ચીન, અમેરિકા અને યુરોપથી પ્રેરણા લઈને વિકસિત ભારતનું સપનું
આજે વિશ્વના નકશા પર જ્યારે ભારતનું નામ ઉજાગર થઈ રહ્યું છે ત્યારે એક પ્રશ્ન દરેક ભારતીયના મનમાં ઊઠે છે કે ચીન ભારતથી માત્ર ૧૨ વર્ષમાં આટલું આગળ કેવી રીતે પહોંચી ગયું? અને વધુ મહત્ત્વનું, અમેરિકા અને યુરોપ જેવા વિકસિત દેશોએ આટલી અદ્ભુત પ્રગતિ કેવી રીતે હાંસલ કરી? આ લેખમાં અમે આ તમામ પાસાઓને વિસ્તારથી સમજીશું અને એક પ્રેરણાદાયી વિચારયાત્રા કરીશું જે ભારતને વિકસિત બનાવવાના માર્ગને પ્રકાશિત કરશે. આ માત્ર તુલનાત્મક વિશ્લેષણ નથી પરંતુ એક આશાપૂર્ણ આહ્વાન છે કે અમે પણ એકતા, મહેનત અને સાચી દિશા સાથે ૨૦૪૭ સુધીમાં વિકસિત ભારતનું સપનું સાકાર કરી શકીએ છીએ.
ચીનની સફળતાનું સૌથી મોટું રહસ્ય એ છે કે તે પોતાની તુલના વિશ્વના સૌથી મજબૂત અર્થતંત્ર અમેરિકા સાથે કરે છે. તેઓ અમેરિકાની ટેક્નોલોજી, ઉત્પાદન પદ્ધતિઓ અને વેપાર વ્યવસ્થાને નજીકથી અભ્યાસ કરીને અપનાવે છે. બીજી તરફ ભારતમાં અમે હજુ પણ પોતાની તુલના પાકિસ્તાન જેવા દેશો સાથે કરતા રહીએ છીએ. આ માનસિકતા બદલવાનો સમય આવી ગયો છે. અમેરિકાએ વીસમી સદીમાં નવીનતા અને ઉદ્યોગસાહસિકતાને પ્રોત્સાહન આપીને સિલિકોન વેલી જેવા કેન્દ્રો વિકસાવ્યા જ્યાંથી ગૂગલ, એપલ અને માઈક્રોસોફ્ટ જેવી કંપનીઓ ઉદય પામી. યુરોપે જર્મની અને ફ્રાન્સ જેવા દેશોમાં ઉચ્ચ શિક્ષણ અને સંશોધનને પ્રાધાન્ય આપીને મજબૂત આધારસ્તંભ ઊભા કર્યા. ચીને ૧૯૭૮ પછી ડેંગ ઝિયાઓપિંગના સુધારા દ્વારા વિદેશી રોકાણને આવકારીને વિશ્વની ફેક્ટરી બની ગયું. ભારતે પણ આ ત્રણેયની શ્રેષ્ઠ વસ્તુઓને અપનાવીને પોતાની લોકતાંત્રિક મજબૂતી સાથે જોડવાની જરૂર છે.
ચીનની ગલીઓ અને બજારોમાં લોકો વાત કરતા હોય છે કે ઉત્પાદન કેવી રીતે વધુ સારું અને સસ્તું બનાવવું, વેપાર કેવી રીતે વિસ્તારવો અને નવી ટેક્નોલોજી કેવી રીતે અપનાવવી. ત્યાંની ચર્ચાઓ વિકાસ અને પ્રગતિની આસપાસ ફરે છે. વિપરીત રીતે ભારતમાં અમે મોટા ભાગનો સમય ધાર્મિક સ્થળો અને મંદિર-મસ્જિદના વિવાદોમાં વિતાવીએ છીએ. આ વાસ્તવિકતાને સ્વીકારીને આપણે આગળ વધવાનું છે. અમેરિકામાં લોકોની વાતચીત ઇનોવેશન, સ્ટાર્ટઅપ્સ અને ભવિષ્યની તકો વિશે હોય છે. યુરોપમાં ગ્રીન ટેક્નોલોજી, સસ્ટેનેબલ વિકાસ અને સામાજિક સુધારા જેવા વિષયો પ્રમુખ છે. જો ભારતની ગલીઓમાં પણ ચર્ચાઓ ઉત્પાદન, શિક્ષણ અને રોજગારની થવા લાગે તો પ્રગતિ અનિવાર્ય બની જશે. ધર્મને વ્યક્તિગત શ્રદ્ધાનો વિષય બનાવીને રાષ્ટ્રીય વિકાસને સૌપ્રથમ પ્રાથમિકતા આપવી જોઈએ.
ચીન માટે તેની વિશાળ જનસંખ્યા મુખ્ય શક્તિ છે. તેઓ આ જનસંખ્યાને ઉત્પાદક બળમાં રૂપાંતરિત કરવા માટે તાલીમ અને રોજગારી પર ભાર મૂકે છે. ભારતમાં વારંવાર આ જનસંખ્યાને માત્ર વોટ બેંક તરીકે જોવામાં આવે છે. આ માનસિકતા બદલવી અત્યંત જરૂરી છે. અમેરિકાએ ઇમિગ્રેશન નીતિ અને સ્કિલ્ડ વર્કફોર્સ દ્વારા જનસંખ્યાનો લાભ લીધો છે. યુરોપે સામાજિક સુરક્ષા અને ઉત્તમ શિક્ષણ વ્યવસ્થા દ્વારા માનવ સંસાધનને વિકસાવ્યું છે. ભારત પાસે વિશ્વની સૌથી મોટી યુવા વસ્તી છે જેને ડેમોગ્રાફિક ડિવિડન્ડ કહેવામાં આવે છે. આ તકને વાપરવા માટે ગુણવત્તાયુક્ત શિક્ષણ, વ્યવસાયિક તાલીમ અને સ્વાસ્થ્ય સેવાઓને મજબૂત કરવી પડશે. નવી શિક્ષણ નીતિને પૂર્ણ અમલમાં મૂકીને STEM શિક્ષણને વેગ આપવો જોઈએ જેથી આ યુવા શક્તિ વિકાસનું મુખ્ય એન્જિન બની શકે.
ચીન ઉર્જા અને ઉત્પાદન માટે મોટા પાયે ફેક્ટરીઓ અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર બનાવે છે. સોલાર, વિન્ડ અને અન્ય નવીન ઉર્જા સ્ત્રોતો પર તેઓ ઝડપથી કામ કરે છે. ભારતમાં કેટલીક વખત ધાર્મિક વિચારો અને વિરોધને કારણે મોટા પ્રોજેક્ટ્સ અટકી જાય છે. અમેરિકાએ શેલ ગેસ અને રિન્યુએબલ એનર્જીમાં ભારે રોકાણ કરીને ઉર્જા સ્વાવલંબન તરફ આગળ વધ્યું છે. યુરોપે ગ્રીન ડીલ જેવી મહત્ત્વાકાંક્ષી યોજનાઓ અપનાવી છે. ભારતે પણ સૌર ઊર્જા મિશન અને હાઈડ્રોજન મિશનને વધુ તેજીથી અમલમાં મૂકવું જોઈએ. વિકાસ અને ધર્મ વચ્ચે સંતુલન જાળવવું એ જ સાચો માર્ગ છે.
ચીનમાં ધર્મને રાજ્યના વિકાસથી ઉપર મૂકવામાં આવતો નથી. ત્યાં ધાર્મિક મુદ્દાઓ સમાજને વિભાજિત કરતા નથી. ભારતમાં દુર્ભાગ્યે ધર્મના નામે વારંવાર તણાવ અને દંગા થતા હોય છે જે સામાજિક સંવાદિતા તોડે છે. અમેરિકા અને યુરોપમાં સેક્યુલર વ્યવસ્થા અને કાયદાનું શાસન પ્રબળ છે જે વિવિધતાને સાથે લઈને આગળ વધવાની તાકાત આપે છે. ભારતે પણ સર્વ ધર્મ સમભાવની ભાવના સાથે એકતા જાળવવી જોઈએ. ધર્મ વ્યક્તિગત હોય અને રાષ્ટ્રીય વિકાસ સૌનો સામાન્ય લક્ષ્ય હોય.
ચીનના ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં લોકો વાંચે છે, શીખે છે અને નવી તકનીકો અપનાવે છે. ભારતમાં ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં વ્હોટ્સએપ પર અફવાઓ અને ફોર્વર્ડ મેસેજીસની વાહિની વધુ સક્રિય છે. અમેરિકા અને યુરોપમાં ડિજિટલ સાક્ષરતા અને લાઈબ્રેરી વ્યવસ્થા મજબૂત છે. ભારતે ડિજિટલ ઈન્ડિયા અભિયાનને વધુ અસરકારક બનાવીને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં શિક્ષણ અને ઉત્પાદક જ્ઞાનનો પ્રસાર કરવો જોઈએ.
અમેરિકાથી આપણે ઉદ્યોગ સાહસિકતા, વેન્ચર કેપિટલ અને યુનિવર્સિટી-ઉદ્યોગના સંબંધો શીખી શકીએ છીએ. તેઓ R&D પર GDPના લગભગ ત્રણ ટકા જેટલું રોકાણ કરે છે. યુરોપથી સામાજિક કલ્યાણ, ગુણવત્તાયુક્ત જીવન અને ગ્રીન ટેક્નોલોજીના મોડલ અપનાવી શકાય છે. જર્મનીનું મેન્યુફેક્ચરિંગ અને સ્કેન્ડિનેવિયન દેશોનું શિક્ષણ મોડલ આપણા માટે પ્રેરણા છે. ભારતે આ ત્રણેયના શ્રેષ્ઠ તત્ત્વોને મિક્સ કરીને પોતાનો અનન્ય માર્ગ બનાવવો જોઈએ મેક ઇન ઇન્ડિયા, સ્કિલ ઇન્ડિયા અને ડિજિટલ ઇન્ડિયાને એક સાથે મજબૂત કરીને.
વિકસિત ભારત બનાવવા માટે આપણે શિક્ષણમાં ક્રાંતિ લાવવી પડશે. દરેક બાળકને ગુણવત્તાયુક્ત શિક્ષણ મળે તે માટે શિક્ષક તાલીમ અને આધુનિક પાઠ્યક્રમ જરૂરી છે. ઉચ્ચ શિક્ષણમાં સંશોધન અને નવીનતા પર વધુ ધ્યાન આપવું જોઈએ. ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિકાસમાં ઝડપ લાવવી પડશે રસ્તા, રેલ્વે, એરપોર્ટ અને ડિજિટલ કનેક્ટિવિટીને પ્રાથમિકતા આપવી. મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્રને વેગ આપવા PLI સ્કીમને વધુ વિસ્તારવી અને નિકાસ વધારવી જરૂરી છે. કૃષિને આધુનિક બનાવવા ટેક્નોલોજી, ફાર્મર પ્રોડ્યુસર ઓર્ગેનાઈઝેશન અને નિકાસ પર ભાર મૂકવો. લેબર કાયદાઓને સરળ બનાવીને વધુ રોજગારીની તકો ઊભી કરવી. સ્ટાર્ટઅપ્સ માટે વધુ સરળ ફંડિંગ અને ઇન્ટેલેક્ચ્યુઅલ પ્રોપર્ટી સુરક્ષા પ્રદાન કરવી. સામાજિક એકતા જાળવવા જાતિ અને ધર્મથી ઉપર રાષ્ટ્રને મૂકવું. પર્યાવરણ સંરક્ષણ સાથે સસ્ટેનેબલ વિકાસને સાથે લઈ જવું. ભ્રષ્ટાચાર મુક્ત અને પારદર્શક શાસન વ્યવસ્થા ઊભી કરવી. યુવાનોને ઉદ્યોગ સાહસિકતા તરફ પ્રોત્સાહિત કરવા વિશેષ કાર્યક્રમો ચલાવવા.
આ તમામ પગલાંઓ સાથે જ ભારતના પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીનું વિકસિત ભારત ૨૦૪૭નું વિઝન આપણને માર્ગદર્શન આપે છે. વિકસિત ભારત @૨૦૪૭ એ ભારતને ૨૦૪૭ સુધીમાં, સ્વતંત્રતાના ૧૦૦ વર્ષ પૂરા થાય ત્યારે, એક સંપૂર્ણ વિકસિત રાષ્ટ્ર બનાવવાનું સપનું છે. આ વિઝનમાં આર્થિક સમૃદ્ધિ, સામાજિક સમાનતા, પર્યાવરણીય સંતુલન અને સારું શાસનના મુખ્ય સ્તંભો છે. યુવા, ગરીબ, મહિલાઓ અને કિસાનોને કેન્દ્રમાં રાખીને આ વિઝન આગળ વધે છે. આમાં આત્મનિર્ભરતા, નવીનતા, ટેક્નોલોજી અને વૈશ્વિક નેતૃત્વ પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. પ્રધાનમંત્રીના આ વિઝન સાથે જોડાઈને જ્યારે આપણે ચીનની ઝડપ, અમેરિકાની ઇનોવેશન અને યુરોપના સામાજિક વિકાસને અપનાવીશું ત્યારે કોઈ શક્તિ આપણને રોકી શકશે નહીં.
આ તમામ પગલાંઓને અમલમાં મૂકવાથી ભારત માત્ર વિકસિત જ નહીં પરંતુ વિશ્વનું અગ્રણી દેશ બની શકશે. ચીન, અમેરિકા અને યુરોપ આપણને બતાવે છે કે પ્રગતિ કોઈ જાદુ નથી, તે માનવ મહેનત, સાચી નીતિઓ અને સતત પ્રયાસોનું પરિણામ છે. ભારત પાસે સમૃદ્ધ સંસ્કૃતિ, વિવિધતા અને અમૂલ્ય યુવા શક્તિ છે. જો આપણે એક થઈને કામ કરીશું, શીખીશું અને મહેનત કરીશું તો કોઈ શક્તિ આપણને રોકી શકશે નહીં.
દરેક ભારતીય નાગરિકની જવાબદારી છે કે તે પોતાના ક્ષેત્રમાં શ્રેષ્ઠતા હાંસલ કરે, સામાજિક એકતા જાળવે અને વિકાસને પ્રાથમિકતા આપે. આપણા યુવાનોને ખાસ અપીલ છે કે તેઓ સપના જુઓ અને તેને પૂરા કરવા માટે તૈયાર થાઓ. આપણે શક્તિશાળી છીએ, આપણે સફળ થવાના છીએ. વિકસિત ભારત ૨૦૪૭ એ માત્ર સપનું નથી, તે આપણી સામૂહિક ઇચ્છાશક્તિનું પરિણામ હશે.
ભારત માતા કી જય! વિકસિત ભારત ૨૦૪૭!
