પાટલીપુત્રના નગારા ગુંજી ઉઠ્યા હતા. મગધનું વિશાળ સૈન્ય, જેની સંખ્યા લાખોમાં હતી, તે તક્ષશિલાને ધૂળમાં મેળવવા માટે સજ્જ થઈ ગયું હતું. હજારો હાથીઓ, રથો અને પાયદળ સૈનિકોની હારમાળા નગરના મુખ્ય દ્વારથી બહાર નીકળી રહી હતી. ધનનંદના ક્રોધની જ્વાળા આખા સૈન્યમાં વ્યાપી ગઈ હતી.
ચંદ્રપ્રકાશ, જે હવે 'ભદ્ર' ના વેશમાં ધનનંદના અંગત રક્ષકોની ટુકડીમાં હતો, તે રુદ્રમણિના ઘોડાની સમાંતર ચાલી રહ્યો હતો. તેના ચહેરા પરના ડાઘા અને વિકૃતિએ તેને રુદ્રમણિની તીક્ષ્ણ નજરથી બચાવી લીધો હતો, પણ જોખમ હજુ ટળ્યું નહોતું. રુદ્રમણિ વારંવાર તેની તરફ શંકાની નજરે જોતો હતો, જાણે તેના અવાજમાં કે તેની ચાલમાં તેને કશુંક પરિચિત લાગતું હોય.
"સેનાપતિ રુદ્રમણિ," કાલકેતુએ ઘોડો નજીક લાવીને કહ્યું,
"આ વખતે ચાણક્યએ સીધો પડકાર ફેંક્યો છે. ગિરિનગરમાં અનાજનો ભંડાર સળગાવવો એ સામાન્ય વાત નથી. તેમને ખબર છે કે મગધની સેના ભૂખ્યા પેટે નહીં લડી શકે."
રુદ્રમણિએ કચકચાવીને પોતાની તલવારની મૂઠ પકડી.
"ચાણક્ય માત્ર છળકપટ જાણે છે. પણ તેને ખબર નથી કે આ વખતે હું તેની દરેક ચાલને ઓળખું છું. તક્ષશિલા પહોંચતા પહેલા જ આપણે તેના જાસૂસોને વીણી વીણીને મારીશું."
ચંદ્રપ્રકાશે આ સાંભળ્યું અને તે સમજી ગયો કે રુદ્રમણિએ રસ્તામાં જ કોઈ જાળ બિછાવી છે. તેણે કોઈ પણ ભોગે આચાર્ય ચાણક્ય સુધી સમાચાર પહોંચાડવા જરૂરી હતા કે મગધની સેના અપેક્ષા કરતા વધુ આક્રમક છે અને વિષારી શસ્ત્રોનો ભંડાર પણ તેમની સાથે છે.
રાત્રિના સમયે સૈન્યએ સોણ નદીના કિનારે પડાવ નાખ્યો. હજારો મશાલોના પ્રકાશમાં છાવણી કોઈ સળગતા નગર જેવી લાગતી હતી. ચંદ્રપ્રકાશને મહારાજ ધનનંદના તંબુની બહાર પહેરો આપવાનું કામ સોંપવામાં આવ્યું હતું. આ તેની પાસે
એક મોટી તક હતી.
તેણે જોયું કે સેનાપતિ રુદ્રમણિ અને કાલકેતુ ધનનંદના તંબુમાં મંત્રણા કરી રહ્યા હતા. ચંદ્રપ્રકાશે અત્યંત સાવધાનીથી તંબુની પાછળના ભાગમાં જઈને સાંભળવાની કોશિશ કરી.
"મહારાજ," રુદ્રમણિનો અવાજ સંભળાયો, "આપણે સીધા તક્ષશિલા પર હુમલો કરવાને બદલે, પર્વતક રાજાની સીમા પરથી પસાર થઈશું. ત્યાંના પહાડી રસ્તાઓ સાંકડા છે, પણ જો આપણે ત્યાંથી નીકળીએ તો ચાણક્યના જાસૂસો આપણને જોઈ નહીં શકે. અને હા, વિષારી તીરોની ટુકડીને સૌથી આગળ રાખવામાં આવશે."
ધનનંદ અટ્ટહાસ્ય કરી રહ્યો હતો. "બરાબર છે! મને ચાણક્યનું મસ્તક જોઈએ છે, પછી ભલે તેના માટે આખું ભારત લોહીથી ભીંજાઈ જાય."
ચંદ્રપ્રકાશ ચોંકી ગયો. પર્વતક રાજાનો રસ્તો પસંદ કરવો એટલે સુવર્ણા અને પર્વતક રાજાની સેના પર અચાનક હુમલો કરવો. આ તો મોટી વિપદા હતી. તેણે તરત જ છાયાને શોધવાની કોશિશ કરી, પણ છાયા અત્યારે ક્યાં હતી તે તેને ખબર નહોતી.
તેણે એક યુક્તિ કરી. તેણે પોતાના વસ્ત્રમાંથી એક નાનો ટુકડો ફાડ્યો અને તેલના દીવા પાસે જઈને કાગળ પર કોલસાથી એક નકશો અને સંદેશ લખ્યો. તેને ખબર હતી કે સૈન્યના સંદેશવાહક પક્ષીઓ જ્યાં રાખવામાં આવ્યા છે, ત્યાં પહોંચવું અત્યારે મુશ્કેલ છે.
બરાબર એ જ સમયે, રુદ્રમણિ તંબુમાંથી બહાર આવ્યો. તેણે
ચંદ્રપ્રકાશને દીવા પાસે કંઈક કરતા જોયો. "ભદ્ર! તું અહીં શું કરે છે? તારો પહેરો તો આગળના દ્વાર પર હતો!"
ચંદ્રપ્રકાશના હાથમાં પેલો સંદેશો હતો. તેણે ઝડપથી તેને પોતાની હથેળીમાં દબાવી દીધો. "સેનાપતિ, દીવો ઓલવાઈ રહ્યો હતો એટલે હું તેને પ્રજ્વલિત કરી રહ્યો હતો. વાયુ બહુ તેજ છે."
રુદ્રમણિ તેની નજીક આવ્યો. તેની નજર ચંદ્રપ્રકાશની મુઠ્ઠી પર પડી. "તારી મુઠ્ઠીમાં શું છે? બતાવ મને!"
ચંદ્રપ્રકાશનું હૃદય એક ધબકારો ચૂકી ગયું. જો તે સંદેશ પકડાઈ જાય, તો રાજદ્રોહ સાબિત થઈ જશે અને આ જ ક્ષણે તેનો શિરચ્છેદ કરી દેવામાં આવશે. રુદ્રમણિએ તેનો હાથ પકડ્યો અને જોરથી ખોલવાની કોશિશ કરી.
ત્યારે જ અચાનક અંધારામાંથી એક તીર આવ્યું અને રુદ્રમણિના ઘોડાના પગ પાસે જમીનમાં ખૂંપી ગયું. "હુમલો! હુમલો થયો છે!" છાવણીમાં બૂમાબૂમ મચી ગઈ.
રુદ્રમણિએ ચંદ્રપ્રકાશનો હાથ છોડી દીધો અને પોતાની તલવાર કાઢી. "કોણ છે? કોની હિંમત થઈ મગધની છાવણી પર હુમલો કરવાની?"
આ તકનો લાભ લઈને ચંદ્રપ્રકાશે અંધારામાં પેલો સંદેશ ગળી જવાનું નક્કી કર્યું, પણ તેને અહેસાસ થયો કે આ હુમલો કોઈ બીજાએ નહીં, પણ છાયાએ તેને બચાવવા માટે જ કર્યો હતો. અંધકારમાં તેણે એક પરિચિત સિસકારી સાંભળી.
"ચંદ્ર, અત્યારે જ નીકળી જા! ઘોડાશાળા તરફ જા!" છાયાનો અવાજ વહેતા પવન જેવો ધીમો હતો.
ચંદ્રપ્રકાશ ઘોડાશાળા તરફ દોડ્યો. ત્યાં અફરાતફરી હતી. તેણે એક મજબૂત અશ્વની લગામ પકડી અને તેના પર સવાર થયો. પણ જેવો તે ભાગવા ગયો, કાલકેતુએ તેને જોઈ લીધો. "ભદ્ર! તું ક્યાં ભાગી રહ્યો છે? યુદ્ધમાં પીઠ બતાવે છે?"
ચંદ્રપ્રકાશે હવે 'ભદ્ર' નો વેશ છોડવો જ પડે તેમ હતો. તેણે કાલકેતુ તરફ જોયું અને ગર્જના કરી, "પીઠ નથી બતાવતો કાલકેતુ, રસ્તો બતાવવા જઈ રહ્યો છું—તમારા વિનાશનો!"
તેણે ઘોડાને એડી મારી અને તે વાયુવેગે છાવણીની બહાર નીકળી ગયો. કાલકેતુ અને રુદ્રમણિ સ્તબ્ધ હતા. "તે ભદ્ર નહોતો! તે ચંદ્રપ્રકાશ હતો! તેને પકડો! જીવતો પકડો!"
રુદ્રમણિની ગર્જના આખી નદીના કિનારે ગુંજી ઉઠી.
