પાદર
ભાગ 3
લેખિકા
Mansi Desai
Desai Mansi
Shastri
સાંજની આરતી અને મસ્જિદની મગરીબની નમાજ પતી ગઈ હતી. ગામડાના જીવનમાં રાતનો પ્રથમ પ્રહર એટલે ‘ચોરાની ચર્ચા’. પાદરના એ જૂના પીપળા નીચે, જેની વડવાઈઓ અને ડાળીઓ આખા ગામના રહસ્યો સાચવીને બેઠી હતી, ત્યાં વડીલોનો જમાવડો થયો.
હુક્કાનો ગગડાટ અને જમાવટ:
ચોરા પર લાલજીબાપાએ હુક્કો ગગડાવવાનું શરૂ કર્યું. ધુમાડાના ગોટા સાથે વાતોની ડમરીઓ ઉડી. દેવાભાઈ પણ ત્યાં આવીને બેઠા. થોડીવારમાં મુખી, અબ્દુલ ચાચા અને કાનજી પણ એક ખૂણે આવીને બેઠા. અહીં કોઈ ભેદભાવ નહોતો—માત્ર ગામના પ્રશ્નો અને અનુભવોનો સંગમ હતો.
રાજકારણ અને દેશની વાતો:
વાત શરૂ થઈ દિલ્હીના રાજકારણથી. "અલ્યા મુખી, પેલા ટીવીમાં કહેતા’તા કે અનાજના ભાવ વધવાના છે, એનું શું થયું?" લાલજીબાપાએ પૂછ્યું. મુખીએ ચશ્માં સરખા કરતા જવાબ આપ્યો, "બાપા, ભાવ વધે કે ઘટે, આપણને તો વચેટિયા ખાઈ જાય છે. આપણા ખેતરની માટી જે સોનું આપે છે એનો સાચો ભાવ તો આ ચોરે બેસીને જ નક્કી થાય."
ઘરકામ અને અંગત વાતો:
ધીરે ધીરે વાત દેશમાંથી વળીને ઘરના ઉંબરે આવી. કોઈના દીકરાને શહેરમાં ભણવા મોકલવાની ચિંતા હતી, તો કોઈને દીકરીના આણાં મોકલવાની મુંઝવણ. દેવાભાઈએ ધીમેથી કાનજી તરફ જોઈને કહ્યું, "મુખી, કાનજીના ખેતરમાં પાણી ભરાઈ ગયું છે, આપણે પંચાયતમાંથી કંઈક રસ્તો કાઢવો પડશે. ગરીબ માણસ ક્યાં જશે?"
નિખાલસ સમાધાન:
ચોરાની આ જ તો ખાસિયત છે. અહીં કોઈ કોર્ટ કે કચેરી નથી, પણ અહીં થતો ન્યાય આખું ગામ માને છે. અબ્દુલ ચાચાએ તરત જ કહ્યું, "અરે દેવાભાઈ, કાનજી આપણો ભાઈ છે. આ વખતે મસ્જિદ અને મંદિરના ફંડમાંથી થોડી મદદ કરીશું અને બાકી આપણે શ્રમદાન કરીને એનું ખેતર સરખું કરી દઈશું." કાનજીની આંખો ફરી એકવાર ભરાઈ આવી. જે ચર્ચા રાજકારણથી શરૂ થઈ હતી, એ માનવતા પર આવીને અટકી.
રાતની વિદાય:
પીપળાના પાન પવનમાં ખડખડતા હતા, જાણે એ પણ આ વાતોમાં સંમતિ પુરાવતા હોય. દૂર ક્યાંક શિયાળનો અવાજ સંભળાયો અને ચોરો ધીરે ધીરે ખાલી થયો. લોકો હૈયું હળવું કરીને પોતપોતાના ઘર ભણી વળ્યા.
ગામડામાં મેળાનો અર્થ માત્ર મનોરંજન નથી, પણ આખા વર્ષના થાકને ખંખેરી નાખવાનો અવસર છે. સવારથી જ ગામમાં એક અલગ હલચલ હતી. જે પાદરે કાલે પગરખાંની હારમાળા હતી, આજે ત્યાં રંગબેરંગી માંડવા રોપાઈ ગયા હતા.
તૈયારી અને ઠાઠ:
દેવાભાઈએ આજે ખેતરનું કામ પડતું મૂક્યું હતું. એમણે ધોળાધબ કસુંબલ કેડિયું અને માથે લાલ ચટાક પાઘડી બાંધી હતી. રાધાએ પણ એના લગ્ન વખતનો કસુંબલ ઘાઘરો અને કાચની કોરીવાળું બ્લાઉઝ પહેર્યું હતું. ગરીબ કાનજીના છોકરાઓએ પણ ભલે નવા નહીં, પણ ધોયેલા ચોખ્ખા કપડાં પહેર્યા હતા. એમના ચહેરા પરની ચમક કોઈ અમીર કરતા ઓછી નહોતી.
મેળાનું જીવંત દ્રશ્ય:
પાદરના મેદાનમાં પહોંચતા જ કાને પડ્યો ઢોલનો ધબકાર અને શરણાઈના સૂર. 'ભપ... ભપ...' વાગતી પીપૂડીઓ અને બાળકોનો કિલકિલાટ.
ચકડોળ: ઊંચે આભને અડતા ચકડોળમાં જ્યારે લોકો બેસતા અને ચકડોળ નીચે આવતું ત્યારે નાની છોકરીઓની ચીસો અને હાસ્ય વાતાવરણમાં ભળી જતું.
પેંડાની દુકાનો: ધૂળની ડમરીઓ વચ્ચે કાચના કબાટમાં ગોઠવેલા કેસરી પેંડા, જલેબી અને ગરમાગરમ ભજિયાની સુગંધ ભૂખ જગાડતી હતી. દેવાભાઈએ કાનજીના છોકરાઓને બોલાવીને પેંડા ખવડાવ્યા, "ખાઓ બાપલ્યા, આજે તો ગોકુળ આઠમ છે!"
ગ્રામીણ સંસ્કૃતિની ઝલક:
મેળામાં માત્ર ખાવા-પીવાનું નહોતું, પણ હસ્તકળા પણ હતી. ક્યાંક છૂંદણા (Tattoo) દોરાતા હતા, તો ક્યાંક બંગડીઓની લારીએ ભીડ જામી હતી. પુરુષો એકબીજાને મળીને "રામ રામ" કરતા હતા, તો યુવાનો મોતના કૂવામાં બાઇક ચલાવતા કરતબ જોઈને આશ્ચર્યચકિત થતા હતા.
રાતનો માહોલ:
સાંજ પડી એટલે મેળામાં લાઈટો ઝબૂકવા લાગી. પાદરે વસેલું આ નાનકડું શહેર હવે માયા જેવું લાગતું હતું. કાનજીના ખભે બેઠેલો એનો નાનો દીકરો હાથમાં ગેસનો ફુગ્ગો લઈને હરખાતો હતો. ગરીબી હતી, ખિસ્સામાં રૂપિયા ઓછા હતા, પણ મેળાના આ માહોલમાં કોઈ ગરીબ કે કોઈ અમીર નહોતું—બધા જ 'મેળાના માણસ' હતા.
ગામડાની નવરાત્રી એટલે લાઈટોના ઝાકઝમાળ નહીં, પણ માટીના ગરબામાં પ્રગટતો અખંડ દીવો. નવરાત્રીના પહેલા નોરતે જ પાદરના ચોકમાં માંડવી રોપાઈ. ગામના કુંભાર પાસેથી લાવેલો, ઝીણા છિદ્રોવાળો માટીનો ગરબો જ્યારે ચોકની વચ્ચે સ્થાપિત થયો, ત્યારે આખું ગામ માતાજીના તેજમાં ન્હાઈ ગયું.
પ્રાચીન ગરબાની ગુંજ:
રાત પડતા જ ગામના પુરુષો અને સ્ત્રીઓ ચોકમાં ભેગા થયા. અહીં કોઈ મોટું મ્યુઝિક સિસ્ટમ નહોતું, માત્ર એક ઢોલ અને મંજીરાનો સાથ હતો. દેવાભાઈએ ઢોલ પર દાંડી પીટી— ધબાંગ... ધબાંગ... અને ગામના વડીલોએ ગળું ખોલ્યું: "મા પાવા તે ગઢથી ઉતર્યા માં કાળી રે..."
ગામડાના ગરબામાં ઠેક હતી, એક લય હતો. સ્ત્રીઓ માથે ગરબો લઈને ગરબે ઘૂમતી ત્યારે એમના પગલાંની ધૂળ પણ પવિત્ર બની જતી. રાધા અને બીજી બહેનોના ગળામાં ગવાતા હાલરડાં અને ગરબામાં લોકજીવનનો પડઘો પડતો હતો.
શ્રદ્ધા અને ગરીબીનું મિલન:
કાનજી પણ ગરબાના કુંડાળામાં હતો. તેની પાસે પહેરવા માટે મોંઘા કેડિયું-ધોતિયું નહોતા, પણ એના હૃદયમાં મા અંબા પ્રત્યે અખૂટ શ્રદ્ધા હતી. ગરબા ગાતા-ગાતા એ ભૂલી ગયો હતો કે એના ખેતરમાં પાણી ફરી વળ્યું હતું કે સાવકારનું વ્યાજ બાકી હતું. એને મન તો માનો ગરબો જ આખી દુનિયા હતી.
આરતીનો માહોલ:
મધરાતે જ્યારે ગરબો વિરામ લે અને માતાજીની આરતી શરૂ થાય, ત્યારે આખું ગામ એક અવાજે બોલી ઉઠતું. કપૂરની સુગંધ અને દીવાઓના અજવાળામાં દરેકનો ચહેરો દેવી જેવો તેજસ્વી લાગતો. કાનજીના નાના દીકરાએ માના ચરણે પાંચ રૂપિયાનો સિક્કો મૂક્યો, જે કદાચ એણે મેળામાં વાપરવા બચાવ્યો હતો. આ જ તો છે ગામડાની શ્રદ્ધા—જ્યાં પોતાની જરૂરિયાત કરતા ભગવાન પ્રત્યેનું સમર્પણ મોટું છે.
ચોકની શાંતિ:
આરતી પત્યા પછી પ્રસાદ વહેંચાયો. લોકો ધીમે ધીમે વિખેરાયા, પણ ચોકમાં હજી ગરબાના દીવાનો પ્રકાશ રેલાતો હતો. પાદરનો પીપળો અને વડલો પણ જાણે આ ગરબાની ગુંજને પોતાના મૂળમાં ઉતારી રહ્યા હતા.
#ગામડું #ગામ #પાદર
#અનેરી
#ટૂંકીવાર્તા
#વાર્તા #ગુજરાતીસાહિત્ય
#માનસીદેસાઈશાસ્ત્રીનીવાર્તાઓ
#MansiDesaiShastriNiVartao
#ગુજરાતીભાષા
#Booklover
#Storylover
