सावध व्हा- ऐका पुढल्या हाका: विवाहसंस्था, बदलती मूल्ये आणि तरुणाईपुढील आव्हाने
आजच्या वेगवान युगात 'करिअर' आणि 'पॅकेज'च्या शर्यतीत आपली तरुण पिढी खूप पुढे गेली आहे. बुद्धिमत्ता अफाट आहे, खिसा गरम आहे, पण या झगमगाटात कुठेतरी 'जीवन जगण्याचे भान' आणि 'नात्यांमधील ओलावा' हरवत चालल्याचे विदारक चित्र दिसत आहे. विवाहसंस्था, जी समाजव्यवस्थेचा मुख्य आधार आहे, ती आज एका कठीण वळणावर उभी आहे.
अपेक्षांमधील दुटप्पीपणा: एक आत्मचिंतन
लग्नाच्या बाजारात आज पालकांच्या, विशेषतः मातांच्या अपेक्षा पाहिल्या की थक्क व्हायला होते. एका बाजूला आपण स्त्री सबलीकरणाच्या गप्पा मारतो, पण दुसऱ्या बाजूला विचारांमधील दुटप्पीपणा नात्यांमधील दरी वाढवत आहे.
आर्थिक निकष: जावई आलिशान गाडी-बंगला असलेला आणि लाखात कमावणारा हवा, पण स्वतःचा मुलगा मात्र 'भविष्यात प्रगती करेल' अशी सबब पुढे केली जाते.
कुटुंब व्यवस्था: स्वतःच्या मुलीला सासू-सासरे जवळ नको असतात, पण सुनेने मात्र आपल्या मुलाला आणि आपल्याला पोटच्या मुलीप्रमाणे सांभाळावे, अशी अपेक्षा असते.
जबाबदारी: मुलीचा पगार हा तिचा वैयक्तिक असावा, मात्र सुनेने घराच्या खर्चात पूर्ण वाटा उचलावा. मुलीची मुले (नातवंडे) आनंदाने सांभाळली जातात, पण सुनेच्या मुलांच्या वेळी मात्र 'आम्ही आता थकलो आहोत' ही भूमिका घेतली जाते.
जोपर्यंत "आई" आणि "सासू" यातील हा भेद मिटत नाही, तोपर्यंत सुदृढ कुटुंबे निर्माण होणे कठीण आहे.
सेलिब्रिटी संस्कृती आणि अंधानुकरण
सध्या अनेक प्रसिद्ध व्यक्ती लग्न न करणे, उशिरा लग्न करणे किंवा घटस्फोटानंतर स्वतंत्र राहणे याला 'कूल' किंवा 'स्वतंत्र' असल्याचे प्रतीक मानतात. त्यांच्याकडे भरपूर पैसा असल्याने ते वृद्धापकाळातही नोकर-चाकर ठेवून जगू शकतात. परंतु, सामान्य तरुणाई जेव्हा या गोष्टींचे अंधानुकरण करते, तेव्हा त्याचे परिणाम गंभीर असतात. विवाहसंस्था ही केवळ वैयक्तिक गरज नसून ती एक सामाजिक रचना आहे. ती जबाबदारी, सहजीवन आणि भावनिक आधार देते. ही संस्था कमकुवत झाली, तर एकाकीपणा, मानसिक ताण आणि नैतिक अध:पतन यांसारख्या समस्या वाढतील.
वधू-वर निवडताना सजग राहा
आजच्या डिजिटल युगात स्थळे शोधणे सोपे झाले असले तरी फसवणुकीचे प्रमाणही वाढले आहे. लग्न ठरवताना खालील गोष्टींचे भान ठेवावे:
माहितीची पडताळणी: विवाह संस्था किंवा एजंटवर आंधळा विश्वास ठेवू नका. फोटो, गाव, कौटुंबिक पार्श्वभूमी यांची नीट चौकशी करा.
लपवलेली लग्ने: अनेकदा पहिले लग्न किंवा कौटुंबिक कलह लपवले जातात. नातेवाईक आणि मित्रपरिवाराकडून सत्यता तपासून घ्या.
आर्थिक व्यवहार: लग्नाआधी पैशांची मागणी करणाऱ्यांपासून सावध राहा.
स्वभावाला प्राधान्य: केवळ पगार, फ्लॅट आणि गाडी पाहून निर्णय घेऊ नका. सुख पैशाने मिळत नाही; आयुष्य कोणाबरोबर चांगले जाईल, याचा विचार करा.
तरुणाईला आवाहन: स्वातंत्र्य की स्वैराचार?
आजची मुले-मुली 'स्वातंत्र्या'च्या नावाखाली अनेकदा जबाबदारीपासून पळ काढताना दिसतात. "मुलांच्या जबाबदारीमुळे आमचे स्वातंत्र्य जाईल" हा विचार प्रगत नसून तो टोकाच्या स्वार्थाचा आहे. ज्या पालकांनी रक्ताचे पाणी करून आपल्याला वाढवले, त्यांच्या भावनांना पायदळी तुडवून टोकाचे निर्णय घेणे, पळून जाणे किंवा क्षुल्लक कारणावरून घटस्फोट घेणे हे समाजासाठी घातक आहे. बुद्धिमत्तेला जर विवेकाची जोड नसेल, तर त्या शिक्षणाचा उपयोग काय?
निष्कर्ष: बदलाची गरज
समाजात सध्या पैसा आणि वैयक्तिक सुखाचा अतिरेक होत आहे. विवाहसंस्थेचा ऱ्हास हा कोरोनापेक्षाही भयानक व्हायरस ठरू शकतो. पैसा सर्व काही देऊ शकत नाही, हे समजून घेण्याची वेळ आली आहे. यश, समृद्धी, पैसा पाहीजेच पण त्यासाठी स्वार्थी वृत्ती नको दुसऱ्याला फसवणेत हुशारी दाखवून एखाद्याचे आयुष्य आपण संपवतोय याची जाणीव ठेवा. अलीकडे अशी बरीच उदाहरणे लग्ना आधी किंवा नंतर झाली आहेत. हे विघातक आहे.
पालकांनीही मुलांशी सुसंवाद साधताना केवळ त्यांच्या मार्कांसाठी किंवा पगारासाठी त्यांचे कौतुक न करता, त्यांना 'माणूस' म्हणून घडवण्यावर भर दिला पाहिजे. संस्कारांची शिदोरी संपली की बुद्धिमत्ता केवळ स्वार्थाकडे नेते. लग्न हे पवित्र बंधन आहे आणि सामाजिक व्यवस्थेचा प्रमुख स्तंभ आहे; त्याचा डोलारा कोसळला तर संपूर्ण समाज उद्ध्वस्त होण्याचा धोका आहे.
चला, नात्यांमधील माणुसकी, त्याग आणि सहकार्य जपूया ! पैसा सर्वस्व नसून माणूस, प्रेम महत्वाचे आहे.
