પ્રામાણિકતાની કસોટી
રાત્રિના બે વાગ્યા હતા. આખી 'શાંતિધામ સોસાયટી' ઘોર નિદ્રામાં પોઢેલી હતી. જીતુ ચોકીદાર હાથમાં લાકડી લઈ, આદત મુજબ મોઢામાં બીડી ટેકવીને ધીમા ડગલે રાઉન્ડ લગાવી રહ્યો હતો. લોખંડના થાંભલા પર લાકડી પછાડીને તે પોતાની હાજરીનો પુરાવો આપતો હતો, પણ આજે એ અવાજમાં પહેલા જેવો ઉત્સાહ નહોતો.
છેલ્લા ૨૦ વર્ષથી જીતુ અહીં ચોકીદારી કરતો હતો. પગાર ઓછો હતો, પણ તે ઈમાનદારીનો આગ્રહી હતો. જોકે, અત્યારે તેની ઈમાનદારી તેના પરિવાર માટે મુસીબત બની ગઈ હતી. તેનો મોટો દીકરો ગંભીર બીમારીથી પથારીવશ હતો અને જીતુ પાસે દવાના પૈસા નહોતા.
રાઉન્ડ મારતા તે સોસાયટીના મંદિર પાસે આવીને અટક્યો. ભગવાનની મૂર્તિ સામે તેની નજર પડી અને વર્ષોનો ઉકળાટ શબ્દો બનીને વહી નીકળ્યો:
"હે ભગવાન! આ કેવી જિંદગી આપી છે? શું ઈમાનદારીનો રસ્તો માત્ર ગરીબી અને લાચારી તરફ જ જાય છે? ૨૦ વર્ષ મેં રાત-દિવસ એક કર્યા, પણ આજે મારા દીકરાને બચાવવા માટે મારી પાસે ફૂટી પાઈ પણ નથી. શું મારી આ શુદ્ધ દાનતની કોઈ કિંમત નથી?"
તેને ભાસ થયો કે મૂર્તિની આંખોમાં કંઈક ચમક્યું. તેના અંતરાત્મામાંથી અવાજ આવ્યો: "જીતુ, તારી અંદર જે જ્ઞાનનો ખજાનો છુપાયેલો છે, તેને તેં ડરના તાળા મારી દીધા છે. એ તાળા ખોલ, રસ્તો આપોઆપ મળી જશે."
ભૂતકાળનું રહસ્ય અને ડર
જીતુના પિતા ગામડામાં પ્રખ્યાત વૈદ્ય હતા. જીતુએ તેમની પાસેથી આયુર્વેદનું ઊંડું જ્ઞાન મેળવ્યું હતું. પરંતુ ૨૦ વર્ષ પહેલાં ગામમાં એક દર્દીને બચાવવાના પ્રયાસમાં, પેલા માણસે પરેજી ન પાળતા તેની તબિયત બગડી અને આખું ગામ જીતુની પાછળ પડ્યું હતું. તેને 'ઝોલાછાપ' કહીને અપમાનિત કરવામાં આવ્યો હતો. એ દિવસે જીતુએ પ્રતિજ્ઞા લીધી હતી કે તે ક્યારેય આયુર્વેદના સાધનોને હાથ નહીં અડાડે. એ જ ડરને કારણે તે આટલા વર્ષો સુધી સામાન્ય ચોકીદાર બનીને રહ્યો હતો.
પરંતુ દીકરાની હાલત જોઈને આજે તેણે એ પ્રતિજ્ઞા તોડવાનો નિર્ણય કર્યો. સવારે ઘરે પહોંચી તેણે પત્ની શાંતાને વાત કરી.
જીતુ: "શાંતા, હું ફરીથી પિતાજીએ શીખવેલી પદ્ધતિથી ઔષધિઓ તૈયાર કરીશ. મને વિશ્વાસ છે કે એનાથી આપણો દીકરો અને બીજા લોકો પણ સાજા થશે."
શાંતા: (કડવાશથી) "રહેવા દો હવે! ૨૦ વર્ષ જે જ્ઞાન દાટી રાખ્યું એ હવે શું કામ આવશે? લોકો તમને ચોકીદાર સમજે છે, કોઈ તમારી દવા નહીં પીવે. ઉધાર માંગવા જાવ એ વધુ સારું."
નિષ્ફળતાના કડવા ઘૂંટડા પી ગયો જીતુ.
જીતુએ હાર ન માની. તેણે સોસાયટીના બગીચામાંથી અને જંગલમાંથી જડીબુટ્ટીઓ લાવીને ઉકાળા અને તેલ તૈયાર કર્યા. પણ જ્યારે તે સોસાયટીના રહીશો પાસે ગયો, ત્યારે તેને માત્ર તિરસ્કાર મળ્યો.
એક રહીશ: "અરે ઓ જીતુ! તું તારું ગેટ સાચવવાનું કામ કરને. આ ગંદી બોટલો લઈને અહીં શું ફરે છે? મોટા ડોક્ટરોની દવા કામ નથી કરતી તો તારા ઉકાળા શું કરશે?"
બીજો રહીશ: "જો જીતુ, સોસાયટીમાં આવી બધી ભળતી વસ્તુઓ વેચવાની મનાઈ છે. ફરી દેખાયો તો નોકરીમાંથી પણ કાઢી મૂકીશું!"
એક સાંજે તો હદ થઈ ગઈ. એક ઉદ્ધત રહીશે જીતુના હાથમાંથી કાચની બોટલ ઝૂંટવીને ગટરમાં ફેંકી દીધી. જીતુ ત્યાં જ રસ્તા પર બેસી ગયો. તેની મહેનત અને આશા બંને ગટરમાં વહી રહ્યા હતા. તે આખી રાત રડ્યો, તેને લાગ્યું કે તે ફરીથી હારી ગયો છે.
સફળતાનો સૂર્યોદય થયો.
પરંતુ કુદરતની યોજના કંઈક અલગ હતી. એક રાત્રે સોસાયટીમાં રહેતા એક પ્રખ્યાત હૃદયરોગના નિષ્ણાત (Cardiologist) ડોક્ટર સાહેબના પિતાને અચાનક શ્વાસ લેવામાં તકલીફ થઈ અને છાતીમાં અસહ્ય દુખાવો ઉપડ્યો. તે રાત્રે ધોધમાર વરસાદને કારણે કોઈ એમ્બ્યુલન્સ આવી શકે તેમ નહોતી. ડોક્ટર સાહેબ પોતે લાચાર બની ગયા હતા.
જીતુ દોડતો ત્યાં પહોંચ્યો. તેના હાથમાં એક નાની શીશી હતી.
જીતુ: "સાહેબ, આ અર્ક એમના નાક પાસે રાખો અને બે ટીપાં જીભ નીચે મૂકો. મારા પિતાજી આ જ વાપરતા હતા."
ડોક્ટર: (મજબૂરીમાં) "જલ્દી કર જીતુ, કંઈ પણ કર!"
જીતુએ કુશળતાપૂર્વક ઉપચાર કર્યો. દસ જ મિનિટમાં વડીલનો શ્વાસ થાળે પડ્યો અને તેમનો જીવ બચી ગયો. બીજા દિવસે ડોક્ટરે એ અર્કની લેબોરેટરીમાં તપાસ કરાવી તો તે દંગ રહી ગયા. તે અર્ક અત્યંત શુદ્ધ અને વૈજ્ઞાનિક રીતે સચોટ હતો.
ડોક્ટરે આખી સોસાયટીને ભેગી કરી અને કહ્યું, "મિત્રો, આપણે જેને સાધારણ ચોકીદાર સમજતા હતા, તે જીતુ ખરેખર એક મહાન વૈદ્ય છે. એની દૂષિત નજર નહીં, પણ દિવ્ય દ્રષ્ટિ છે."
નવી શરૂઆત થઈ
ધીરે ધીરે જીતુની ખ્યાતિ ચારે બાજુ ફેલાઈ ગઈ. તેણે નોકરી છોડી દીધી અને પોતાની નાની 'જીતુકાકા આયુર્વેદિક' ફાર્મસી શરૂ કરી. તેની દવાઓમાં ભેળસેળ નહોતી કારણ કે 'પ્રામાણિકતા' તેની આદત હતી. જે લોકો તેને ધિક્કારતા હતા, તેઓ હવે તેની સલાહ લેવા માટે કલાકો સુધી રાહ જોતા.
થોડા મહિનામાં જીતુએ પોતાની મહેનતથી એટલા પૈસા કમાયા કે તેનો દીકરો માત્ર સાજો જ ન થયો, પણ શહેરની સૌથી મોંઘી કોલેજમાં ભણવા લાગ્યો. જીતુ હવે ગરીબોને મફત દવા આપતો જેથી કોઈ પિતાએ પોતાની પ્રતિજ્ઞા તોડવી ન પડે.
એક રાત્રે, હવે એક મોટો ઉદ્યોગપતિ બની ગયેલો જીતુ ફરી એ જ જૂના મંદિર પાસે આવ્યો. તેના હાથમાં હવે લાકડી નહોતી, પણ હૃદયમાં શાંતિ હતી.
જીતુ: "પ્રભુ, તે દિવસે તેં મને જે ઠોકર ખવડાવી હતી, એ જ મને સાચો રસ્તો બતાવવા માટે હતી. આભાર, કે તેં મારી ઈમાનદારીની કસોટી લીધી અને મને હારવા ન દીધો."
ભગવાનની મૂર્તિ આજે પણ હસી રહી હતી, જાણે કહેતી હોય કે, "જીતુ, ઈમાનદારીનો રસ્તો અઘરો હોય છે, પણ એ જ રસ્તો આખરે અમરતા તરફ જાય છે."
બોધ: કૌશલ્ય અને ઈમાનદારી ક્યારેય એળે જતી નથી; માત્ર સાચો સમય અને ધીરજની જરૂર હોય છે.
