ભાગ ૧: અદ્રશ્ય પ્રહાર
અમદાવાદની રફ્તાર રાત્રે પણ થંભતી નથી, પણ પાલડી વિસ્તારમાં આવેલું એ જૂનું મ્યુઝિયમ 'ધરોહર' જાણે સમયના પ્રવાહથી અલગ પડી ગયું હતું. તેની પથ્થરની દીવાલોમાં સેંકડો વર્ષોનો ઇતિહાસ કેદ હતો. સવારના સાડા પાંચ વાગ્યા હતા. આકાશમાં હજુ સૂરજની પહેલી કિરણો ફૂટવાની બાકી હતી, પણ મ્યુઝિયમની બહાર લાલ અને ભૂલી લાઈટોનો કોલાહલ જામ્યો હતો.
મ્યુઝિયમની અંદર, 'મધ્યકાલીન વસ્ત્રકળા' નામના અંધારિયા ખંડમાં એક વિચિત્ર સન્નાટો પ્રસરેલો હતો. પોલીસ ઇન્સ્પેક્ટર ઝાલા પોતાના રૂમાલથી કપાળનો પરસેવો લૂછી રહ્યા હતા. તેમની સામે જે દ્રશ્ય હતું, તે કોઈ હત્યાકાંડ ઓછો અને કોઈ વિભત્સ કળાકૃતિ વધુ લાગતું હતું.
કાચની એક વિશાળ પેટી, જેમાં ૧૭મી સદીના રેશમી જામો પ્રદર્શિત કરવામાં આવ્યો હતો, તેની બરોબર નીચે શહેરના સૌથી પ્રભાવશાળી અને વિવાદિત ઉદ્યોગપતિ દેવવ્રતની લાશ પડી હતી. લાશની ગોઠવણ એવી હતી કે જાણે કોઈ કલાકારે તેને પથારીમાં સૂવડાવ્યો હોય. આંખો અડધી ખુલ્લી હતી, જેમાં કોઈ ડર નહીં પણ એક અજબ પ્રકારની શૂન્યતા હતી.
"સાહેબ, કોઈ જખમ નથી. લોહીનું એક ટીપું પણ નથી પડ્યું. લાગે છે કે હાર્ટ એટેક હશે," એક કોન્સ્ટેબલે ધીમેથી કહ્યું.
ઝાલાએ તેક્ષ્ણ નજરે જોયું, "જો એટેક હોત, તો તે કાચની પેટી તોડીને અંદર સૂવા ન જાત. અહીં કોઈ એવી વસ્તુ છે જે આપણી આંખો જોઈ શકતી નથી."
ત્યારે જ સીડીઓ પર લાકડીના ટેકા સાથે ચાલવાનો અવાજ સંભળાયો. ઠક... ઠક... ઠક...
અંધારામાંથી એક આકૃતિ બહાર આવી. સફેદ ખાદીનો કુર્તો, ગ્રે વાળ અને આંખો પર સોનેરી ફ્રેમના ચશ્મા. એ હતા માર્તંડ શાસ્ત્રી. નિવૃત્ત ફોરેન્સિક એક્સપર્ટ, જેમની પાસે ગુના શોધવાની નહીં પણ ગુનેગારના આત્માને વાંચવાની આવડત હતી.
"સ્વાગત છે શાસ્ત્રીજી," ઝાલાએ રાહતનો શ્વાસ લીધો.
માર્તંડ શાસ્ત્રીએ કોઈ જવાબ ન આપ્યો. તેઓ સીધા લાશ પાસે પહોંચ્યા. તેમની નજર લાશ પર નહીં, પણ મ્યુઝિયમની દીવાલો પર લાગેલી પથ્થરની મૂર્તિઓ પર હતી. તેમણે ધીમેથી બબડાટ કર્યો, "જુઓ ઝાલા, આ મૂર્તિઓ કેવી રીતે તેની તરફ જોઈ રહી છે? જાણે વર્ષોથી આ પળની રાહ જોતી હોય. કલા જ્યારે બદલો લે છે, ત્યારે તે અત્યંત શાંત હોય છે."
શાસ્ત્રીએ પોતાના ખિસ્સામાંથી એક શક્તિશાળી મેગ્નિફાઈંગ લેન્સ કાઢ્યો. તેમણે દેવવ્રતના શરીરનું નિરીક્ષણ શરૂ કર્યું. તેમણે નોંધ્યું કે દેવવ્રતના હોઠ સહેજ ભૂરા પડ્યા હતા. તેમણે લાશને હળવેથી ફેરવી અને ગરદનના પાછળના ભાગે, જ્યાં ખોપરી અને કરોડરજ્જુ મળે છે (મેડુલા ઓબ્લોન્ગાટા), ત્યાં લેન્સ સ્થિર કર્યો.
"ઝાલા, પ્રકાશ અહીં લાવો," શાસ્ત્રીનો અવાજ ગંભીર થયો.
લેન્સની નીચે જે દેખાયું તે જોઈને ઝાલાના રૂંવાડા ઊભા થઈ ગયા. ચામડીની અંદર એક અત્યંત બારીક, સોનેરી ચમક ધરાવતી સોય ખૂંપેલી હતી. તેનો માત્ર અડધો મિલીમીટર જેટલો ભાગ જ બહાર હતો. તે એટલી બારીક હતી કે નરી આંખે જોવી અશક્ય હતી.
"આ શું છે?" ઝાલાએ આશ્ચર્યથી પૂછ્યું.
"આ 'સૂક્ષ્મવેધ' છે," શાસ્ત્રીએ સોયને સ્પર્શ કર્યા વગર કહ્યું. "આ સોય નથી, આ એક સંદેશ છે. આ સોય એવી રીતે મારવામાં આવી છે કે જેણે સીધું જ મગજના એ કેન્દ્ર પર પ્રહાર કર્યો જે શ્વાસ લેવાની પ્રક્રિયાને નિયંત્રિત કરે છે. મૃત્યુ સેકન્ડના સોમા ભાગમાં થયું હશે. કોઈ ચીસ નહીં, કોઈ સંઘર્ષ નહીં. માત્ર... નિરંતર શાંતિ."
માર્તંડ શાસ્ત્રી ઉભા થયા અને મ્યુઝિયમના ચોકીદાર તરફ ફર્યા, જે ખૂણામાં ધ્રૂજી રહ્યો હતો. શાસ્ત્રીએ તેની આંખોમાં જોયું.
"તેં રાત્રે શું સાંભળ્યું?" શાસ્ત્રીએ પૂછ્યું.
"કાંઈ નહીં સાહેબ... બસ એક સળવળાટ... જાણે કોઈ રેશમી કપડું ફરસ પર ઘસાતું હોય," ચોકીદારે થથરતા અવાજે કહ્યું.
શાસ્ત્રીએ ઝાલા તરફ ફરીને કહ્યું, "આ માણસ જૂઠું બોલે છે. તેની આંખની કીકીઓ ડાબી બાજુ ઉપરની તરફ જાય છે જ્યારે તે જવાબ આપે છે. તે કંઈક છુપાવી રહ્યો છે, પણ અત્યારે એ મહત્વનું નથી."
તેમણે લાશની આસપાસની જગ્યા તપાસવાનું શરૂ કર્યું. દેવવ્રતના હાથની મુઠ્ઠી સહેજ વળેલી હતી. શાસ્ત્રીએ ખૂબ જ સાવચેતીથી તેની આંગળીઓ ખોલી. અંદર એક રેશમી રૂમાલ હતો. સફેદ મલમલનો રૂમાલ, જેના પર લાલ રેશમી દોરાથી કશુંક સીવવાનો પ્રયત્ન થયો હતો.
તે એક 'શૂન્ય' હતું. પણ તે અધૂરું હતું. છેલ્લો ટાંકો બાકી હતો અને દોરો ત્યાં જ તૂટી ગયો હતો.
"અધૂરું શૂન્ય..." શાસ્ત્રીએ હળવેથી કહ્યું. "ઝાલા, આ કેસ કોઈ પ્રોપર્ટી કે પૈસાનો નથી. આ કોઈ એવી કળાનો બદલો છે જે અધૂરી રહી ગઈ હતી. જે સોયથી આ ખૂન થયું છે, તે ૧૮મી સદીની રાજસ્થાની 'મીનાકારી' સોય છે. આ સોય હથિયાર નથી, આ એક લેખિની છે જેનાથી કોઈએ દેવવ્રતના મૃત્યુનો અંતિમ અધ્યાય લખ્યો છે."
મ્યુઝિયમની બારીમાંથી સૂરજનું પહેલું કિરણ અંદર આવ્યું અને પેલા રેશમી રૂમાલ પર પડ્યું. લાલ દોરો લોહીની જેમ ચમકી ઉઠ્યો. માર્તંડ શાસ્ત્રી જાણતા હતા કે આ તો માત્ર શરૂઆત છે. આ 'ધરોહર'માં હજુ કેટલાય એવા રહસ્યો દફન હતા જે હવે એક પછી એક બહાર આવવાના હતા.
"તપાસ શરૂ કરો ઝાલા," શાસ્ત્રીએ બારી બહાર જોતા કહ્યું. "પણ યાદ રાખજો, આપણે કોઈ ખૂનીને નથી શોધવાનો, આપણે એ 'કલાકાર'ને શોધવાનો છે જેણે આ સોય ચલાવી છે. કારણ કે આ શહેરના ઇતિહાસમાં આનાથી વધુ સુંદર અને આનાથી વધુ ભયાનક ખૂન ક્યારેય નથી થયું."
ભાગ ૧ નો અંત.
