#લગ્નસંસ્કાર
ભાગ 3 ગોળ ધાણા
લેખિકા
Mansi Desai
Desai Mansi
Shastri
ગુજરાતી સંસ્કૃતિમાં 'ગોળ-ધાણા' એ માત્ર એક પ્રસંગ નથી, પણ બે આત્માઓ અને બે પરિવારો વચ્ચેના સત્તાવાર જોડાણની જાહેરાત છે.
ઐતિહાસિક ઇતિહાસ અને પુરાવા (૫૦૦૦+ વર્ષ જૂની પરંપરા)
આ વિધિનું મૂળ વૈદિક 'વાગ્દાન' (વચન આપવાની વિધિ) માં રહેલું છે. પ્રાચીન સમયમાં જ્યારે લેખિત દસ્તાવેજો નહોતા, ત્યારે ઇષ્ટદેવ અને જ્ઞાતિના પંચની સાક્ષીમાં ગોળ-ધાણા વહેંચીને સંબંધની જાહેરાત કરવામાં આવતી હતી.
શાસ્ત્રીય પુરાવો: પારસ્કર ગૃહ્યસૂત્ર (કાંડ ૧, કંડિકા ૪-૮) અને આશ્વલાયન ગૃહ્યસૂત્ર (અધ્યાય ૧) માં વિવાહ પૂર્વેના સંકલ્પો અને કન્યા-વરના પક્ષોના મિલનનો ઉલ્લેખ છે.
મનુસ્મૃતિ: મનુસ્મૃતિમાં પણ 'વાચા' (વચન) દ્વારા સંબંધ બાંધવાની પરંપરાને પવિત્ર માનવામાં આવી છે. એકવાર ગોળ-ધાણા વહેંચાઈ જાય એટલે તે વચન ઇશ્વરની સાક્ષીમાં લીધેલું ગણાય છે.
વૈજ્ઞાનિક અને આયુર્વેદિક કારણ (Scientific Reason)
ગોળ (મીઠાશ અને ઉર્જા): ગોળ એ શુદ્ધિનું પ્રતીક છે. આયુર્વેદ મુજબ, ગોળ ત્વરિત ઉર્જા (Instant Energy) આપે છે અને પાચનમાં મદદરૂપ થાય છે. નવી શરૂઆત વખતે ગોળ ખવડાવવો એ સકારાત્મક હોર્મોન્સના સ્ત્રાવમાં મદદ કરે છે, જે માનસિક પ્રસન્નતા વધારે છે.
ધાણા (શીતળતા અને સંયમ): ધાણા સ્વભાવે ઠંડા હોય છે. સંબંધોમાં ઘણીવાર ઉગ્રતા કે મતભેદ આવી શકે છે, પણ ધાણા એ વાતનું પ્રતીક છે કે આ સંબંધ હંમેશા શાંતિ અને ઠંડકથી જાળવવામાં આવશે.
સંયોજન: ગોળ (ઉષ્ણ) અને ધાણા (શીતળ) નું મિશ્રણ જીવનમાં સંતુલન (Balance) જાળવવાનું સૂચવે છે.
સામાજિક મહત્વ
વીંટી (Ring) નું વિજ્ઞાન: આ વિધિમાં વીંટી પહેરાવવામાં આવે છે. વિજ્ઞાન મુજબ અનામિકા આંગળી (Ring Finger) ની નસ સીધી હૃદય સાથે જોડાયેલી હોય છે, જે હૃદયના જોડાણનું પ્રતીક છે.
સત્તાવાર સ્વીકૃતિ: આ વિધિ પછી જ લગ્નની કંકોતરી છાપવાની પ્રક્રિયા શરૂ થાય છે, કારણ કે હવે સંબંધ સામાજિક રીતે 'સીલ' થઈ ગયો છે.
વિધિમાં કોણ બેસે છે?
આ વિધિમાં વર અને કન્યા મુખ્ય આસન પર બેસે છે. કન્યા પક્ષ વરના ઘરે જઈને આ વિધિ કરે છે, જેમાં ઘરના વડીલો અને પાંચ સૌભાગ્યવતી સ્ત્રીઓના આશીર્વાદ લેવામાં આવે છે.
ધાણા' અને 'વંશવૃદ્ધિ'નું જોડાણ
ખેતી પ્રધાન સંસ્કૃતિમાં ધાણા એ **'બીજ'**નું પ્રતીક છે.
રહસ્ય: જેમ એક ધાણાના બીજમાંથી અનેક ડાળીઓ ફૂટે છે, તેમ આ સગાઈ પછી નવદંપતીનો પરિવાર અને વંશ પણ ફૂલે-ફાલશે તેવી આશા સાથે ધાણા ખવડાવવામાં આવે છે.
વીંટી' (Ring) ની દિશા
ઘણી જગ્યાએ વીંટી પહેરાવતી વખતે તેને ગોળ ફેરવવામાં આવે છે.
શાસ્ત્રીય કારણ: ગોળ વીંટી એ 'અનંતતા' (Infinity) નું પ્રતીક છે, જેનો કોઈ અંત નથી. તે દર્શાવે છે કે આ સંબંધ જન્મ-જન્માંતરનો છે અને ક્યારેય તૂટશે નહીં.
કાંડા ઘડિયાળ' (Watch) ભેટ આપવી
આધુનિક સમયમાં સગાઈમાં વરરાજાને ઘડિયાળ પહેરાવવાની પ્રથા છે.
સામાજિક ગૂઢ અર્થ: આ માત્ર ભેટ નથી, પણ એ સૂચવે છે કે "હવે તમારો શુભ સમય શરૂ થઈ રહ્યો છે." જૂના જમાનામાં આ સ્થાને 'સોનાનું કડું' આપવામાં આવતું હતું, જે સુરક્ષા અને સમૃદ્ધિનું પ્રતીક હતું.
ખોળો ભરવો' (માતૃત્વના આશીર્વાદ)
ગોળ-ધાણા વિધિમાં કન્યાના ખોળામાં નાળિયેર અને ચોખા મૂકવામાં આવે છે.
પુરાવો: પારસ્કર ગૃહ્યસૂત્ર મુજબ, સ્ત્રીને 'શક્તિ' અને 'લક્ષ્મી'નું સ્વરૂપ માનવામાં આવે છે. તેના ખોળામાં શ્રીફળ મૂકવું એ ભવિષ્યમાં તેના માતૃત્વ અને સૌભાગ્ય માટેની પ્રાર્થના છે.
સંબંધની પવિત્રતા' અને પિતૃઓની સાક્ષી
ગોળ-ધાણા વહેંચતી વખતે કુળદેવી અને પિતૃઓનું સ્મરણ કરવામાં આવે છે.
માન્યતા: માનવામાં આવે છે કે જો પિતૃઓ ખુશ હોય તો જ સગાઈ નિર્વિઘ્ન પાર પડે છે. તેથી જ વિધિની શરૂઆતમાં હંમેશા પિતૃઓને યાદ કરી તેમને આ મંગળ પ્રસંગની જાણ કરવામાં આવે
જ્યોતિષીય દ્રષ્ટિએ 'વીંટીની આંગળી'
શાસ્ત્રો મુજબ, અનામિકા (Ring Finger) આંગળી પર **'સૂર્ય'**નો પ્રભાવ હોય છે.
કારણ: સૂર્ય તેજ અને યશનો કારક છે. આ આંગળીમાં વીંટી પહેરાવવાથી પતિ-પત્નીના જીવનમાં તેજસ્વીતા અને સમાજમાં માન-સન્માન જળવાઈ રહે છે.
પંચામૃત' અને ગોળ-ધાણાનું આયુર્વેદિક જોડાણ
ઘણી જગ્યાએ ગોળ-ધાણા ખવડાવતા પહેલા વર-કન્યાને પંચામૃત (દૂધ, દહીં, ઘી, મધ, સાકર) ના છાંટા નાખવામાં આવે છે.
વૈજ્ઞાનિક કારણ: પંચામૃત એ શરીરના પાંચ તત્વોને શુદ્ધ કરવાનું કામ કરે છે. [૧.૨.૩] આયુર્વેદ મુજબ, આ પાંચ વસ્તુઓનું મિશ્રણ રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધારે છે, જે નવા જીવનની શરૂઆત માટે ઉત્તમ છે
'ઉત્તર દિશા' માં મુખ રાખવાનું રહસ્ય
સગાઈ વખતે વર-કન્યાનું મુખ હંમેશા પૂર્વ કે ઉત્તર દિશામાં રાખવામાં આવે છે.
શાસ્ત્રીય કારણ: ઉત્તર દિશા એ 'કુબેર' અને 'દેવો'ની દિશા મનાય છે. આ દિશામાં મુખ રાખીને કરેલું વચન (સગાઈ) જીવનમાં આર્થિક સમૃદ્ધિ અને દૈવી આશીર્વાદ લાવે છે.
#લગનસંસ્કાર
#લગ્નવિધિમાનસીદેસાઈશાસ્ત્રી
#લગનસંસ્કારમાનસીદેસાઈશાસ્ત્રી
#GujaratiWedding
#SanatanDharma
#IndianCulture
#ViralPost
#KnowledgelsPower
#HistoryOfIndia
#લગ્નવિધિ
#કંકોતરી
#ગણેશસ્થાપન
#ઐતિહાસિકસંશોધન
#ઋગ્વેદ
#અનેરી
#વૈદિકપરંપરા
#Gujarat
#AapnuGujarat
#AapnuGujarat
#GujaratiSahitya
#Matrubharti
#GujaratiTradition
#GarviGujarat
#લગ્નવિધિ_એક_ઐતિહાસિક_પ્રવાસ
#Aneri
#GujaratiSahitya
#ViralPost #AapnuGujarat
#GujaratiWedding
