મનની સાચી મુક્તિ – નિયંત્રણ અને અપેક્ષાઓથી પરે
આજના આધુનિક યુગમાં દરેક વ્યક્તિના હોઠ પર એક જ સવાલ હોય છે કે મને માનસિક શાંતિ ક્યાં મળશે? આપણે એવું માનીએ છીએ કે દુનિયાની બધી જ બાબતોનું જ્ઞાન મેળવી લેવાથી અને દરેક પરિસ્થિતિ પર કાબૂ રાખી લેવાથી આપણે ખુશ રહી શકીશું. પરંતુ, વાસ્તવિકતા આનાથી બિલકુલ વિપરીત છે.
નાનું બાળક હોય ત્યારે તેને દુનિયાની કોઈ ચિંતા નથી હોતી કારણ કે તેનું મન નિર્દોષ અને અજાણ હોય છે. પરંતુ જેમ-જેમ વ્યક્તિ મોટો થાય છે, તેમ-તેમ તેને દુનિયાની વાતો, સ્પર્ધાઓ અને મુશ્કેલીઓ જણાતી થાય છે. આજે સોશિયલ મીડિયા અને માહિતીના આ યુગમાં આપણી પાસે માહિતીનો અતિભારો છે. બધું જ જાણી લેવાની આ ઘેલછા આપણી પાસેથી આપણી માનસિક શાંતિ છીનવી લે છે.
જેમ તળાવનું પાણી જો લાંબો સમય એક જ જગ્યાએ રોકાઈ રહે તો તે ગંદું થઈ જાય છે, બરાબર એ જ રીતે જ્યારે નકામા વિચારો અને ચિંતાઓ મનમાં જ ઘૂમરાયા કરે છે, ત્યારે મન પણ એ ગંદા પાણી જેવું બની જાય છે. વિચારો પર બળપૂર્વક અંકુશ રાખવાને બદલે તેને નદીના વહેતા પાણીની જેમ મુક્ત વહી જવા દેવા જોઈએ. વિચારોને પકડી રાખવાથી જ તણાવ વધે છે.
જીવનનું સૌથી મોટું સત્ય એ છે કે જ્ઞાન હોવા છતાં માણસ દુઃખી એટલા માટે થાય છે કારણ કે તે દરેક વસ્તુને પોતાના નિયમો અને નિયંત્રણમાં રાખવા માંગે છે. માણસ પોતાની જાત માટે કઠોર નિયમો બનાવે છે અને પરિવાર, મિત્રો કે પરિસ્થિતિઓ પર પણ પોતાના વિચારો થોપવા મથે છે. તે સારી રીતે જાણે છે કે વસ્તુઓને મુક્ત છોડી દેવાથી જ શાંતિ મળે છે, છતાં પોતાના અહંકાર અને અસલામતીના ડરને કારણે તે દરેકને બાંધવા પ્રયત્ન કરે છે. અને આ જ બંધન તેના દુઃખનું મુખ્ય કારણ બને છે.
માનસિક શાંતિ બધું જાણી લેવામાં નહીં, પરંતુ કેટલીક બાબતોથી અજાણ રહેવામાં, વિચારોને વહેતા મૂકવામાં અને પરિસ્થિતિઓ પરથી પોતાનું નિયંત્રણ છોડી દેવામાં છે. જે દિવસે આપણે દરેક બાબતને કાબૂમાં રાખવાનો આગ્રહ છોડીને કુદરતી પ્રવાહ સાથે જીવતા શીખી જઈશું, તે જ દિવસે મનની સાચી મુક્તિ અને શાંતિ અનુભવાશે.
-Vidhi
