ભાગ ૨: મૌનનો ગુંજારવ
મ્યુઝિયમની પેલી બારીમાંથી આવતા સૂરજના કિરણો દેવવ્રતની નિશ્ચેતન આંખો પર પડતા હતા, પણ માર્તંડ શાસ્ત્રીની નજર પેલા અધૂરા 'શૂન્ય' પર સ્થિર હતી. ઇન્સ્પેક્ટર ઝાલાના વાયરલેસ સેટનો કર્કશ અવાજ રૂમની શાંતિ ભંગ કરી રહ્યો હતો, પણ શાસ્ત્રીના મનમાં એક જુદો જ ગુંજારવ ચાલતો હતો.
"ઝાલા," શાસ્ત્રીએ રૂમાલને પ્લાસ્ટિકની બેગમાં સીલ કરતા કહ્યું, "જ્યાં કળા પૂરી થાય છે, ત્યાંથી જ ગુનો શરૂ થાય છે. દેવવ્રત પાસે દુનિયાની મોંઘી વસ્તુઓ હતી, પણ આ રૂમાલ... આ મલમલ કંઈક એવું કહી રહ્યું છે જે દેવવ્રતના બેંક બેલેન્સ કરતાં વધુ કિંમતી છે."
તપાસના ચક્રો ગતિમાન થયા. માર્તંડ શાસ્ત્રીને જાણવા મળ્યું કે દેવવ્રતના જીવનમાં છેલ્લા છ મહિનાથી એક સ્ત્રીનો પ્રવેશ થયો હતો. તે કોઈ મોડેલ કે બિઝનેસ પાર્ટનર નહોતી, તે હતી એક શિલ્પકાર – વિદેહી.
શિલ્પશાળાનો સન્નાટો
શહેરના છેવાડે આવેલા એક અવાવરુ સ્ટુડિયોમાં માર્તંડ શાસ્ત્રી પહોંચ્યા. સ્ટુડિયોમાં પ્રવેશતા જ માટીની ભીની સુગંધ અને પથ્થરો પર પડતા ટાંકણાના અવાજે તેમનું સ્વાગત કર્યું. ત્યાં ચારેબાજુ અડધા બનેલા શિલ્પો હતા. કોઈના હાથ અધૂરા હતા, તો કોઈના ચહેરા પર સ્મિત કોતરવાનું બાકી હતું.
સ્ટુડિયોના ખૂણામાં એક સ્ત્રી બેઠી હતી. સફેદ વસ્ત્રો, વિખરાયેલા વાળ અને અત્યંત સ્થિર નજર. એ વિદેહી હતી. માર્તંડ તેની નજીક ગયા, પણ વિદેહીએ નજર ન ઉઠાવી. તેના હાથ લાલ માટીથી ખરડાયેલા હતા, પણ શાસ્ત્રીની પારખુ નજરે જોયું કે તે લાલ માટીની નીચે તેની આંગળીઓના ટેરવા પર અસંખ્ય ઝીણા કાળા ડાઘ હતા – જાણે વર્ષો સુધી સોયના પ્રહાર સહન કર્યા હોય.
શાસ્ત્રીએ મૌન તોડ્યું, "શિલ્પ પથ્થરમાંથી બને છે વિદેહી, પણ વેદના હૃદયમાંથી કોતરાય છે. દેવવ્રત હવે નથી રહ્યો."
વિદેહીના હાથ ક્ષણભર માટે થોભ્યા. તેણે ધીમેથી માર્તંડ સામે જોયું. તેની આંખોમાં કોઈ આઘાત નહોતો, માત્ર એક ઊંડી ખાઈ જેવી શાંતિ હતી. તેણે કશું જ ન કહ્યું. તે બોલી શકતી નહોતી, અથવા તેણે બોલવાનું છોડી દીધું હતું. તેણે બાજુમાં પડેલી માટીની તકતી પર એક આકૃતિ દોરી – એક તૂટેલી સોય.
ભૂતકાળનો પડછાયો: ૧૯૯૬ની એ રાત
માર્તંડ શાસ્ત્રીએ પોતાની ડાયરી ખોલી. તેમની યાદશક્તિમાં જૂના કેસોના થોથા ઉલટાયા. દેવવ્રત જ્યારે ઉદ્યોગપતિ નહોતો, ત્યારે તે પ્રાચીન વસ્તુઓનો નાનો વેપારી હતો. એ સમયે તેની મુલાકાત રાઘવ દરજી સાથે થઈ હતી – જે વિદેહીના પિતા હતા.
રાઘવ દરજી પાસે એક વંશપરંપરાગત 'સુવર્ણ સોય' હતી. એવું કહેવાતું કે એ સોયથી સીવેલું વસ્ત્ર ક્યારેય ફાટતું નહીં, પણ એ સોયનો અસલી જાદુ કંઈક ઓર હતો. તે સોય શરીરના એવા બિંદુઓને જાણી શકતી જ્યાંથી જીવન અને મૃત્યુનો રસ્તો પસાર થતો. દેવવ્રતને એ સોયની કળા જોઈતી હતી.
એક વરસાદી રાત્રે, રાઘવ દરજીની ઝૂંપડીમાં આગ લાગી. રાઘવ બળીને રાખ થઈ ગયો, સોય ગાયબ થઈ ગઈ અને બીજા જ વર્ષે દેવવ્રતની કિસ્મત ચમકી ગઈ. તે રાત્રે એક નાની બાળકી એ ભભૂકતી આગમાં પિતાના બળેલા હાથ જોઈ રહી હતી. એ બાળકી એટલે વિદેહી.
તપાસનો વળાંક અને સચિવની ચાલ
પાછા વર્તમાનમાં, પોલીસ સ્ટેશનમાં દેવવ્રતનો અંગત સચિવ, આદિત્ય, સતત નિવેદનો બદલી રહ્યો હતો.
"સાહેબ, દેવવ્રત સરને ઘણા દુશ્મનો હતા. પેલો શિલ્પકાર છોકરી તો પાગલ છે. તેને તો બોલતા પણ નથી આવડતું. તમે તપાસ પેલા હરીફ બિઝનેસમેન તરફ કેમ નથી કરતા?" આદિત્યનો અવાજ ધ્રૂજતો હતો.
માર્તંડ શાસ્ત્રીએ આદિત્યની સામે જોયું અને ટેબલ પર પેલા અધૂરા 'શૂન્ય' વાળો રૂમાલ મૂક્યો.
"આદિત્ય, જૂઠું બોલતી વખતે તારો જમણો ખભો સહેજ ઉપર ચડે છે. તું જાણે છે કે દેવવ્રત તે રાત્રે મ્યુઝિયમમાં કેમ ગયો હતો. તે કોઈ બિઝનેસ મીટિંગ નહોતી, તે એક 'પ્રાયશ્ચિત' હતું."
શાસ્ત્રીએ ઝાલાને બાજુમાં બોલાવીને કહ્યું, "આ ખૂન કોઈએ બહારથી આવીને નથી કર્યું. આ કોઈ શસ્ત્રક્રિયા જેવી ચોકસાઈ છે. જે રીતે સોય 'મેડુલા'માં ઉતારવામાં આવી છે, તે દર્શાવે છે કે મારનારને માનવ શરીરના મર્મસ્થાનનું પૂરેપૂરું જ્ઞાન હતું. આ કોઈ હત્યારાનું કામ નથી, આ એક એવા કલાકારનું કામ છે જેણે જીવનભર માત્ર સોય સાથે કામ કર્યું છે."
માર્તંડને હવે સમજાયું કે વિદેહીના હાથ પરના એ ડાઘા માટીના નહોતા, એ તો વર્ષોની સાધનાના હતા. વિદેહીએ કદાચ પિતાની એ છીનવાયેલી કળાને ફરી જીવંત કરી હતી. પણ પ્રશ્ન એ હતો કે, જો વિદેહીએ જ માર્યો હોય, તો દેવવ્રતે પ્રતિકાર કેમ ન કર્યો? તે કાચની પેટીમાં શાંતિથી કેમ સૂતો હતો?
મૌનનો ગુંજારવ
માર્તંડ ફરી વિદેહીના સ્ટુડિયોમાં ગયા. આ વખતે વિદેહી ત્યાં નહોતી, પણ ટેબલ પર એક નવું શિલ્પ તૈયાર હતું. એ શિલ્પ દેવવ્રતનું હતું. પણ વિચિત્ર વાત એ હતી કે એ શિલ્પના હૃદયના ભાગમાં એક સાચો કાટ ખાયેલો દોરો પરોવેલો હતો.
શાસ્ત્રીએ ધીમેથી એ દોરાને ખેંચ્યો. શિલ્પની અંદરથી એક નાની ચિઠ્ઠી બહાર આવી. તે દેવવ્રતનો અક્ષર હતો: "મેં જે સીવ્યું હતું, તે હવે ઉખેડવાનો સમય આવી ગયો છે. વિદેહી, તારી સોય જ મારો મોક્ષ છે."
માર્તંડ શાસ્ત્રીના પગ નીચેથી જમીન સરકી ગઈ. આ મર્ડર મિસ્ટ્રી હવે એક ગૂઢ આધ્યાત્મિક રહસ્ય તરફ વળી રહી હતી. શું દેવવ્રતે પોતે જ પોતાનું મોત મંગાવ્યું હતું? અને વિદેહીએ માત્ર એક પુત્રી તરીકેની ફરજ બજાવી હતી?
"ઝાલા!" માર્તંડ શાસ્ત્રીએ ફોન પર બૂમ પાડી, "દેવવ્રતના મેડિકલ રિપોર્ટ્સ ચેક કરો. ખાસ કરીને તેના મગજની તપાસ કરાવો. મને લાગે છે કે આપણે જે જોઈ રહ્યા છીએ, તે સત્યનો માત્ર એક છેડો છે."
રાતના અંધકારમાં, મ્યુઝિયમની પેલી મૂર્તિઓ ફરી સ્મિત કરી રહી હોય તેવું માર્તંડને લાગ્યું. 'સૂક્ષ્મવેધ'નો બીજો ટાંકો લેવાઈ ગયો હતો, પણ હજુ 'શૂન્ય' પૂરું થવાનું બાકી હતું.
ભાગ ૨ નો અંત.
