ભાગ 2: ભૂલેલી યાદોની પાંખ
પાટી પર લખાયેલું પાત્ર
એ રાત ખાસ હતી. મારી આંખોમાં ઊંઘ નહોતી, પણ એમાં અધૂરા જવાબો હતા.
માલતી કાકી જે ઘર બતાવ્યું એ જૂનું હતું. દિવાલોના પલાસા ઓરખાઈ ગયા હતા, ખૂણાના કેબિનેટમાં cobwebs છવાયેલાં હતાં, પણ એક વસ્તુ અજોડ હતી – એ ઘર હજુ પણ માયાની સુગંધ રાખતું હતું.
મારે અહીં રહીને એની છાંયાઓ શોધવી હતી. સાચું કહું તો… એની હાજરીના ગુમાવેલા પળોને ફરીથી જીવવા હતા.
ઘરમાં ઊંઘની જગ્યાએ હું એ બોક્સ લઈને બેઠો. જેમાં ભેગાં કરેલી કેટલીક જૂની ચીટીઓ, પોસ્ટકાર્ડ, પેન્સિલનાં ટુકડાં, અને એક લાલ રંગની ડાયરી હતી.
હાથમાં લેતાની સાથે ચહેરા પર તાપ આવતો હોય એમ લાગ્યું. એ જાણે હાથ ધરતાં જીવતી થઈ ગઈ હોય.
પ્રથમ પાનું ખોલ્યું:
> "આ ડાયરી હું માત્ર મને માટે નથી લખી… કદાચ જનક પણ એક દિવસ આ વાંચશે."
હ્રદય એક ક્ષણ માટે અટકી ગયું. એનો મતલબ માયા પહેલેથી જાણતી હતી કે હું આવિશ? કે એ ઇચ્છતી હતી કે હું આવું?
ડાયરીના પાનાંઓ વચ્ચે એક ફોટો હતો. આપણો. એક જૂના શાળા પિકનિકનો. હું થોડીક ઊંઘેલો, માયા મારી બાજુમાં બેઠી, મને નજરે જોઈ રહી છે. એ નજર જાણે આજે પણ પ્રશ્ન પૂછતી હોય:
"શું તું હજુ પણ સાચવે છે એને?"
ડાયરીની બીજી એન્ટ્રી – વધારે તીવ્ર હતી:
> "મારો વિશ્વાસ તૂટે એ પહેલાં હું ચાલીને જઇશ એ ઘણું સારું છે. હું જનકને સમજી શકી… પણ પોતાને સમજાવવાનું ક્યારેય શીખી શકી નહીં. મેં જે પ્રેમ કર્યો એ એકલપથી કર્યો… પણ કદાચ એ મિત્રતાના નામમાં આવીને બંધાઈ ગયો."
એ વાંચીને જનકના હોઠ સૂકી ગયા. શું એ સાચે એની લાગણીથી અજાણ હતો? શું માયા હંમેશા એની રાહ જોતી હતી… પણ પોતે ક્યારેય એને પડકારવાની હિંમત લાવી નહીં શકી?
એક પછી એક પાનાં ખુલતા રહ્યા… અને માયાની અંદર દફન થયેલી મૌનતાનું સમુદ્ર વહેવા લાગ્યું.
માયા જેવી હતી, તેવી રહી. સાદગીથી ભરેલી, પણ એ સાદગીમાં કેટલાય રહસ્યો છુપાયા હતા. દરેક પાનું મને એના થોડુંક નજીક લઈ જતું હતું, પણ સંપૂર્ણ સ્વરૂપમાં હજુ પણ ઘણા પડછાયા એ ડાયરીમાં ઊંડાણે દટાયા હતા.
डાયરીના પૃષ્ઠ વચ્ચે એક લિફાફો પડ્યો. એની ઉપર લખેલું હતું –
"જનક – પણ જો તું સાચે સમજવા આવ્યો હશે તો જ ખોલજે."
હાથ થોડીવાર અટકી રહ્યા. શું હું તૈયાર હતો એને ચહેરો આપવાનું કે જે વર્ષોથી ખાલી લાગતું હતું?
લિફાફો ખોલ્યો. અંદર એક નકશો. એમાં પાટણ શહેરના બહારના વિસ્તારમાં એક જૂનું પુસ્તકાલય દર્શાવાયું હતું. નીચે લખ્યું હતું –
"અહિ મેં મારા છેલ્લા શબ્દો મૂક્યા છે…"
---
અનલોક કરાતા પાનાંઓ અને નવું પાત્ર: અરિહંત
પુસ્તકાલય ભોળું લાગતું હતું. પાનખરની પાંદડીઓ દરવાજા સામે સૂતી હતી. અંદર પ્રવેશ કરતાં જ, એક વૃદ્ધ લાઇબ્રેરીન મળી આવ્યો – લાંબી સફેદ દાઢી, થાકેલી આંખો, પણ અસામાન્ય શાંતિ.
"માયાની શોધમાં?" – તેણે સીધો પ્રશ્ન કર્યો.
હું ચોંક્યો, "તમને ખબર કેવી રીતે પડી?"
"એ છોકરી અહીં આવી હતી. ઘણા વર્ષ પહેલા. અને એની આંખોમાં જે શૂન્ય હતું એ બસ તું જ ભરી શકે એવો લાગતો હતો." – એની આંખો ઊંડી હતી, જાણે ઘણું કંઈ જોતું અને સહન કરતું આવ્યું હોય.
તેનું નામ હતું – અરિહંત.
એણે મને એક બોક્સ આપ્યું. અંદર એક બીજી ડાયરી હતી. તે ડાયરીમાં માયાએ લખ્યું હતું –
> "અહીંથી હું ચાલી ગઈ... પણ જો તું આવી ગયું હશે, તો મારો છેલ્લો સંદેશ તારી રાહ જોઈ રહ્યો છે."
ડાયરીના પાનાંઓમાં હવે એક અલગ જ તીવ્રતા હતી. જાણે દર પાનાં પાછળ કોઈ ગૂંચવણ છૂપાયેલી હોય. માયા લખે છે:
> "મારે કઈક કહી જવું છે… પણ શબ્દો નથી મળતા. જયારે કોઈને સૌથી વધુ પ્રેમ કરો ત્યારે એની સામે મૌન બની જવું એ ખુબ મોટો દુઃખ છે…"
જાનક એ વાંચતો રહ્યો… વાંચતો રહ્યો. પણ અંતિમ પાનું ખૂલી ગયું.
અને ત્યાં લખેલું હતું:
> "તને સાચું લાગે છે કે હું ગઇ ગઈ છું?
કદાચ તું જે શોધી રહ્યો છે એ અહીં નથી… પણ ક્યાંક બીજા शहरમાં, બીજી ઓળખમાં… જ્યાં તારા પ્રશ્નો માટે જવાબો નહીં, પણ ફરીથી સવાલો મળશે."
અંતે લખેલું હતું:
"મને શોધ… જો તું હિંમત રાખે છે તો."
