ती बोलली नाही…
सकाळ उजाडली होती, पण अनयाच्या मनात अजूनही रात्रच होती.
खिडकीतून येणारा प्रकाश खोली उजळवत होता, पण तिच्या आत कुठेतरी एक कोपरा अजूनही अंधारातच होता. ती उठली, नेहमीसारखी. घड्याळाचा अलार्म वाजायच्या आधीच. कारण तिच्या आयुष्यात वेळेचा हक्क तिचा नव्हता. वेळ तिच्यावर राज्य करत होती.
स्वयंपाकघरात पाय ठेवताना तिला क्षणभर वाटलं—आज थांबावं. फक्त पाच मिनिटं. पण सवय शरीरापेक्षा जलद असते. गॅस पेटला. भांडी खणखणली. चहा उकळला. आणि त्या वाफेसोबतच अनयाचं मन पुन्हा एकदा कुठेतरी विरघळून गेलं.
घर जागं होत होतं.
ती मात्र आधीच थकलेली होती.
अनया—हे तिचं नाव.
पण नाव फक्त कागदावरच होतं.
घरात ती “आई” होती.
ऑफिसमध्ये “efficient employee”.
नात्यांमध्ये “adjust करणारी बायको”.
ती स्वतः कोण होती, हे प्रश्न तिने केव्हाच विचारणं सोडलं होतं.
ती आरशासमोर उभी राहिली. चेहऱ्यावर हसू आणायचा प्रयत्न केला. ते हसू ओळखीचं होतं—सरावाचं. डोळ्यांत काहीतरी होतं, पण तिने त्याकडे पाहिलं नाही. आरसा तिला विचारत होता, आणि ती उत्तरं टाळत होती.
ऑफिसमध्ये ती नेहमीप्रमाणे कामात बुडाली. लोक म्हणायचे,
“अनया खूप strong आहे.”
ती मान हलवायची.
strong म्हणजे काय, हे तिला आता समजत नव्हतं.
strong म्हणजे रडू न शकणं?
की बोलू न शकणं?
दुपारी जेवणाच्या सुट्टीत सगळ्या जणी गप्पा मारत होत्या. कुणी नवऱ्याबद्दल, कुणी मुलांबद्दल. अनया ऐकत होती. नेहमीसारखी. तिच्या आतही खूप काही होतं, पण ते शब्दांपर्यंत पोचतच नव्हतं. कारण तिला शिकवलं गेलं होतं—जास्त बोलायचं नसतं. जास्त वाटून घ्यायचं नसतं.
तिला आठवत होतं, लहानपणी आई म्हणायची,
“मुलीने स्वतःवर जास्त लक्ष देऊ नये.”
तेव्हा अर्थ कळला नव्हता.
आता प्रत्येक श्वासात तो अर्थ जाणवत होता.
लग्नानंतर सगळं बदलेल असं तिला वाटलं होतं. कोणीतरी असेल जो तिला समजून घेईल. पण लग्नानंतर तिच्या आयुष्यात आलेली गोष्ट म्हणजे परवानगी. समानता नाही. तिचं आयुष्य नियमांमध्ये बसलं. वेळेच्या, अपेक्षांच्या, जबाबदाऱ्यांच्या.
नवऱ्याचं तिच्यावर प्रेम होतं, यात शंका नव्हती. पण ते प्रेम प्रश्न विचारणारं नव्हतं. ते गृहित धरलेलं होतं. त्याच्या इच्छा नैसर्गिक होत्या. तिच्या भावना… समजून घेण्यासारख्या, पण आवश्यक नाहीत.
ती थकलेली असायची. कधी मन नसायचं. पण तिने कधीच “नाही” म्हटलं नाही. कारण तिच्या मनात एक भीती खोलवर बसलेली होती—नकार म्हणजे नातं धोक्यात.
एक दिवस मात्र काहीतरी वेगळं झालं.
ती फार दमलेली होती. मनही थकलं होतं. त्या दिवशी तिने पहिल्यांदा स्वतःला बाजूला न ठेवता बोलायचं ठरवलं.
ती खूप हळू आवाजात म्हणाली,
“मलाही कधी कधी जवळीक हवी असते… पण समजून घेऊन.”
ते वाक्य मोठं नव्हतं.
मागणी नव्हती.
फक्त एक स्वीकार होता.
पण त्या वाक्याने खोलीत हवा बदलली.
क्षणभर शांतता होती.
मग प्रश्न आले.
संशय.
अस्वस्थ नजर.
“तुला असं का वाटतं?”
“हे विचार कुठून येतात?”
“तू बदललीस का?”
त्या क्षणी अनयाच्या लक्षात आलं—
स्त्रीने इच्छा व्यक्त केली, की ती प्रश्नांकित ठरते.
त्या रात्री ती झोपली नाही. छताकडे पाहत राहिली. तिच्या मनात एकच विचार घोळत होता—मी काही चुकीचं बोलले का?
पुढच्या दिवसांपासून ती अधिकच गप्प झाली. तिच्या आतली इच्छा तिने अजून खोल दडपली. हळूहळू ती स्वतःलाच दोष देऊ लागली. “मी जास्त अपेक्षा करते.” “माझ्यातच काहीतरी चूक आहे.”
आरशात पाहताना तिला स्वतःकडे पाहवत नव्हतं. शरीर म्हणजे धोका आहे, असं तिला शिकवलं गेलं होतं. तिने ते खरं मानलं.
इच्छा मेली नाही.
ती बदलली.
ती चिडचिडी झाली.
थकलेली झाली.
आतून रिकामी झाली.
लोक म्हणायचे,
“आजकाल अनया खुश दिसत नाही.”
पण कुणी विचारलं नाही—
तिला कधी स्वतः असू दिलं का?
एक संध्याकाळ अशीच होती. तिची मुलगी अभ्यास करत होती. अचानक तिने डोकं वर करून विचारलं,
“आई, तू नेहमी एवढी शांत का असतेस?”
तो प्रश्न अनयाच्या मनात खोलवर घुसला. ती काही बोलू शकली नाही. तिच्या डोळ्यांत पाणी आलं. ती पहिल्यांदा मोकळेपणाने रडली. खूप वेळ.
त्या रात्री तिला कळलं—ती स्वतःसाठी गप्प राहिली, पण तिची मुलगी तसंच जगू नये.
त्या दिवसापासून बदल सुरू झाला. मोठा नाही. क्रांतिकारी नाही. पण खरा.
ती आधी स्वतःशी बोलू लागली.
मग कागदावर.
मग हळूहळू इतर स्त्रियांशी.
तिला कळलं—ती एकटी नाही.
असं वाटणाऱ्या, असं सहन करणाऱ्या असंख्य स्त्रिया आहेत.
तिला समजलं—इच्छा म्हणजे अश्लीलता नाही. इच्छा म्हणजे माणूस असणं.
आजही अनयाचं आयुष्य परिपूर्ण नाही. सगळं बदललेलं नाही. पण एक गोष्ट बदलली आहे—ती गप्प नाही.
ती तिच्या मुलीला सांगते,
“तुझ्या भावना चुकीच्या नाहीत.”
आणि स्वतःला सांगते,
“मी वाईट नाही.”
कदाचित ही कथा इथे संपत नाही.
कदाचित ही इथूनच सुरू होते.
कारण ज्या दिवशी स्त्री बोलते,
त्या दिवशी समाजाला ऐकावंच लागतं.
--
समाप्त
