પ્રસ્તાવના: અસ્તિત્વના ઉંબરે...
સમાજ જેને 'સફેદપોશ' કહે છે, એની પાછળ કેટલા અંધારા ખૂણા છુપાયેલા હોય છે? અને એ અંધારામાં જ્યારે કોઈ સ્ત્રીના આત્મસન્માનના લીરેલીરા ઉડે છે, ત્યારે એ શું કરે છે?
'ચીથરા'—આ માત્ર એક શબ્દ નથી, પણ એક એવી સ્ત્રીની પડઘાતી ચીસ છે જેણે મૌન રહેવાનો ઇનકાર કર્યો છે. આપણે સ્ત્રીને કાં તો પૂજતા આવ્યા છીએ અથવા તો તેને હડધૂત કરતા આવ્યા છીએ. પણ આ વાર્તા એ 'દેવી' કે 'અબળા'ની નથી. આ વાર્તા એ હાડ-માંસની સ્ત્રીની છે, જેનામાં સદગુણોનો ભંડાર છે તો ક્યાંક સ્વાર્થના કાળા ડાઘ પણ છે.
જ્યારે કોઈ સ્ત્રીને લાગે કે તેના અસ્તિત્વને જ એક 'ચીથરું' સમજીને ફેંકી દેવામાં આવ્યું છે, ત્યારે તેની અંદરથી જે રણચંડી જાગે છે, એનો અંદાજ કોઈ લગાવી શકતું નથી. અહીં સંબંધોની ગણતરીઓ બદલાય છે, વિશ્વાસના પાયા હચમચી જાય છે અને શરૂ થાય છે એક એવો ખેલ, જેમાં હાર અને જીત વચ્ચેની રેખા ખુબ જ પાતળી છે.
આ સફર છે એવા અનેક ચહેરાઓની, જે દિવસે સભ્યતાનો મહોરો પહેરે છે અને રાત્રે પોતાના અસલી સ્વરૂપમાં આવે છે. અહીં દરેક પાત્રનો એક છૂપો એજન્ડા છે, દરેક વ્યવહારમાં એક ગણતરી છે.
શું લૂંટાયેલું સમ્માન ક્યારેય પાછું મળે છે? કે પછી એ સમ્માનના છેડે થી જ એક એવી આગ જન્મે છે જે બધું જ ભસ્મીભૂત કરી નાખે છે?
આ નવલકથા એ દરેક સ્ત્રીના એ અદ્રશ્ય સંઘર્ષની વાત છે, જે તે રોજ પોતાની જાત સાથે અને આ દુનિયા સાથે લડે છે. તૈયાર રહેજો એક એવી સફર માટે, જ્યાં સત્યના પણ 'ચીથરા' ઉડવાના છે.કોઈના મનનો મેલ ધોવા માટે કયા સાબુની જરૂર પડે? અને જ્યારે એ મેલ તમારા આત્મા પર ડાઘ પાડે, ત્યારે એ ડાઘને છુપાવવો કે એને જ એક જ્વાળા બનાવીને આખા જગતને દેખાડવો?
'ચીથરા' એ કોઈ વસ્ત્રની ફાટવાની વાત નથી, પણ એ વિશ્વાસના તૂટવાની અને મર્યાદાઓના લીરેલીરા થવાની દાસ્તાન છે. આપણે જેને 'સભ્ય સમાજ' કહીએ છીએ, એની ઊંચી બિલ્ડિંગોના કાચના કેબિનોમાં અને મધ્યમવર્ગીય ઘરોના રસોડામાં રોજ કેટલીય સ્ત્રીઓનું અસ્તિત્વ 'ચીથરેહાલ' થતું હોય છે. ક્યારેક એ શોષણ શબ્દોનું હોય છે, તો ક્યારેક મૌનનું.
આ વાર્તામાં સ્ત્રી કોઈ બિચારી ગાય નથી. તે સિંહણ પણ છે અને ક્યારેક એ શિકારી પણ છે. અહીં આદર્શોના થોબડા નથી, પણ લોહી-માંસની વાસ્તવિકતા છે. પ્રેમની પરાકાષ્ઠા છે, તો નફરતની પણ ચરમસીમા છે. જ્યારે સ્ત્રી પોતાની ગરિમાના છેડે પહોંચે છે, ત્યારે તે કાં તો તૂટી જાય છે અથવા તો તોડી નાખે છે.
શું એક સ્ત્રી પોતાની મહત્વાકાંક્ષા માટે કોઈનો ઉપયોગ કરી શકે? શું તે બદલો લેવા માટે પોતાની નૈતિકતાના 'ચીથરા' કરી શકે? આ સવાલોના જવાબ તમને આ નવલકથાના દરેક વળાંક પર મળશે. અહીં કોઈ દૂધે ધોયેલું નથી; દરેક પાત્રના ચહેરા પર એક મહોરું છે અને એ મહોરું જ્યારે ઉતરશે, ત્યારે જે ચહેરો બહાર આવશે એ કદાચ બિહામણો પણ હોઈ શકે.
આ સફર છે એ અદ્રશ્ય યુદ્ધની, જે રોજ સવારે તૈયાર થઈને ઓફિસે જતી કે ઘર સંભાળતી સ્ત્રી પોતાની અંદર લડતી હોય છે. અહીં સંબંધોની ગણતરીઓ બદલાશે, લોહીના સંબંધો લિલામ થશે અને છેવટે જે બચશે... એ હશે માત્ર 'ચીથરા' કે પછી એક નવો ઇતિહાસ?
તૈયાર રહેજો, કારણ કે આ વખતે સમ્માનની રક્ષા નહીં, પણ સમ્માનના નામે ખેલાતા ખેલનો પર્દાફાશ થવાનો છે.
શું સન્માન માત્ર કાપડના ટુકડાઓમાં વણાયેલું હોય છે? કે પછી એ આત્માના એ અદ્રશ્ય તાર પર ટકેલું હોય છે, જે એક વાર તૂટે એટલે ફરી ક્યારેય સંધાઈ શકતું નથી?
'ચીથરા'—આ શબ્દ સાંભળતા જ મનમાં એક લાચારી, એક ગંદકી અને એક ફેંકી દેવાયેલી વસ્તુનો અહેસાસ થાય છે. પણ વિચાર કરો, જ્યારે એક જીવતી-જાગતી સ્ત્રીના અસ્તિત્વને, તેની લાગણીઓને અને તેના આત્મવિશ્વાસને સમાજ 'ચીથરું' સમજીને રસ્તા પર રઝળતું કરી દે, ત્યારે શું થાય? આ વાર્તા એવા જ એક 'વિસ્ફોટ'ની છે. અહીં કોઈ સતી-સાવિત્રીના આદર્શોના થોબડા નથી, પણ લોહી-માંસની બનેલી એ સ્ત્રીની વાસ્તવિકતા છે, જે પોતાની અંદર એક આખું બ્રહ્માંડ અને એક ભયાનક સ્મશાન બંને લઈને ફરે છે.
આપણે જે અર્બન સોસાયટીના ઊંચા કાચના મહેલોમાં રહીએ છીએ, ત્યાં બહારથી બધું જ ઝગમગતું દેખાય છે. પણ એ જ ઝગમગાટની પાછળ, મોંઘા પરફ્યુમની સુગંધ વચ્ચે, રોજ કેટલીય સ્ત્રીઓના સન્માનના લીરેલીરા ઉડતા હોય છે. ક્યારેક એ શોષણ કોઈ અજાણ્યા દ્વારા હોય છે, તો ક્યારેક પોતાના જ લોહીના સંબંધો દ્વારા. ક્યારેક એ 'ચીથરા' ઓફિસના એસી કેબિનમાં ઉડે છે, તો ક્યારેક બેડરૂમની ચાર દીવાલો વચ્ચે જ્યાં ચીસ પાડવાનો પણ અધિકાર હોતો નથી.
પણ, આ વાર્તા માત્ર પીડાની નથી. આ વાર્તા છે એ 'ગ્રે શેડ'ની, જે દરેક સ્ત્રીની અંદર છુપાયેલો હોય છે. શું સ્ત્રી હંમેશા ભોગ જ બને? શું તે ક્યારેક શિકારી ન બની શકે? જ્યારે વિદેહિતાના અસ્તિત્વના ટુકડા કરવામાં આવે છે, ત્યારે તે રડવાને બદલે એ જ ટુકડાઓને ધારદાર હથિયાર બનાવે છે. તે પોતાની નબળાઈને જ પોતાની તાકાત બનાવે છે. આ સફરમાં તમે જોશો કે કેવી રીતે એક સ્ત્રી પોતાના બદલા માટે, પોતાની મહત્વાકાંક્ષા માટે નૈતિકતાના લીરેલીરા ઉડાડતા પણ અચકાતી નથી. તે સ્વાર્થી બને છે, તે ચતુર બને છે અને તે રણચંડી બને છે.
અહીં સંબંધોની કોઈ ગેરંટી નથી. અહીં પ્રેમ એ ક્યારેક સોદો બની જાય છે અને વિશ્વાસ એ માત્ર એક મહોરું. જે હાથ સન્માન સાચવવાની ખાતરી આપે છે, એ જ હાથ ક્યારેક એ સન્માનને 'ચીથરેહાલ' કરવા માટે સૌથી પહેલા આગળ આવે છે. આ નવલકથા એ સમાજના એ સફેદપોશ ચહેરાઓનો પર્દાફાશ છે, જે દિવસે સંસ્કારોની વાતો કરે છે અને રાત્રે વાસના કે સત્તાના નશામાં અંધ બનીને કોઈના જીવનને કચરાપેટીમાં નાખી દે છે.
શું એક સ્ત્રી આખી દુનિયા સામે એકલી લડી શકે? શું તે પોતાની ખોવાયેલી ગરિમા પાછી મેળવી શકે? કે પછી બદલો લેવાની આ આગમાં તે પોતે પણ એક 'ચીથરું' બનીને રહી જશે?
તૈયાર રહેજો, આ પ્રવાસ તમને એવા વળાંકો પર લઈ જશે જ્યાં સત્ય અને જૂઠ વચ્ચેનો તફાવત ભૂંસાઈ જશે. જ્યાં કર્તવ્ય અને સ્વાર્થ વચ્ચેનું યુદ્ધ છેડાશે. અને છેવટે, જ્યારે બધું જ વિખેરાઈ જશે, ત્યારે જે બચશે... એ હશે એક સ્ત્રીનું એ અસલી સ્વરૂપ, જેને જોવાની હિંમત કદાચ આ દુનિયામાં બહુ ઓછા લોકો પાસે છે.
જ્યારે સન્માનના છેડે થી હિંમતની શરૂઆત થાય છે, ત્યારે જ જન્મે છે— 'ચીથરા'.
- માનસી દેસાઈ શાસ્ત્રી
