ભાગ ૧૨: અમર ગાથા અને ગીરનો સાદ (સમાપ્તિ)
“મરવું તો મરદ થઈને, મેલી જાવું નામ,
જીવતર આખું જેણે ઘસ્યું, એનું ઉજળું થાય ગામ.
ખાંભીયું ખોડાણી વગડે, ને પૂજાય એના પાળિયા,
સાચા પ્રેમી કદી મરતા નથી, એ તો અમર થઈને માળિયા!”
સમય: સવારનો પહોર (મૃત્યુ પછીની સવાર)
સ્થળ: ગીદડ-નાળાનું રણમેદાન અને કનકાઈનું જંગલ
ગીદડ-નાળાના એ લોહીભીના રણમેદાનમાં જ્યારે સવાર પડી, ત્યારે સૂરજ પણ જાણે ઉગતા સંકોચાતો હતો. રાતની ભયાનકતા શમી ગઈ હતી, પણ એક ભારેખમ ઉદાસી હવામાં તરતી હતી. આગ ઓલવાઈ ગઈ હતી, મંગલનું પાપી શરીર ઠંડુ પડી ગયું હતું.
પણ ત્યાં એક દ્રશ્ય એવું હતું જે જોઈને કઠણ કાળજાનો માનવી પણ રડી પડે.
એક ઝાડ નીચે, કાનજી અને જીવીના દેહ પડ્યા હતા. જીવીનું માથું કાનજીની છાતી પર હતું અને કાનજીનો હાથ જીવીના ખભા પર હતો. બંનેના ચહેરા પર એક અનોખી શાંતિ હતી, જાણે તે ઊંઘતા હોય.
અને તેમની બાજુમાં... જંગલનો રાજા કેસરી બેઠો હતો.
તેણે આખી રાત એક પળ માટે પણ પોતાના ભાઈબંધનો સાથ છોડ્યો નહોતો. જંગલના બીજા કોઈ જાનવરે ત્યાં આવવાની હિંમત કરી નહોતી. વનરાજ પોતે જ્યાં ચોકીદાર બનીને બેઠો હોય, ત્યાં યમદૂત સિવાય કોણ આવી શકે?
સવારના પહોરમાં સંતોકબા અને દેવાત કાકા, નેસડાના લોકોને લઈને ત્યાં પહોંચ્યા. રાતે આગની જ્વાળાઓ જોઈને આખું નેસડું જાગી ગયું હતું.
જ્યારે સંતોકબાએ પોતાના જુવાનજોધ દીકરાને અને થનાર વહુને લોહીના ખાબોચિયામાં પડેલા જોયા, ત્યારે એમણે ચીસ ન પાડી. ગીરની માતાઓ જ્યારે દીકરાને શૂરવીરની જેમ મરેલો જુએ, ત્યારે રડે નહીં, ગર્વ લે. પણ એમની આંખમાંથી વહેતા આંસુ ગીરની નદીઓ જેવો પ્રવાહ બની ગયા.
“મારો હાવજ સૂઈ ગયો...” સંતોકબા ધીમેથી બબડ્યા. એમણે કાનજીના લોહીવાળા માથા પર હાથ ફેરવ્યો. “તેં તારો ધર્મ પાળ્યો બેટા. તેં દૂધનું ઋણ ચૂકવ્યું.”
દેવાત કાકાએ પોતાની ધ્રૂજતી લાકડી ટેકવી. એમની કમર ભાંગી ગઈ હતી, પણ છાતી ગજગજ ફૂલતી હતી. “આ મર્યા નથી, આ તો અમર થયા છે. માલધારીનો દીકરો ગાય, સાવજ અને પોતાની સ્ત્રી માટે જીવ આપે, એનાથી રૂડું મોત કયું?”
અંતિમ સંસ્કારની તૈયારી થઈ. નેસડાના લોકો દેહને ઉપાડવા ગયા.
ત્યાં જ... કેસરીએ એક ઘુરકાટ કર્યો.
“ગ્...ર્ર...ર્ર...!”
લોકો ડરીને પાછા હટ્યા. કેસરી કાનજીને કોઈને અડવા દેવા માંગતો નહોતો.
સંતોકબા આગળ આવ્યા. એમણે ડર્યા વગર કેસરીના માથા પર હાથ મૂક્યો.
“ભાઈ... હવે એને જવા દે. એનું શરીર માટીનું છે, માટીમાં ભળવા દે. એનો આત્મા તો તારી સાથે જ છે. તું જ હવે મારો દીકરો.”
સંતોકબાના સ્પર્શથી કેસરી શાંત થયો. તે ધીમેથી ઉભો થયો અને બાજુમાં જઈને બેસી ગયો. તેની પીળી આંખો ચિતા પરથી હટતી નહોતી.
કાનજી અને જીવીની અંતિમ યાત્રા નેસડામાં નહીં, પણ ત્યાં જ – કનકાઈના જંગલમાં, શીંગોડા નદીના કાંઠે કાઢવામાં આવી. એક જ ચિતા પર બંનેને પોઢાડવામાં આવ્યા.
ચંદનના લાકડાની ચિતા ખડકાઈ. દેવાત કાકાએ ધ્રૂજતા હાથે મુખાગ્નિ આપ્યો. જ્વાળાઓ આકાશ તરફ ઉઠી, જાણે બે આત્માઓને સ્વર્ગમાં લઈ જતી હોય.
અને ત્યારે એક અદભૂત દ્રશ્ય સર્જાયું.
જેવો અગ્નિ પ્રગટ્યો, કેસરીએ આકાશ તરફ મોઢું કર્યું અને એક લાંબી, શોકતુર ગર્જના કરી. તેની સાથે જ જંગલના ખૂણેખૂણેથી અવાજો આવ્યા. મોરલા ટહુક્યા, પવનના સુસવાટા વાગ્યા અને આખું વન જાણે થંભી ગયું. જાણે આખી પ્રકૃતિ પોતાના બે લાડકવાયાઓને અંતિમ સલામી આપી રહી હતી.
સમય: દાયકાઓ પછી (આજનો સમય)
સ્થળ: કનકાઈના જંગલમાં, શીંગોડા નદી કાંઠે
વર્ષોના વહાણા વહી ગયા છે. ઋતુઓ બદલાઈ ગઈ છે. પણ કનકાઈના જંગલમાં, શીંગોડા નદીના કાંઠે, એક વડલાની નીચે આજે પણ બે નાનકડી ખાંભીઓ ઊભી છે.
એ ખાંભીઓ પર સિંદૂર ચડેલું છે અને તેના પર કોતરેલું છે:
“અહીં એક સાવજ જેવો નર અને સિંહણ જેવી નારી પોઢ્યા છે.”
લોકો કહે છે કે કાનજીના ગયા પછી કેસરી ક્યારેય શિકાર કરવા ન ગયો. તેણે અન્ન-જળનો ત્યાગ કર્યો અને થોડા જ દિવસોમાં કાનજીની ખાંભી પાસે માથું મૂકીને તેણે પણ પ્રાણ ત્યાગી દીધા.
આજે પણ, અમાસની ઘનઘોર રાતે, જો કોઈ સાચા દિલનો માણસ ત્યાંથી પસાર થાય, તો તેને એક અનોખું દ્રશ્ય દેખાય છે.
એક ઓટલા પર એક ગોવાળિયો બેઠો હોય છે, હાથમાં ડાંગ લઈને. અને તેની બાજુમાં, તેનું માથું પોતાના ખોળામાં લઈને એક સોનેરી કેશવાળો મહાકાય સિંહ સૂતો હોય છે.
આ કોઈ ભૂત-પ્રેત નથી. આ તો પ્રેમની અમર નિશાની છે.
“ખોળિયા જુદા હતા, પણ જીવ એક હતો,
પ્રેમની વેદી પર, બેઉનો વિવેક હતો.
કાનજી અને કેસરી – આ બે નામ નથી, ગીરના શ્વાસ છે.
જ્યાં સુધી ગીરના ડુંગરા ઉભા છે, ત્યાં સુધી આ ‘ડણક અને ડાંગ’ ની કથા પવનમાં ગુંજતી રહેશે. સાચો પ્રેમ બલિદાન માંગે છે, અને બલિદાન અમરત્વ આપે છે.”
લેખકની કલમે – અંતિમ સંદેશ
“ગીર... એ માત્ર જંગલ નથી, એ તો સૌરાષ્ટ્રનું ધબકતું હૃદય છે.
અને સાવજ?
સાવજ એ હૃદયનો ધબકાર છે.
જે ધરતી પર માણસ અને મગરમચ્છ, સિંહ અને શિશુ એક જ આરે પાણી પીએ, એ ધરતી પર જ પરમેશ્વરનો સાચો વાસ હોય છે.
કાનજી અને કેસરીની આ કથા આપણને સાદ પાડીને કહે છે કે—
‘સંબંધ લોહીનો નહીં, પણ લાગણીનો હોય છે.’
આજે આપણે પ્રગતિની દોડમાં પ્રકૃતિને ભૂલી ગયા છીએ.
પણ યાદ રાખજો...જે દી’ ગીરના ડુંગરા પરથી સાવજની છેલ્લી ડણક સંભળાશે, તે દી’ સમજજો કે આપણી માણસાઈનો સૂરજ પણ આથમી ગયો છે.
આ ધરોહર કાચના કબાટમાં સાચવવાની વસ્તુ નથી.આ તો કાળજામાં જતન કરવાની જણસ છે.પ્રકૃતિને બચાવવી એટલે પોતાના અસ્તિત્વને બચાવવું.
આ નવલકથા "ડણક અને ડાંગ" મેં માત્ર શબ્દોથી નથી લખી, પણ મારા હૃદયની લાગણીઓ, આંખોના સપનાઓ અને ગીર પ્રત્યેના પ્રેમથી લખી છે. આ રચનાના દરેક પ્રકરણ પાછળ કલાકોની મહેનત, સંશોધન અને અસંખ્ય લાગણીઓ જોડાયેલી છે.
હવે એક સવાલ તમારા માટે...
તમને આ નવલકથામાં સૌથી વધુ કયું પાત્ર ગમ્યું?
- કાનજી?
- કેસરી?
- જીવી?
- સંતોકબા?
તમારો જવાબ મને જરૂર લખજો. તમારા વિચારો મારા માટે ખૂબ જ કિંમતી છે.
જો "ડણક અને ડાંગ" તમને હૃદયને સ્પર્શી ગઈ હોય, તો એક નાનકડી વિનંતી...
❤️ મને જરૂર ફોલો કરજો.
📖 આ રચના તમારા મિત્રો અને પરિવાર સાથે જરૂર શેર કરજો, જેથી આ ગીરની સુગંધ વધુ લોકો સુધી પહોંચી શકે.
તમારો દરેક ફોલો અને દરેક શેર મારા માટે એક નવા પુસ્તકની પ્રેરણા છે.
જય ગીર...!
જય સોમનાથ...!
હૃદયપૂર્વક આભાર.
— શક્તિ પંડ્યા
(સમાપ્ત)
