अध्याय १
---------------
स्वप्न आणि सिद्धी
-----------------------
स्टॉकहोमच्या ग्रँड कॉन्सर्ट हॉलमधील भव्य व्यासपीठावर एक व्यक्ती उभे होते. सभोवतालचे वातावरण विजेच्या प्रवाहाप्रमाणे सळसळत होते. प्रत्येकाच्या चेहऱ्यावर कौतुक, आदर आणि कुतूहल स्पष्ट दिसत होते. हजारो डोळे एकाच माणसाकडे लागले होते, ज्यांनी मानवतेला भविष्याचा आरसा दिला होता.
ते होते "डॉ. फिनिक्स" (Dr. Phynicks)
ज्यांचे वय ३० या आसपास होते. साडेपाच- सहा फूट उंच. चांगली व्यायामाने कसलेली शरीर यष्टी. त्यांचे केस आधीच काही प्रमाणात चांदीचे झाले होते, ते आज मंचावरील दिव्यांच्या प्रकाशात आणखीनच चमकत होते. त्यांच्या चेहऱ्यावर तेज होते आणि डोळे असे की जे कित्येक निद्राहीन रात्री आणि अथक परिश्रमाची साक्ष देत होते, ते डोळे आज अभिमानाने उजळले होते. त्यांनी काळ्या रंगाचा सूट घातला होता, जो त्यांच्या गंभीर व्यक्तिमत्वाला एक अनोखी शान देत होता. त्यांच्या हातातील नोबेल पुरस्काराचे पदक त्यांच्या संघर्षाचा अंतिम विजय दर्शवत होते.
जगातील सर्वोच्च वैज्ञानिकांच्या उपस्थितीत, स्वीडनच्या राजांच्या हस्ते हा पुरस्कार स्वीकारताना डॉ. फिनिक्स यांच्या मनात अनेक भावनांचा कल्लोळ माजला होता. हा क्षण त्यांच्यासाठी केवळ वैयक्तिक यश नव्हता, तर मानवी इतिहासातील एका नव्या युगाची सुरुवात होती. त्यांचे 'क्रोनोस' हे स्वप्न, ज्याला अनेकांनी वेड म्हटले होते, ते आज वास्तवात उतरले होते.
सभागृहात टाळ्यांचा कडकडाट सुरू झाला. हा आवाज केवळ एका व्यक्तीचा सन्मान नव्हता, तर एका अद्भुत शोधाची मुक्त कंठाने केलेली स्तुती होती. डॉ. फिनिक्सने माईक हातात घेतला आणि टाळ्यांचा आवाज हळूहळू शांत झाला. शांतता इतकी गहन होती की जणू समुद्रातील लाटा अचानक शांत झाल्या असाव्यात.
.
.
.
“नमस्कार आणि धन्यवाद. हा क्षण माझ्यासाठी अविस्मरणीय आहे. पण हा पुरस्कार केवळ माझा नाही. हे यश त्या प्रत्येक माणसाचे आहे, ज्याने स्वप्न पाहण्याची हिम्मत केली. ‘क्रोनोस’ ही केवळ एक मशीन नाही. ती मानवी बुद्धिमत्ता, करूणा आणि चिकाटीचे प्रतीक आहे,”
डॉ. फिनिक्सने शांत, स्थिर आवाजात बोलायला सुरुवात केली.
“माझ्या संशोधनाचा मूळ उद्देश नेहमीच मानवी जीव वाचवणे हा होता. आपण निसर्गासमोर नेहमीच लहान होतो. भूकंप, त्सुनामी, चक्रीवादळे... या आपत्त्यांनी मानवी जीवनावर अनेकदा आघात केला आहे. ‘क्रोनोस’ च्या माध्यमातून आपण भविष्याचा वेध घेऊ शकू. आपण आपत्तींची पूर्वसूचना मिळवून लोकांना सुरक्षित स्थळी पोहोचवू शकू. वेळ, मित्रांनो, हेच जीवन वाचवण्यासाठी सर्वात महत्त्वाचे आहे. आता आपल्या हातात भविष्याची सृष्टी आहे.”
डॉ. फिनिक्सने क्षणभर थांबून सभोवताली पाहिले.
“मी माझ्या सहकाऱ्यांचे आभार मानू इच्छितो, ज्यांनी माझ्या प्रत्येक कल्पनेला वास्तवात आणण्यासाठी अहोरात्र मेहनत घेतली. त्यांच्या योगदानाशिवाय हे शक्य झाले नसते.”
डॉ. फिनिक्सने आपल्या डोळ्यांनी सभागृहात उपस्थित असलेल्या आपल्या टीमला शोधण्याचा प्रयत्न केला.
“मी माझ्या विश्वासातील सहाय्यक निशा मेहता हिचे विशेष आभार मानू इच्छितो. तिची प्रोग्रामिंगची प्रतिभा आणि कठोर परिश्रम माझ्या या प्रवासात एक आधारस्तंभ होते.”
सभागृहात पुन्हा एकदा टाळ्यांचा गजर झाला. पण या वेळेस तो आवाज डॉ. फिनिक्स यांच्या भाषणातील शेवटच्या वाक्यासाठी होता.
***
स्टॉकहोमपासून हजारो किलोमीटर दूर भारतात, डॉ. फिनिक्स यांच्या अत्याधुनिक प्रयोगशाळेत, निशा मेहता उभी होती. तिच्या डेस्कवर ठेवलेल्या मोठ्या स्क्रीनवर डॉ. फिनिक्स यांचा गौरव सोहळा थेट प्रक्षेपित होत होता. डॉ. फिनिक्स यांनी तिच्या नावाचा उल्लेख केला, तेव्हा तिच्या चेहऱ्यावर एक सूक्ष्म हास्य उमटले, जे लगेचच एका कडवटपणाच्या भावनेत बदलले. ती टाळ्यांच्या आवाजातून स्वतःला दूर ठेवण्याचा प्रयत्न करत होती, पण त्या आवाजाची प्रत्येक लाट तिच्या मनातील दुःखाला आणि रागाला अधिक तीव्र करत होती.
निशा, २८ वर्षांची एक प्रतिभावान डेटा सायंटिस्ट आणि प्रोग्रामर होती. तिच्या डोळ्यात एक विलक्षण चमक होती, जी तिच्या बुद्धिमत्तेची साक्ष देत होती. पण आज ती चमक एका वेगळ्याच भावनेने झाकली गेली होती.
‘डॉ. फिनिक्सने माझ्या नावाचा उल्लेख केला, पण एका वाक्यात. हजारो लोकांच्या गर्दीत, माझ्या योगदानाचा उल्लेख फक्त एका वाक्यात? हाच माझ्या वर्षांच्या परिश्रमाचा मोबदला आहे का?’
तिच्या मनात विचारांचे वादळ उठले होते.
निशाची पार्श्वभूमी वेगळी होती. ती एका मध्यमवर्गीय कुटुंबातून आली होती. लहानपणापासूनच तिला यश मिळवण्यासाठी खूप संघर्ष करावा लागला होता. तिच्यासाठी यश केवळ बुद्धिमत्तेवर अवलंबून नव्हते, तर ते मिळवण्यासाठी कठोर परिश्रम आणि धूर्तताही आवश्यक होती, असे तिला वाटत होते. जेव्हा तिची भेट डॉ. फिनिक्स यांच्या सोबत झाली, तेव्हा डॉ. फिनिक्स यांनी तिच्यातील प्रतिभा ओळखली आणि तिला ‘क्रोनोस’ प्रकल्पात सामील केले.
सुरुवातीला निशा डॉ. फिनिक्स यांना आपला आदर्श मानत होती. त्यांच्या प्रत्येक कल्पनेला ती मूर्त रूप देत होती. ‘क्रोनोस’चा सर्वात गुंतागुंतीचा भाग, जो 'फॉरकास्टिंग अल्गोरिदम' चा होता, तो तिनेच तयार केला होता. हे अल्गोरिदम भविष्यातील घटनांचा डेटा एनालाइज करून त्याचा अचूक अंदाज देत होते. पण जसजसे प्रोजेक्ट यशस्वी होत गेला, तसतसे निशाच्या मनात एक विचार रुजू लागला:
‘हा प्रोजेक्ट केवळ डॉ. फिनिक्स यांचा नाही. मी यातील अर्ध्याहून अधिक काम केले आहे. पण नाव मात्र त्यांचेच होणार.’
आज, जेव्हा डॉ. फिनिक्स यांना नोबेल पुरस्कार मिळाला, तेव्हा तिची भीती खरी ठरली. जगभरातील वृत्तपत्रे आणि न्यूज चॅनेल्स ‘डॉ. फिनिक्स’ यांच्या नावाने गजबजून गेली होती. निशा मेहताचे नाव कुठेच नव्हते. तिच्या मेहनतीची दखल कुणीही घेतली नव्हती. ही दुर्लक्षिता तिला आतून खात होती.
तिने हळूच आपल्या टेबलावर ठेवलेला एक जुना फोटो उचलला. त्यात
डॉ. फिनिक्स आणि ती एका जुन्या, लहानशा प्रयोगशाळेत बसलेले दिसत होते. डॉ. फिनिक्स यांच्या चेहऱ्यावर स्वप्नांचा उत्साह होता, आणि निशाच्या चेहऱ्यावर त्या स्वप्नांना सत्यात आणण्याचा निश्चय. पण आज, ती भावना बदलली होती. ती आता ‘क्रोनोस’ला फक्त एक वैज्ञानिक चमत्कार म्हणून पाहत नव्हती, तर एक मोठे दार उघडणारे साधन म्हणून पाहत होती.
***
नोबेल सोहळ्याच्या आठ दिवस आधीची गोष्ट.....
‘क्रोनोस’ प्रकल्पाची अंतिम चाचणी सुरू होती. प्रयोगशाळेतील वातावरण अत्यंत तणावपूर्ण होते. ‘क्रोनोस’ यंत्र, एका मोठ्या खोलीच्या मध्यभागी उभे होते, एखाद्या प्रचंड, गुंतागुंतीच्या संरचनेसारखे. त्यात हजारो वायर, प्रोसेसर आणि ऑप्टिक केबल्सचे जाळे होते. त्याचे हृदय, एक गोल, निळ्या रंगाचा क्रिस्टल, मंद प्रकाशात चमकत होते. या ‘ब्लू हार्ट’ क्रिस्टलमध्ये भविष्याचा डेटा साठवला जात होता आणि त्याचे विश्लेषण केले जात होते.
“निशा, सर्व सिस्टीम प्रोटोकॉल आणि बॅकअप सिस्टीम तपासले आहेत का?”
डॉ. फिनिक्सने गंभीर आवाजात विचारले. त्यांच्या चेहऱ्यावर उत्सुकता आणि थोडा ताण दिसत होता.
“हो सर, सर्व काही तपासले आहे. प्रोटोकॉल ९.४.७ यशस्वीरित्या कार्यरत आहे आणि 'फॉरकास्टिंग अल्गोरिदम' पूर्णपणे कार्यान्वित आहे. आपण चाचणीसाठी तयार आहोत,”
निशाचा आवाज शांत होता, पण तिच्या डोळ्यात एक प्रकारचा निर्धार होता.
“ठीक आहे. आज आपण या क्षणासाठी अनेक वर्षांपासून वाट पाहत होतो. 'क्रोनोस', प्रोटोकॉल 'झिरो' सुरू करा. टार्गेट: भूकंपाचे स्थान, वेळ आणि तीव्रता,”
डॉ. फिनिक्स यांनी कमांड दिली.
निळ्या क्रिस्टलचा प्रकाश वाढू लागला. स्क्रीनवर डेटाचे मोठे प्रवाह वेगाने धावू लागले. सिस्टीमची गुंजारव अधिक तीव्र झाली. एका क्षणासाठी सर्वत्र भयाण शांतता पसरली. मग, अचानक, स्क्रीनवर एक लाल बिंदू चमकला. तो बिंदू जपानच्या होक्काइडो प्रांतावर होता.
“स्थान: होक्काइडो, जपान... वेळ: २४ तास, ३८ मिनिटांनी... तीव्रता: ५.३ रिश्टर स्केल.”
निशाच्या आवाजात थरार होता. ही फक्त एक चाचणी नव्हती, तर एका नवीन युगाची सुरुवात होती.
डॉ. फिनिक्स यांनी हा डेटा पाहताच लगेचच जपानमधील आपत्कालीन व्यवस्थापन केंद्राशी संपर्क साधला. त्यांनी अधिकाऱ्यांना सांगितले.
"मी डॉ. फिनिक्स बोलत आहे. मी माझ्या प्रोजेक्ट क्रोनोस मध्ये होक्काइडो इथे भूकंपाचे संकेत पाहिले आहेत, तुम्ही लवकरात लवकर ती जागा खाली करा आणि तिथल्या लोकांना सुरक्षित ठिकाणी हलवा".
अधिकारी सुरुवातीला संभ्रमात होते, पण डॉ. फिनिक्स यांची प्रचिती आणि लोकप्रियता ते जाणून होते आणि यांच्या ठोस पुराव्यांवर विश्वास ठेवून त्यांनी तात्काळ सूचना जारी केल्या. होक्काइडोमध्ये अलर्ट जारी करण्यात आला, नागरिकांना सुरक्षित ठिकाणी हलवण्यात आले.
२४ तासानंतर, त्याच ठिकाणी, त्याच वेळी, भूकंपाचा धक्का बसला. तीव्रता होती ५.२ रिश्टर स्केल. कोणताही जीवितहानी झाली नाही.
प्रयोगशाळेत आनंदाचा कल्लोळ माजला. सर्व टेक्निशियन्स डॉ. फिनिक्स यांना खांद्यावर घेऊन जल्लोष करू लागले. डॉ. फिनिक्स यांच्या डोळ्यात अश्रू होते. त्यांचे स्वप्न अखेर पूर्ण झाले होते. ही बातमी वाऱ्यासारखी सगळीकडे पसरली आणि त्यामुळेच त्यांना नोबेल पारितोषिक देण्यात येणार होते. कारण त्यांनी थोडक्यात भविष्य बघू शकणारी मशीन बनवले होते.
ते जल्लोष करत निशाकडे आले.
“निशा! आपण हे केले! तुझ्या मदतीशिवाय हे शक्य नव्हते.”
निशाने फक्त एक फिकट स्मितहास्य दिले. तिच्या मनात वेगळेच विचार सुरू होते.
‘माझ्या मदतीशिवाय? माझ्या बुद्धिमत्तेशिवाय? तुम्हाला वाटते की हे फक्त तुमच्या कल्पनेचे यश आहे?’
तिच्या मनात एक खोल जखम झाली होती. तिच्या मेहनतीला योग्य किंमत मिळाली नव्हती, याची तिला जाणीव झाली.
ती हळूच तिच्या डेस्कजवळ गेली. डॉ. फिनिक्स अजूनही आपल्या टीमसोबत जल्लोष करत होते. निशाच्या मनात एक योजना आकार घेत होती. एक योजना जी तिच्याकडे दुर्लक्ष करणाऱ्या या जगाला आपली ताकद दाखवून देणार होती.
तिने आपला लॅपटॉप उघडला. ‘क्रोनोस’च्या मुख्य सिस्टीमशी तिने गुप्तपणे एक कनेक्शन जोडले. ‘क्रोनोस’चा मूळ कोड तिच्या डोक्यात नाचत होता. तिला माहित होते की या कोडमध्ये एक छोटीशी जागा आहे, एक बॅकडोर, जो केवळ तिला माहित होता. तिने तो बॅकडोर वापरून एक नवीन प्रोग्राम इन्स्टॉल केला.
या प्रोग्रामचे नाव होते:
** डेथस्क्रिप्ट प्रोटोकॉल **
हा प्रोटोकॉल गुप्त होता. तो ‘क्रोनोस’च्या मुख्य सिस्टीममध्ये एक छुपी सिस्टीम तयार करत होता, जी फक्त निशाच्या नियंत्रणात होती. या सिस्टीमचा वापर ती भविष्याचा डेटा तिच्या स्वतःच्या फायद्यासाठी करू शकणार होती.
तिने ‘डेथस्क्रिप्ट प्रोटोकॉल' ला सक्रिय केले. 'क्रोनोस' चा 'ब्लू हार्ट' क्रिस्टल एका क्षणासाठी लाल झाला आणि एक विचित्र, भयावह आवाज काढू लागला. पण तो आवाज इतका सूक्ष्म होता की उत्साहात असलेल्या
डॉ. फिनिक्स आणि त्यांच्या टीमला तो ऐकू आला नाही.
निशाच्या चेहऱ्यावर एक क्रूर हास्य उमटले.
‘तुमच्या 'क्रोनोस' ने फक्त जीवन वाचवले. पण माझ्या 'डेथस्क्रिप्ट' ने भविष्याची खरी शक्ती काय आहे, हे जगाला दाखवून देईन,’
ती स्वतःशीच पुटपुटली.
तिने आपल्या लॅपटॉपवर एक कमांड दिली.
**‘लॉगिन: निशा मेहता’**
**‘पासवर्ड: **********’**
सिस्टीम लॉग इन झाली. ती हसली. ‘क्रोनोस’ च्या निळ्या प्रकाशाच्या तुलनेत तिचा 'डेथस्क्रिप्ट' चा लाल प्रकाश अधिक गडद होता.
आणि मग, तिने एक कोड टाईप केला, जो तिच्यासाठी भविष्याची दिशा ठरवणार होता. एक साधीशी गोष्ट, पण जी तिच्यासाठी एक मोठे दार उघडणार होती.
“आजचा लॉटरी क्रमांक: ….”
पण हे फक्त एक निमित्त होते. तिचा खरा उद्देश खूप मोठा होता. भविष्याचा वापर केवळ मानवतेसाठीच नव्हे, तर स्वतःच्या स्वार्थासाठीही करता येतो, हे तिला सिद्ध करायचे होते.
तिने पुन्हा एकदा स्क्रीनकडे पाहिले. डॉ. फिनिक्स अजूनही आनंदाने नाचत होते. त्यांना अजूनही कळले नव्हते की त्यांनी फक्त एका विजयाचे स्वागत केले आहे, पण त्यांचा सर्वात मोठा शत्रू त्यांच्याच बाजूला, त्यांच्याच विजयाच्या छायेखाली उभा आहे.
-------------------------------
‘डेथस्क्रिप्ट प्रोटोकॉल' चा नेमका उद्देश काय आहे? तो 'क्रोनोस' च्या मूळ कार्यापेक्षा वेगळा कसा आहे? निशाच्या मनात केवळ पैशाची भूक आहे की त्यामागे काही मोठा कट आहे? आणि सर्वात महत्त्वाचे, डॉ. फिनिक्सला त्यांच्या स्वतःच्याच प्रकल्पात सुरू झालेल्या या धोकादायक खेळाची कल्पना आहे का? या सर्व प्रश्नांची उत्तरे पुढील अध्यायात मिळतील का?
-----------------------------
*(दुसरा अध्याय लवकरच येत आहे.)*
ही कथा काल्पनिक असून केवळ कथेची गरज म्हणून काही ठिकाणांचा आणि व्यक्तींच्या नावाचा उल्लेख केला आहे. वाचकांनी या गोष्टीची नोंद घ्यावी.
