બરાબર 🙏નીચે હું બધી વાતોને જોડીને એક સંપૂર્ણ, નવું, શુદ્ધ અને સાહિત્યિક મહાનિબંધ આપી રહ્યો છું —✔ જોડણી–વ્યાકરણ સુધારેલી✔ નવી કહેવતો અને રૂઢિપ્રયોગો✔ કચ્છી, કાઠીયાવાડી, હાલારી, ચરોતરી, મહેસાણી, સુરતી, અમદાવાદી✔ સિંધિ–ગુજરાતી પ્રચલિત શબ્દો✔ તાલપદી સુગંધ સાથે સાહિત્યિક પ્રવાહ✔ સ્ટેજ, સ્પર્ધા, પુસ્તક કે વિડિયો – બધે વાપરી શકાય એવું🌼 માતૃભાષા : શબ્દ નહીં, જીવન 🌼
માતૃભાષા એટલે શું?માતૃભાષા એટલે એ પહેલો સ્વર, જે માનવી આ દુનિયામાં આંખ ખોલતાં જ ઉચ્ચારે છે.એ “મા” કોઈ પાઠ્યપુસ્તકનો શબ્દ નથી,એ તો હૃદયમાંથી નીકળેલો પહેલો સંદેશ છે.
માનવી પહેલાં અનુભવે છે,પછી બોલે છે;અને જે ભાષામાં અનુભવ બોલે —એ જ માતૃભાષા કહેવાય.
કહેવત છે —“શબ્દ શીખવાય, પણ ભાષા જીવાય.”
મારી માતૃભાષા ગુજરાતી છે.એ માત્ર સંવાદનું સાધન નથી,એ તો સંસ્કાર, સંબંધ અને સંવેદનાનો સંગમ છે.ગુજરાતી ભાષા કોઈ એક રંગની નથી;એ તો અનેક રંગોથી બનેલું ઇન્દ્રધનુષ છે.
એક ગામ છોડો,બીજું ગામ આવે,શબ્દ બદલાય, સ્વર બદલાય,પણ લાગણી એ જ રહે.કારણ કે —“બોલી જુદી, ભાવ એક.”
ક્યાંક “પાણી” પોણી બની જાય,ક્યાંક છોકરો “ગળો” કહેવાય,ક્યાંક બોલાવવું “હાકરવું” બને,ક્યાંક અધિકારી “માણકો” કહેવાય.
શબ્દ બદલાય,પણ સંબંધ નહીં.
ગુજરાતી ભાષાની આ જ સૌથી મોટી તાકાત છે.જેમ નદી વહેતાં વહેતાં વળાંક લે,પણ પોતાનું અસ્તિત્વ ન ગુમાવે.🌾 કાઠીયાવાડી બોલી : કડક શબ્દ, નરમ દિલ
કાઠીયાવાડમાં બોલી થોડું તીખું લાગે,પણ ભાવ એકદમ ખરો.અહીં કહે —“કેડો કરતો ની ચાલે,”“હાં, જોઈ લઉં છું,”“આવતો જ રહું.”
કાઠીયાવાડી બોલીમાં ગુસ્સામાં પણ લાગણી હોય.કહેવત છે —“કાઠીયાવાડી બોલી કડક, પણ દિલ સોનાં.”🌊 હાલારી બોલી : હળવી અને વહેતી
હાલારમાં શબ્દો ધીમે વહે છે.અહીં ઉતાવળ નથી,અહીં સમજ છે.
“આવી જા હો,”“થોડું જ બાકી છે.”
હાલારી બોલીમાં જીવનનો તાલ છે.અહીં માનવામાં આવે —“જલદીમાં કામ બગડે, ધીરજમાં રસ્તો મળે.”🌼 ચરોતરી બોલી : સંસ્કારની સુગંધ
ચરોતરમાં શબ્દો શિસ્તભર્યા હોય.“આવી પધાર્યા” શબ્દમાં જ માન છલકે.“કેમ છો, મજા મા?” એ માત્ર પ્રશ્ન નહીં,એ સંબંધની શરૂઆત છે.
કહેવત છે —“વાણી મીઠી, તો વૈર પણ વ્હાલું.”🌾 મહેસાણી બોલી : સીધી અને સાફ
મેહસાણા તરફ બોલી સીધી હોય.“ચો ના છો?”“હમણાં આવું છું.”
અહીં શબ્દોમાં આડંબર નથી,પણ સચ્ચાઈ છે.કહેવત છે —“સીધી વાણી, સાચો માન.”🌊 સુરતી અને અમદાવાદી અંદાજ
સુરતમાં બોલી ચપળ અને મસ્ત.“હો ભાઈ, મસ્ત છે!”“જલ્દી આવ, મોડું થાશે.”
અમદાવાદમાં —“કેમ છો?”“મજા મા?”
અહીં વાત ટૂંકી હોય,પણ અર્થ ઊંડો.કહેવત છે —“વાત ઓછી, અર્થ વધારે.”🐪 કચ્છી–સિંધિ ગુજરાતી : રણની સહનશીલતા
કચ્છ અને સિંધથી આવેલી બોલીમાંશબ્દોમાં ધીરજ અને આત્મીયતા છે.
અહીં સાંભળવા મળે —ખપે (જોઈએ),માડું (થોડું),કી કરું? (શું કરું?),અછાં (તમે),હાં જી,સાંઈ (માનનીય),વેળે (સમય),માણકો (માનવી).
અહીં કહે —“માડું ધીરું ચાલ, વેળે પહોંચી જશું.”
કહેવત છે —“રણમાં ઊગેલું ઝાડ, વાવાઝોડાં સહે.”
ગુજરાતી ભાષા પુસ્તકમાં બંધ નથી.એ ખેતરમાં હળ સાથે ચાલે છે,મજૂરીમાં પરસેવો બને છે,ઘરમાં વાતોમાં વહે છે,અને દુઃખમાં ચુપચાપ સાથ આપે છે.
ગુજરાતી ભાષા ભૂલ કરે તો પણ માફ કરે છે.કારણ કે એ ભાષા નિયમોની નથી,એ તો સંબંધોની છે.મા જેમ સંતાનને ભૂલમાં પણ અપનાવે,એમ માતૃભાષા બોલનારને કદી છોડતી નથી.
કહેવાય છે —“ભાષા બચી, તો ઓળખ બચી.”
આજની દોડતી દુનિયામાંબીજી ભાષાઓ જરૂરી છે,પણ પોતાની માતૃભાષા ભૂલવીએ તો મૂળ કાપવા જેવું છે.
ગુજરાતી જ્યાં જાય,એ પોતાની ભાષા સાથે લઈ જાય.કારણ કે ભાષા વગરમાનવી અધૂરો રહે.🌺 અંતિમ વિનંતી
હું દિલથી આપ સૌને વિનંતી કરું છું —તમારી બોલી,તમારા પોતાના શબ્દોમાં,એક–બે પંક્તિ લખો.
કારણ કે —બોલી બોલવાથી જીવંત રહે છે,અને ભાષા વહેંચવાથી વધે છે.
મારી માતૃભાષા —મારી માટી,મારી ઓળખ,મારું જીવન. 🌺
ક્યાંક “હાં જી સાંઈ” ગુંજે, ક્યાંક “હો ભાઈ મસ્ત છે” બોલાય,
ક્યાંક કડક શબ્દે વાત થાય, ક્યાંક વાણી મીઠી વળાય.
રણ કહે ધીરજ રાખ, ખેતર કહે મહેનત કર,
શહેર પૂછે “મજા મા?”, ગામ કહે “આવી પધાર્ય સર”.
સીધી વાત, ધીમી ચાલ, ક્યારે તીખી તો ક્યારે નરમ,
બધી બોલી મળી એક ઓળખ બને — ગુજરાતી, એ જ આપણો ધર્મ. 🌼
🌾 કાઠીયાવાડી
બોલી કડક હોય, તો સમજ ખરી હોય.
મહેનત વગર માન ન મળે, એ કાઠીયાવાડ જાણે.
સીધી વાત કર, વળાંક રસ્તો પોતે લેશે.
🐪 કચ્છી
રણ શીખવે ધીરજ, ને તડકો શીખવે સહન.
ઓછામાં ખુશ રહે, એ જ સાચો કચ્છી સુખ.
હવામાં વચન ન બોલાય, જમીન પર ઊભું રહેવાય.
🌊 સિંધિ–ગુજરાતી
ધીરું ચાલ, વેળે પહોંચે; ઉતાવળે રસ્તો ભુલાય.
માન આપો, તો માન પાછું આવે.
શબ્દ નરમ રાખ, દિલ આપોઆપ ખુલે
માતૃભાષા માત્ર બોલવાની ભાષા નથી,
એ તો જીવવાની ઓળખ છે.
જ્યાં સુધી શ્વાસ છે, ત્યાં સુધી શબ્દ રહેશે,
અને શબ્દ રહેશે, ત્યાં સુધી માતૃભાષા જીવંત રહેશે.
મૂળને સાચવીએ, બોલીને વહેંચીએ,
કારણ કે માતૃભાષા બચી, તો આપણે બચ્યા. 🌺
