જીવન પથ
-રાકેશ ઠક્કર
ભાગ-૬૫
‘જિંદગી પ્રયોગ છે. પોતાની જાત પર જેટલા વધારે પ્રયોગ કરશો એટલા જ વધારે શ્રેષ્ઠ બનતા જશો.’
આ સુવિચાર એ વાતનું પ્રતીક છે કે જીવન કોઈ તૈયાર રેસીપી નથી. જે એક વાર શીખી લો એટલે આખી જિંદગી ચાલે. આપણે મોટાભાગે સુરક્ષિત રસ્તાઓ પર ચાલવાનું પસંદ કરીએ છીએ અને ડરીએ છીએ કે જો કંઈ નવું કરીશું અને નિષ્ફળ જઈશું તો શું થશે? પણ સાચું જીવન તો એ પ્રયોગોમાં છે જે તમે તમારી મર્યાદાઓ તોડવા માટે કરો છો.
આપણે માણસો 'રોબોટ' જેવા બની ગયા છીએ. જે રોજ એક જ પ્રકારનું કામ કરે છે, એક જ પ્રકારના વિચારો ધરાવે છે અને એક જ પ્રકારની ફરિયાદ કરે છે. પ્રયોગ એટલે શું? પ્રયોગ એટલે તમારા ડરનો સામનો કરવો, તમારી આદતો બદલવી, નવા કૌશલ્યો શીખવા અને ક્યારેક ભૂલ કરીને પણ કંઈક નવું અનુભવવું. જે પોતાની જાત પર પ્રયોગો કરે છે તે ક્યારેય 'જૂનો' કે 'આઉટડેટેડ' થતો નથી. ગુજરાતીમાં એક ખૂબ જ સચોટ કહેવત છે કે, ‘કર્યા કરે તે પામે.’ એટલે કે જે સતત કંઈક ને કંઈક કરતું રહે છે, પ્રયોગો કરે છે તેને જ પરિણામ મળે છે. બેસી રહેનારને તો માત્ર ભાગ્યના ભરોસે જ રહેવું પડે છે.
આજના સમયમાં આપણે નવી વસ્તુઓ શીખવાને બદલે માત્ર બીજાને કોપી કરવામાં વ્યસ્ત છીએ. આપણે સફળ માણસોની સફળતા જોઈએ છીએ પણ તેમની પાછળના હજારો નિષ્ફળ પ્રયોગોને નથી જોતા. પ્રયોગશીલ વ્યક્તિ ક્યારેય નિષ્ફળતાથી ડરતી નથી, કારણ કે તેને ખબર છે કે નિષ્ફળતા એ અંત નથી પણ ડેટા છે તે તમને જણાવે છે કે ‘આ રસ્તો ખોટો છે, હવે બીજો પ્રયોગ કરો.’ પ્રયોગશીલતા તમને ગતિશીલ રાખે છે. જ્યારે તમે તમારી જાત પર પ્રયોગ કરો છો ત્યારે તમે તમારા 'કમ્ફર્ટ ઝોન' માંથી બહાર આવો છો.
યાદ રાખો કે, ‘અટકેલું પાણી સડી જાય છે.’ તેમ અટકેલું વ્યક્તિત્વ પણ કંટાળાજનક બની જાય છે. સતત પ્રયોગો કરવાથી તમે તમારા જીવનમાં નવી ઊર્જાનો સંચાર કરો છો. કદાચ એક વહેલા ઉઠવાનો પ્રયોગ તમારા આખા જીવનની ઉત્પાદકતા બદલી શકે છે, અથવા કોઈ એક નવું પુસ્તક વાંચવાનો પ્રયોગ તમારા દ્રષ્ટિકોણને વિશાળ બનાવી શકે છે.
આ વાતને એક નાના અને પ્રેરક પ્રસંગ દ્વારા સમજીએ. એક યુવાન એન્જિનિયર હતો. જેનું નામ સમીર હતું. સમીર એક સામાન્ય નોકરી કરતો હતો પણ તેને લાગતું કે તે કંઈક વધુ સારું કરી શકે છે. તેણે નક્કી કર્યું કે તે પોતાની જાત પર પ્રયોગ કરશે. પહેલા મહિને તેણે વહેલા ઉઠવાનો પ્રયોગ કર્યો. બીજા મહિને તેણે કોઈની મદદ લીધા વગર નવી ભાષા શીખવાનો પ્રયત્ન કર્યો, ત્રીજા મહિને તેણે પોતાના ખર્ચમાં કાપ મૂકીને નાનો વ્યવસાય કરવાનો પ્રયોગ કર્યો.
શરૂઆતમાં તેના મિત્રો તેની મજાક ઉડાવતા કે, ‘આ શું પાગલપણાના પ્રયોગો કરે છે?’ સમીર શાંત રહેતો. એકવાર તેણે એક આખો દિવસ કંઈ પણ બોલ્યા વગર 'મૌન વ્રત'નો પ્રયોગ કર્યો. તે દિવસે તેને સમજાયું કે તે કેટલું બિનજરૂરી બોલે છે અને મૌન રહેવાથી તેને કેટલા નવા વિચારો મળે છે. આ પ્રયોગોએ સમીરને એટલો આત્મવિશ્વાસુ બનાવી દીધો કે તેણે એક દિવસ પોતાની નોકરી છોડીને એક નવું સ્ટાર્ટઅપ શરૂ કર્યું. આજે સમીર જે સફળતાના શિખરે છે તે માત્ર એક દિવસનું પરિણામ નથી પણ તે અનેક પ્રયોગોનું ફળ છે. તેણે ઘણીવાર ભૂલો કરી, ઘણા પ્રયોગો નિષ્ફળ ગયા પણ દરેક વખતે તે થોડો વધારે શ્રેષ્ઠ બનતો ગયો.
આ પ્રસંગ આપણને શીખવે છે કે પ્રયોગો એ જિંદગીને જીવંત રાખવાની ચાવી છે. જે ક્યારેય પડતો નથી તે ક્યારેય ચાલતા શીખતો નથી. આપણે ઘણીવાર પ્રયોગ કરતા એટલા માટે ડરીએ છીએ કે આપણને સમાજની ચિંતા હોય છે. પણ યાદ રાખજો, પ્રયોગ તમારી પોતાની જાત પર છે, બીજા પર નહીં. તમે જે શીખશો તે તમારી અંદર જ રહેશે. તમે તમારી પોતાની મર્યાદાઓ જાણશો અને તેને પાર કરવાની કળા પણ વિકસાવશો. ‘નવું કરવા માટે જૂનું છોડવું પડે છે.’ તમારી જૂની માન્યતાઓ, જૂની આદતો અને જૂનો ડર છોડવાનો પ્રયોગ કરો તો જ નવું અને શ્રેષ્ઠ વ્યક્તિત્વ બહાર આવશે. પ્રયોગોથી જ જીવનમાં વિવિધતા અને રંગો આવે છે.
આજના જીવનનો સાર એ છે કે તમારી જાતને એક 'લેબોરેટરી' માનો. રોજ એક નવી વસ્તુ ટ્રાય કરો. આજે કોઈની સાથે વાત કરવાની રીત બદલો, આજે કોઈ નવો વિષય વાંચો, આજે કોઈ નવી સ્કીલ શીખો. જે માણસ પોતાની જાત પર પ્રયોગો કરે છે તે પોતાની જાતનો સૌથી મોટો મિત્ર બની જાય છે. તે જાણે છે કે કઈ વસ્તુ તેને ખુશી આપે છે અને કઈ વસ્તુ તેને પરેશાન કરે છે. પ્રયોગશીલતા એ જ તમને ભીડમાંથી અલગ તારવે છે. શ્રેષ્ઠ બનવું એ કોઈ મંજિલ નથી પણ પ્રક્રિયા છે. આ પ્રક્રિયામાં તમે જેટલા વધારે પ્રયોગ કરશો તેટલી તમારી આવડત નિખરતી જશે.
તો રાહ શેની જુઓ છો? આજે જ તમારી જાત પર એક નાનકડો પણ નવો પ્રયોગ કરો અને જુઓ કે તે તમને ક્યાં લઈ જાય છે. યાદ રાખજો, જે પ્રયોગ નથી કરતા તે જીવનમાં માત્ર ટકી રહે છે. જે પ્રયોગો કરે છે તે જીવનને ખરેખર જીવે છે.
શું તમે તમારી જાત પર અત્યારે કોઈ એવો પ્રયોગ કરી રહ્યા છો જે તમને લાગે છે કે તમને વધુ શ્રેષ્ઠ બનાવી શકે છે? કે પછી આજે તમે એક નવો પ્રયોગ શરૂ કરવા માંગો છો?
