તરતા, ધબકતા સર્પ-હૃદયની બરાબર નીચે ઊભા રહ્યા. તેની ઊર્જા હવે ભયાવહ નહોતી લાગતી, પણ શાંત અને શક્તિશાળી લાગતી હતી. તે જાણે સદીઓથી તેમની જ રાહ જોઈ રહ્યું હોય.
આદિત્યએ ઊંડો શ્વાસ લીધો. આ એ ક્ષણ હતી જેના માટે તેણે પોતાનું આખું જીવન સમર્પિત કરી દીધું હતું. તેણે ધીમેથી પોતાનો હાથ ઉપર લંબાવ્યો, તેની આંગળીઓ ધબકતા સ્ફટિકની સપાટીથી માત્ર થોડા ઇંચ દૂર હતી.
પણ જેવી તેની આંગળીઓએ એ સ્ફટિક જેવી સપાટીને સ્પર્શ કર્યો, એક અણધાર્યું પરિણામ આવ્યું.
સર્પ-હૃદયે ધબકવાનું બંધ કરી દીધું.
આખા ખંડમાં મૃત્યુ જેવી શાંતિ છવાઈ ગઈ. લાલ પ્રકાશ ગાયબ થઈ ગયો. અને સર્પ-હૃદય, જે સદીઓથી હવામાં તરી રહ્યું હતું, તે ધીમે ધીમે નીચે આવવા લાગ્યું, સીધું સાહસના તરફ. જાણે તેણે પોતાના માલિક તરીકે આદિત્યને નહીં, પણ સાહસને પસંદ કર્યો હોય.
(ક્રમશઃ)
