રણભૂમિ પર હાહાકાર મચેલો હતો. ધનનંદના હાથી પરથી નીચે ફેંકાયેલા ચંદ્રપ્રકાશની આંખોમાં પેલી વિષારી ધૂળને કારણે અંધકાર છવાઈ ગયો હતો. તેની આસપાસ મગધના સૈનિકોના પગરવ અને તલવારોના ખખડાટનો અવાજ વધુને વધુ નજીક આવી રહ્યો હતો. વિષની અસરને કારણે તેના મગજમાં શૂન્યતા વ્યાપી રહી હતી, પણ તેનું શરીર વર્ષોના પ્રશિક્ષણને કારણે હજુ પણ હલચલ કરી રહ્યું હતું.
"પકડી લો આને! મહારાજની આજ્ઞા છે, આનું મસ્તક કાપીને હાથીના પગ નીચે કચડી નાખો!" કાલકેતુનો અવાજ અંધારામાં પડઘાયો.
ચંદ્રપ્રકાશે પોતાની તલવાર હવામાં વીંઝી, પણ તે નિરાધાર હતી. બરાબર એ જ ક્ષણે, જ્યારે મગધના પાંચ સૈનિકોએ ચંદ્રપ્રકાશ પર એકસાથે વાર કરવા તલવારો ઉગામી, ત્યારે પહાડોની પેલે પારથી એક ભયાનક ગર્જના સંભળાઈ. એ ગર્જના કોઈ સાધારણ માનવીની નહોતી, પણ એક પ્રચંડ સિંહની હતી.
અચાનક, અંધકારને ચીરીને એક પ્રચંડ ભાલો હવામાંથી વીંઝાયો અને ચંદ્રપ્રકાશની નજીક પહોંચેલા મુખ્ય સૈનિકની છાતી વીંધીને જમીનમાં ખૂંપી ગયો. એ ભાલાની ગતિ અને શક્તિ જોઈને મગધના સૈનિકો થંભી ગયા. ઘોડાઓના પગરવનો અવાજ પર્વતોની ખીણોમાં પડઘાવા લાગ્યો.
"કોણ છે એ?" ધનનંદે પોતાના હાથી પરથી ક્રોધમાં પૂછ્યું.
ધૂળની ડમરીઓ વચ્ચેથી એક વિશાળકાય યોદ્ધા પ્રગટ થયો. તેના હાથમાં ભયાનક પટ્ટા-તલવાર હતી અને તેની પાછળ કેસરી ધ્વજ લહેરાતો હતો. તેની સાથે રહેલા સેંકડો ઘોડેસવારો મગધની સેના પર વીજળીની ગતિએ તૂટી પડ્યા. એ યોદ્ધાએ પોતાના ઘોડાને સીધો ચંદ્રપ્રકાશ પાસે લાવીને ઉભો રાખ્યો.
"ચંદ્ર! આંખો ખોલ મારા ભાઈ! તારો જ્યેષ્ઠ હજુ જીવિત છે!" એ ગંભીર અને વીરતાભર્યો અવાજ ચંદ્રપ્રકાશના કાને પડ્યો.
"મોટા ભાઈ? સૂર્યપ્રતાપ...?" ચંદ્રપ્રકાશે ધ્રૂજતા અવાજે પૂછ્યું. તેની આંખોમાંથી વિષની અસર ઓછી કરવા માટે તેણે પાણીના છંટકાવ જેવો અનુભવ કર્યો, જે સૂર્યપ્રતાપે પોતાની મશકમાંથી તેના ચહેરા પર નાખ્યું હતું.
સૂર્યપ્રતાપ, ચંદ્રપ્રકાશનો મોટો ભાઈ, જે અત્યાર સુધી પશ્ચિમની સરહદો પર યવનોને રોકી રહ્યો હતો, તે આચાર્ય ચાણક્યના એક ગુપ્ત સંદેશને મળતા જ પાટલીપુત્ર અને તક્ષશિલાની વચ્ચેના આ યુદ્ધમાં આવી પહોંચ્યો હતો. સૂર્યપ્રતાપની તાકાત અને યુદ્ધકળા ચંદ્રપ્રકાશ કરતા પણ વધુ પ્રચંડ હતી.
"ચંદ્ર, તું તારાસૈનિકોને સંભાળ, આ કાલકેતુ અને ધનનંદના અહંકારને આજે હું મારા હાથે જમીનદોસ્ત કરીશ!" સૂર્યપ્રતાપે ગર્જના કરી અને પોતાના ઘોડાને કાલકેતુ તરફ દોડાવ્યો.
કાલકેતુએ સૂર્યપ્રતાપને આવતો જોઈ પોતાની શ્રેષ્ઠ ટુકડીને આગળ કરી. "રોકો આને! આ એ જ સૂર્યપ્રતાપ છે જેણે મગધની પશ્ચિમી ચોકીઓને તબાહ કરી હતી!"
સૂર્યપ્રતાપની તલવાર હવામાં એવી રીતે ફરી રહી હતી કે મગધના સૈનિકોના મસ્તકો ગાજર-મૂળાની જેમ કપાવા લાગ્યા. સૂર્યપ્રતાપ અને ચંદ્રપ્રકાશ—બંને ભાઈઓ હવે રણભૂમિના બે છેડા પર કાળ બનીને નાચી રહ્યા હતા.
ચંદ્રપ્રકાશની દૃષ્ટિ ધીમે ધીમે સાફ થઈ રહી હતી. તેણે જોયું કે સૂર્યપ્રતાપના આવવાથી તક્ષશિલાના સૈનિકોમાં નવું જોમ આવ્યું હતું.
આચાર્ય ચાણક્ય, જેઓ ટેકરી પરથી આ બધું નિહાળી રહ્યા હતા, તેમના ચહેરા પર એક સંતોષનું સ્મિત આવ્યું. "વરુણ, સૂર્ય અને ચંદ્ર જ્યારે એકસાથે આકાશમાં ઉગે, ત્યારે અંધકારનો અંત નિશ્ચિત હોય છે. સૂર્યપ્રતાપનું આવવું એ ધનનંદના પરાજયનું અંતિમ ચરણ છે."
રણભૂમિ પર હવે દ્રશ્ય બદલાઈ ગયું હતું. સૂર્યપ્રતાપે કાલકેતુને દ્વંદ્વયુદ્ધ માટે પડકાર્યો. "કાલકેતુ! તું તારી જાતને મગધનો મહાન સેનાપતિ માને છે ને? આજે તારી તલવારની ધાર મારા રક્તની તરસ છિપાવશે કે તારું મસ્તક જમીન પર લોટશે, એ નક્કી થઈ જશે!"
કાલકેતુ અને સૂર્યપ્રતાપ વચ્ચે ભયાનક યુદ્ધ શરૂ થયું. કાલકેતુ પાસે મગધની ભારે ગદા હતી, જ્યારે સૂર્યપ્રતાપ પાસે તેની પૂર્વજોની તલવાર. દરેક પ્રહાર વખતે વીજળીના કડાકા જેવો અવાજ આવતો હતો. બીજી તરફ, ચંદ્રપ્રકાશ ફરીથી ધનનંદના હાથી તરફ આગળ વધ્યો. તેને ખબર હતી કે જો ધનનંદને પકડવામાં આવે અથવા મારવામાં આવે, તો જ આ યુદ્ધ સમાપ્ત થશે.
સુવર્ણાએ ઉપરથી જોયું કે સૂર્યપ્રતાપ આવી ગયો છે. તેણે પોતાના ધનુર્ધારીઓને આદેશ આપ્યો કે તેઓ સૂર્યપ્રતાપના માર્ગમાં આવતા મગધના સૈનિકોને તીરોથી વીંધી નાખે.
"સૂર્યપ્રતાપના માર્ગને સાફ કરો! આજે મગધના પાપનો ઘડો ભરાઈ જશે!"
ધનનંદે જોયું કે સ્થિતિ હાથમાંથી જઈ રહી છે. તેણે
રુદ્રમણિને બૂમ પાડી, "રુદ્રમણિ! ક્યાં મરી ગયો? તારી 'કાળ-ટુકડી' ને બહાર લાવ! આ બંને ભાઈઓને અત્યારે જ ખતમ કર!"
રુદ્રમણિ, જે અત્યાર સુધી અંધારામાં છુપાઈને ચાણક્યના કોઈ ગુપ્ત રસ્તાની શોધમાં હતો, તે પોતાની ખાસ પ્રશિક્ષિત ટુકડી સાથે મેદાનમાં આવ્યો. આ સૈનિકો કાળા વસ્ત્રોમાં હતા અને તેમના હાથમાં ઝેરીલી કટારો હતી. તેઓ યુદ્ધ કરતા જાસૂસીમાં વધુ માહિર હતા. રુદ્રમણિએ સૂર્યપ્રતાપને પાછળથી ઘેરવાની યોજના બનાવી.
ચંદ્રપ્રકાશે આ જોયું. "મોટા ભાઈ! સાવધાન! પાછળ રુદ્રમણિ છે!"
સૂર્યપ્રતાપે એક હાથે કાલકેતુના પ્રહારને રોક્યો અને બીજા હાથે પોતાની પીઠ પાછળથી આવતી કટારને હવામાં જ પકડી લીધી. તેણે પાછળ ફરીને જોયું વગર જ રુદ્રમણિની ટુકડીના એક સૈનિકને પોતાની તલવારથી વીંધી નાખ્યો. "રુદ્રમણિ! ગદ્દારી તારા લોહીમાં છે, પણ વીરતા મારા સંસ્કારમાં છે!"
યુદ્ધ અત્યંત લોહિયાળ બન્યું. સૂર્યપ્રતાપની શક્તિ જોઈને મગધના હાથીઓ પણ પાછા હટવા લાગ્યા. ધનનંદને હવે ડર લાગવા માંડ્યો હતો. તેણે જોયું કે સૂર્યપ્રતાપ અને ચંદ્રપ્રકાશ બંને હવે તેની એકદમ નજીક આવી રહ્યા હતા.
"કાલકેતુ, પાછો હટ! આપણે અત્યારે પાટલીપુત્ર જવું પડશે. અહીં રોકાવું જોખમી છે!" ધનનંદે હુકમ કર્યો.
પણ ચાણક્યની યોજના હજુ બાકી હતી. પહાડોના છેડે, જે એકમાત્ર રસ્તો પાટલીપુત્ર જતો હતો, ત્યાં આચાર્ય વરુણે પહેલેથી જ વિસ્ફોટક પદાર્થો ગોઠવી દીધા હતા. જેવો ધનનંદનો હાથી તે તરફ વળ્યો, એક પ્રચંડ ધડાકો થયો અને આખો રસ્તો પથ્થરોથી પુરાઈ ગયો.
"હવે તારી પાસે કોઈ રસ્તો નથી ધનનંદ!" સૂર્યપ્રતાપે ગર્જના કરી. તેણે કાલકેતુની ગદાને એક જોરદાર ઝાટકા સાથે હવામાં ઉછાળી દીધી અને પોતાની તલવાર કાલકેતુની છાતીમાં ઉતારી દીધી. મગધનો મુખ્ય સેનાપતિ કાલકેતુ રણભૂમિ પર ઢળી પડ્યો.
સેનાપતિના મૃત્યુથી મગધના સૈનિકોમાં નાસભાગ મચી ગઈ. રુદ્રમણિએ જોયું કે હવે અહીં રોકાવું એટલે મોતને આમંત્રણ આપવું. તે અંધારાનો લાભ લઈને ફરીથી પહાડોમાં ગાયબ થઈ ગયો.
ચંદ્રપ્રકાશ અને સૂર્યપ્રતાપ હવે ધનનંદના હાથી પાસે ઊભા હતા. ધનનંદના રક્ષકો ભાગી છૂટ્યા હતા. ધનનંદ એકલો પડી ગયો હતો. તેના ચહેરા પરનો ઘમંડ હવે ભયમાં ફેરવાઈ ગયો હતો.
"તમે... તમે મને મારી ના શકશો. હું મગધનો સમ્રાટ છું!" ધનનંદ ધ્રૂજતા અવાજે બોલ્યો.
સૂર્યપ્રતાપે પોતાની તલવાર મ્યાન કરી અને ચંદ્રપ્રકાશ તરફ જોયું. "ચંદ્ર, આનો નિર્ણય આચાર્ય ચાણક્ય કરશે. આપણે આને જીવતો પકડીને તક્ષશિલા લઈ જવાનો છે. આને આખા આર્યાવર્ત સામે પોતાના પાપોનો હિસાબ આપવો પડશે."
ચાણક્ય ટેકરી પરથી નીચે ઉતરી રહ્યા હતા. તેમના પગલાંમાં એક ગજબની શાંતિ હતી. તેઓ ધનનંદ પાસે આવીને ઉભા રહ્યા. "ધનનંદ, તેં કહ્યું હતું કે બ્રાહ્મણ માત્ર જ્ઞાન આપી શકે, રાજ્ય ના ચલાવી શકે. આજે આ જ્ઞાનની શક્તિએ તારા સામ્રાજ્યના પાયા હચમચાવી નાખ્યા છે."
ચંદ્રપ્રકાશે તલવારના એક ઘાથી ધનનંદ નું મસ્તક ધડથી અલગ કરી નાખ્યું અને મગધ પર રહેલો નંદ વંશનો કાળો પડછાયો દૂર થયો.
યુદ્ધ શાંત થયું હતું, પણ આ તો માત્ર એક મોટી લડાઈનો અંત હતો. અસલી સંઘર્ષ તો હવે શરૂ થવાનો હતો—ભારતને એક તાંતણે બાંધવાનો અને મગધની ગાદી પર એક યોગ્ય શાસકને બેસાડવાનો.
