સનાતન: આદિ-અનંતની વ્યાખ્યા અને નિત્ય નૂતન પ્રવાહ
લેખિકા
Mansi Desai
Desai Mansi
Shastri
૧. સનાતન શબ્દનું ઊંડાણ: કાળથી પર એક સત્ય
'સનાતન' એ માત્ર એક શબ્દ નથી, પણ એક શાશ્વત અસ્તિત્વની જાહેરાત છે. આ શબ્દના મૂળમાં જઈએ તો સમજાય છે કે જેનો કોઈ 'પ્રારંભ' નથી અને જેનો કોઈ 'અંત' નથી તે સનાતન છે. પશ્ચિમી વિચારધારા મુજબ બધું જ સમયની એક રેખા પર ચાલે છે—એક જન્મ અને એક મૃત્યુ. પરંતુ સનાતન દર્શન મુજબ સમય એક વર્તુળ છે.
જે ગઈકાલે હતું, જે આજે છે અને જે આવતીકાલે પણ રહેવાનું છે, તે જ સનાતન છે. સૂર્યનું ઊગવું સનાતન છે, પૃથ્વીનું ધરી પર ફરવું સનાતન છે, અને આત્માનું અસ્તિત્વ સનાતન છે. માનવજાતે જ્યારે ભાષા પણ નહોતી શીખી, ત્યારે પણ આ બ્રહ્માંડના નિયમો તો હતા જ. એ નિયમો, એ વ્યવસ્થા અને એ પરમ સત્યને જ ઋષિમુનિઓએ 'સનાતન' નામ આપ્યું છે. તે 'કાળ' (Time) ના બંધનથી મુક્ત છે, કારણ કે કાળ પોતે સનાતનની અંદર સમાયેલો છે.
૨. સનાતનનો અસલી અર્થ: સ્થિરતા અને ગતિશીલતાનો સમન્વય
ઘણીવાર લોકોને લાગે છે કે જે જૂનું છે તે જડ છે, પણ સનાતનનો અસલી જાદુ એ છે કે તે સ્થિર હોવા છતાં ગતિશીલ છે. આ એક વિરોધાભાસ લાગે, પણ તે સૃષ્ટિનું સૌથી મોટું સત્ય છે.
અ. સ્થિરતા (The Unchanging Core)
સનાતનનો પાયો પથ્થર જેવો મજબૂત અને સ્થિર છે. તેના મૂળભૂત સિદ્ધાંતો ક્યારેય બદલાતા નથી.
આત્માની અમરતા: હજારો વર્ષ પહેલાં પણ આત્મા અમર હતો અને આજે પણ છે.
કર્મનો સિદ્ધાંત: જેવું વાવશો તેવું લણશો—આ નિયમ સતયુગમાં પણ કામ કરતો હતો અને કળિયુગમાં પણ કરે છે.
સત્ય: 'સત્ય એક જ છે' એ પાયાનો વિચાર ક્યારેય જૂનો થતો નથી.
આ સ્થિરતા જ સનાતનને એક મજબૂત મૂળ (Root) આપે છે, જેના કારણે ગમે તેવા વાવાઝોડાં તેને ઉખેડી શક્યા નથી.
બ. ગતિશીલતા (The Dynamic Flow)
બીજી તરફ, સનાતન એ 'વહેતી ગંગા' જેવો ધર્મ છે. ગંગાનું જળ પવિત્ર છે (સ્થિર તત્વ), પણ તે સતત વહેતી રહે છે અને પોતાનો માર્ગ બદલે છે (ગતિશીલ તત્વ).
સમયાનુસાર પરિવર્તન: સનાતને ક્યારેય એવું નથી કહ્યું કે "આ પાંચ હજાર વર્ષ પહેલાં લખાયું છે એટલે તેમાં ફેરફાર ન થઈ શકે." આપણા શાસ્ત્રોમાં જ 'યુગધર્મ'ની વાત કરવામાં આવી છે. જે નિયમો સતયુગમાં હતા, તે ત્રેતામાં બદલાયા અને જે ત્રેતામાં હતા તે કળિયુગમાં બદલાયા.
નિત્ય નવું (Always Fresh): સનાતન એટલે જે નિત્ય નવું છે. તે દરરોજ સવારના સૂરજ જેવું તાજું છે. તે જડ પરંપરા નથી કે જે બદલાતા સમય સાથે તૂટી જાય. તે તો લવચીક (Flexible) છે, જે દરેક યુગના નવા પડકારોને પોતાનામાં સમાવી લે છે.
૩. જડતા વિરુદ્ધ જીવંતતા
સનાતન અને અન્ય વિચારધારાઓ વચ્ચેનો આ જ મોટો તફાવત છે. જ્યારે કોઈ વિચારધારા 'જડ' થઈ જાય છે, ત્યારે તે સમય જતાં અપ્રસ્તુત બની જાય છે. પરંતુ સનાતન એ 'જીવંત' છે. તે વિજ્ઞાનના નવા સંશોધનોનો વિરોધ નથી કરતું, પણ તેને આવકારે છે. તે નવા વિચારોને નકારતું નથી, પણ તેને ગાળીને શુદ્ધ કરે છે.
સનાતન એટલે પૂર્વજોની રાખને પૂજવી નહીં, પણ પૂર્વજોએ જે અગ્નિ પ્રગટાવ્યો હતો તે જ્યોતને આગળ ધપાવવી. તે પ્રાચીન છે કારણ કે તેના મૂળ ઊંડા છે, અને તે અર્વાચીન (Modern) છે કારણ કે તેની ડાળીઓ આકાશને આંબવાની ક્ષમતા રાખે છે.
નિષ્કર્ષ
આમ, સનાતન એ એક એવી વ્યવસ્થા છે જે આપણને ભૂતકાળનું ગૌરવ આપે છે, વર્તમાનમાં જીવવાની શક્તિ આપે છે અને ભવિષ્ય માટે માર્ગદર્શન આપે છે. તે સ્થિર રહીને આપણને મર્યાદા શીખવે છે અને ગતિશીલ રહીને આપણને પ્રગતિ તરફ દોરે છે. આ બે પાસાઓનો સમન્વય જ સનાતનને વિશ્વનો સૌથી શ્રેષ્ઠ અને શાશ્વત માર્ગ બનાવે છે.
#સનાતન
#હિન્દૂ #ધર્મ #હિન્દુધર્મ
#ભારત
#અનેરી
#MansiDesaiShastriNiVartao
#માનસીદેસાઈશાસ્ત્રીનીવાર્તાઓ
#Aneri
#SuspensethrillerStory
#Booklover
#Storylover
#Viralstory
