ડૉ. બાબાસાહેબ આંબેડકરના વ્યક્તિત્વ અને તેમના સંઘર્ષને અંજલિ આપતું એક અછાંદસ કાવ્ય અહીં પ્રસ્તુત કરું છું
**યુગપુરુષ**
તમે માત્ર નામ નથી,
તમે તો છો...
સદીઓથી ધરબાયેલા મૌનનો ચિત્કાર,
અને અન્યાય સામે ઊઠેલો પહેલો પડકાર!
ચવદાર તળાવના કાંઠે
જ્યારે તમે ખોબો ભરીને પાણી પીધું,
ત્યારે એ માત્ર તરસ છિપાવવાની ક્રિયા નહોતી;
એ તો હતી ગુલામીની સાંકળો તોડવાની ઘોષણા.
તમારા હાથમાં રહેલું પુસ્તક,
એ માત્ર કાગળોનો થોથો નહોતો,
એ તો હતું કરોડોના નસીબ બદલવાનું હથિયાર
તમે શીખવ્યું કે—
મસ્તક નમાવીને જીવવા કરતાં,
વિચારોથી લડીને જીવવું બહેતર છે.
તમે કલમ ઉપાડી...
અને લખી નાખ્યું એક એવું 'વિધાન',
જ્યાં રાજા અને રંક, બંનેનું એક સરખું હોય સન્માન
આજે પણ,
જ્યારે કોઈ દબાયેલો અવાજ હક માંગે છે,
ત્યારે એ અવાજમાં તમારો પડઘો સંભળાય છે.
હે ભીમરાવ!
તમે સૂરજ બનીને "સ્વયમ્'ભૂ" આવ્યા એવા સમયે,
જ્યારે માનવતાના આંગણે ઘોર અંધારું હતું.
તમે ગયા નથી,
તમે તો જીવો છો...
દરેક આઝાદ વિચારમાં,
દરેક સમાન અધિકારમાં!
અશ્વિન રાઠોડ (સ્વયમ્'ભૂ)
