અનિષા નવમા ધોરણમાં અભ્યાસ કરતી એક સરળ, શાંતિપ્રિય અને મહેનતી વિદ્યાર્થિની હતી. એનો અભ્યાસમાં ખાસ કરીને ભાષા અને વિજ્ઞાનમાં મોટો રસ હતો. ઘરમાં પણ બધાં એને અભ્યાસ માટે પ્રોત્સાહિત કરતા. પુસ્તકો એના સહચર હતા અને નવું શીખવા માટે એની અંદર જિજ્ઞાસાનો દિવાસળિયો હંમેશા સળગતો રહેતો.
પરંતુ, દરેક બાળકની જેમ એનો પણ એક એવો વિષય હતો, જે એની માટે પડકારરૂપ હતો — ગણિત. શાળાના આખા વર્ષ દરમિયાન ગણિત એ માટે એક અજાણી ગૂંચવણ જેવું રહ્યું. એ નિયમિત અભ્યાસ કરતી, શિક્ષકને પ્રશ્નો પૂછતી, અને દિવસનો વધારે સમય ગણિત માટે ફાળવતી. છતાં પણ એના માટે ગણિતનું સરળીકરણ, સૂત્રો અને ગણતરીઓ એક અજ્ઞાત રહસ્ય જેવું લાગતું. પેપર સમયે ભુલાઈ જવાતાં નિયમો, વિચલિત મન અને સંતોષકાર નહીં પડતું પરિણામ એના મનમાં એક જુસ્સાવિહોણી નિષ્ફળતા લાવી દઈ રહી હતી.
પરિક્ષા પૂરી થઈ અને પરિણામ આવ્યો. અન્ય તમામ વિષયોમાં અનિષા એ ઉત્તમ ગુણ મેળવ્યા, પણ ગણિતમાં એ થોડા ગુણથી નાપાસ થઈ ગઈ. તે પળે જાણે આખું જગત એની આસપાસ તૂટી પડ્યું હોય એવું લાગ્યું. આંખો ભીની થઈ ગઈ. મનમાં એક પછી એક વિચારો વેલાવવાનું શરૂ કર્યું: “હવે લોકો શું કહેશે?”, “ઘરના લોકો શું અનુભવે?”, “શું હું હંમેશા માટે ફેલ થતી રહીશ?”
ભયથી અનિષાએ ઘરના લોકો સમક્ષ પરિણામ રાખ્યું. આશ્ચર્યજનક રીતે પપ્પાએ શાંતિથી કહ્યું, “ચિંતા ન કર. તું મહેનત કરી છે એ જોઈ શકાય છે. ગણિતમાં ફરીથી પરીક્ષા આપીશ. તારા માટે સારા ટ્યૂશનની વ્યવસ્થા કરીશું.” મમ્મીએ પણ હથેળીમાં ચાનો કપ આપી અને મમતા ભરેલા અવાજમાં કહ્યું, “એક વખત પડી ગઈ છે ને? હવે ઊભી થવાનો વારો છે.”
એ પળે અનિષાના જીવનમાં એક આંતરિક ફેરફાર થયો. એને લાગ્યું કે નિષ્ફળતા એટલે અંત નહીં હોય શકે, એ તો એક તક છે — પોતાને વધુ સારી રીતે ઓળખવાની અને પોતાને આગળ ધપાવવાની. એ દિવસથી એણે નક્કી કર્યું કે હવે ગણિતથી ડર નહીં, એને પડકાર તરીકે સ્વીકારશો.
ટ્યૂશનમાં એ નિયમિત જવા લાગી. દરરોજના કલાકો સમર્પિતપણે ઘસ્યા. જયાં સમજાય નહીં, ત્યાં ફરીથી સમજવાનો પ્રયાસ કર્યો. થોડા સમય પછી એને ગણિતમાં થોડીક ખુશ્બૂ આવવા લાગી — જે પ્રથમ ભયભીત કરતી હતી, હવે એ જ મુદ્દાઓ રસપ્રદ લાગી રહ્યા હતા. સૂત્રોની પાછળનું લોજિક સમજાય તેવો બન્યો. એક ગૂંચવણ, એક અભ્યાસ, અને ધીરજ — એના જીવનનો એક નવો માળો બની રહ્યો હતો.
પણ જીવન હંમેશા સરળ નથી હોતું. એક દિવસ એ જાણ્યું કે ઘરના જ એક સગાએ — કુટુંબના એક અંકલ, જેમને પોતાને “હૂંશિયાર મજાકિયો” માનવાનો ગમતો — એની નાપાસ થવાની વાત લોકોને હસાવવાના વિષય તરીકે કહી હતી:
“એ તો ગણિતમાં નાપાસ થઈ ગઈ હતી ને! બાકી બધું ઠીક, પણ ગણિતમાં કેમ ભાઈ?”
એ વાત સાંભળીને લોકો હસ્યા. અનિષા નીરવ રહી. પણ હવે એની અંદર શાંતિ હતી. એને ખબર હતી — એક નાની નિષ્ફળતા એની ઓળખ નહિ બની શકે.
સમય વીતી ગયો. ધોરણ ૧૦ અને ૧૨ બંનેમાં અનિષાએ ઉત્તમ પરિણામ સાથે પરીક્ષા પાસ કરી. હવે એ કોલેજમાં એનું પસંદ કરેલું વિષય લઈને આગળ વધતી રહી. એને કોઈને કંઈ સાબિત કરવાની જરૂર ન હતી. એ પોતાની સામે જવાબદાર રહેવું પસંદ કરતી હતી, બહારના અવાજોથી નહીં, અંદરની અદમ્ય ઇચ્છાથી આગળ વધી રહી હતી.
એક દિવસ એ જ અંકલ ફરી ઘેર આવ્યા. વાતચીત દરમિયાન એમણે નિરાશાભર્યા અવાજે પૂછ્યું,
“તું બારમું ધોરણ પાસ કરી શકી કે નહીં?”
અનિષાએ સ્થિરતાથી, નિરાંતભરેલા અવાજમાં કહ્યું,
“હા, બારમું પણ સારાં ગુણથી પાસ કર્યું. કોલેજ પણ પૂરી થઈ ગઈ છે.”
એના માટે એ શબ્દો પૂરતા હતા. એમણે કેટલાય વર્ષો પહેલાં કહ્યું હતો એ મજાકનો મૌન, શાંતિભર્યો અને સંયમિત જવાબ એ એક વાક્યમાં છૂપાયો હતો.
