ગામના કિનારે આવેલી એક જૂની વાડીમાં દાદા હરિભાઈ અને દાદી જશોદાબેનનું ઘર હતું. હરિભાઈ પાસે ખેતી હતી, જીવન સાદું હતું, પણ સંતોષભર્યું. ચાર દીકરાઓ—મહેશ, રમેશ, સુરેશ અને નરેશ—એમનો જીવ હતા. બાળકો મોટા થાય ત્યાં સુધી માતા-પિતાએ કોઈ કમી રાખી નહોતી. પોતે ઓછી ખાય, પણ દીકરાઓને સારું મળે એ જ વિચાર.
સમય વીતતો ગયો. ચારેય દીકરાઓ ભણ્યા, નોકરીએ લાગ્યા અને શહેર તરફ વળ્યા. મહેશ મુંબઈ ગયો, રમેશ અમદાવાદમાં વસ્યો, સુરેશ સુરતમાં વેપાર કરવા લાગ્યો અને નરેશ વિદેશ ચાલ્યો ગયો. શરૂઆતમાં બધું ઠીક હતું. ફોન આવતાં, તહેવારે ઘરે આવતાં. પણ ધીમે ધીમે આવવું ઘટતું ગયું.
દાદા-દાદી હવે વાડીમાં એકલા રહેતા. ખેતી કરવી મુશ્કેલ બનતી ગઈ. જશોદાબેન ઘણી વાર કહેતાં,
“ચાર દીકરાં હોવા છતાં આપણે એકલા કેમ લાગીએ છીએ?”
હરિભાઈ મૌન રહેતા. એમને લાગતું કે સમય સાથે બધું સુધરી જશે.
એક દિવસ હરિભાઈ ગંભીર રીતે બીમાર પડ્યા. જશોદાબેન એકલી એમની સેવા કરતી. દીકરાઓને જાણ કરી, પણ કોઈ તરત આવી શક્યો નહીં. કોઈ પાસે સમય નહોતો, કોઈ પાસે બહાનું હતું. બે દિવસ પછી હરિભાઈએ અંતિમ શ્વાસ લીધો.
હરિભાઈના મૃત્યુ પછી ગામમાં શાંતિ છવાઈ ગઈ. દાદી જશોદાબેન હવે સંપૂર્ણપણે એકલા પડી ગયા. દીકરાઓ અંતિમ વિધિ માટે આવ્યા, રડ્યા, પણ થોડા દિવસોમાં ફરી પોતાના જીવનમાં વ્યસ્ત થઈ ગયા. કોઈએ સાથે રહેવાની વાત કરી નહીં. “અમે પૈસા મોકલી આપીશું,” એટલું કહીને બધાએ હાથ ઝાલ્યા.
સમય જતા જશોદાબેનની તબિયત નબળી થવા લાગી. એકાંતમાં બેસીને તેઓ વારંવાર હરિભાઈની તસવીર સામે વાત કરતાં.
“તમે સાચું કહેલું, હરિ… દીકરાઓ સમયસર સમજશે નહીં.”
એક શિયાળાની સવાર, પાડોશીએ દરવાજો ખખડાવ્યો, પણ કોઈ જવાબ ન આવ્યો. અંદર જઈને જોયું તો જશોદાબેન શાંતિથી શયન પર સૂતા હતા—હંમેશા માટે.
ખબર મળતાં ચારેય દીકરાઓ ફરી ગામમાં ભેગા થયા. આ વખતે રડવું વધુ ઊંડું હતું. હવે ઘર ખાલી હતું, વાડી સૂની હતી. કોઈની રાહ જોતું કોઈ નહોતું.
વિધિ પછી ચારેય ભાઈઓ વાડીમાં બેઠા. મૌન લાંબું હતું. છેલ્લે નરેશે કહ્યું,
“અમે જીવતા માતા-પિતાને સમય ન આપ્યો… હવે આ બધું વ્યર્થ છે.”
મહેશની આંખોમાં પશ્ચાતાપ હતો.
“આ ઘર, આ ખેતર, એમની યાદ… બધું રહી ગયું. અને આપણે?”
એ ક્ષણમાં સૌને સમજાયું—આ પ્રાયશ્ચિત્ત છે, પણ મોડું. માતા-પિતા રાહી જાતી વેળા આપણે તેમની કિંમત સમજ્યા નહીં. આજે દીવાલો સાક્ષી હતી, પણ સાંભળનાર કોઈ નહોતું.
ચાર દીકરાઓએ નક્કી કર્યું કે આ ઘર વેચાશે નહીં. આ વાડી સંભાળવામાં આવશે, ગામના વૃદ્ધોની મદદ માટે તેનો ઉપયોગ થશે. આ જ તેમનું પ્રાયશ્ચિત્ત.
પણ હકીકત એ જ રહી—
માતા-પિતા જીવતા હોય ત્યારે આપેલો સમય જ સાચી સેવા છે. રાહી જાતી વેળા પછીનો પશ્ચાતાપ માત્ર ખાલીપો જ છોડી જાય છે.
નૈતિક સંદેશ
માતા-પિતા આપણા જીવનના મૂળ છે. તેઓ પોતાના સુખ, આરામ અને સપનાઓ ત્યજીને સંતાનોના ભવિષ્ય માટે જીવતા રહે છે. પરંતુ સમય જતાં સંતાનો પોતાના જીવનમાં એટલા વ્યસ્ત થઈ જાય છે કે માતા-પિતાને આપવાનો સમય અને લાગણી ધીમે ધીમે ઓછી થઈ જાય છે. પૈસા, સુવિધાઓ કે ભૌતિક મદદથી માતા-પિતાનો ખાલીપો ભરાતો નથી; તેમને સૌથી વધુ જરૂર હોય છે પ્રેમ, સમય અને સહવાસની.
આ વાર્તા આપણને શીખવે છે કે ચાર સંતાનો હોવા છતાં જો માતા-પિતા એકલા રહે, તો તે સમાજ માટે ચેતવણી છે. માતા-પિતાના જીવનકાળમાં તેમની કદર ન કરવી એ સૌથી મોટી ભૂલ છે. તેમના ગયા પછી થતો પશ્ચાતાપ કોઈ અર્થ રાખતો નથી, કારણ કે ગુમાવેલો સમય પાછો લાવી શકાય નહીં.
જીવતા માતા-પિતાની સેવા કરવી, તેમની વાત સાંભળવી, તેમની સાથે સમય પસાર કરવો—આ જ સાચું ધર્મ અને સાચું પ્રાયશ્ચિત્ત છે. જ્યારે તેઓ “રાહી જાતી વેળા”માં હોય, ત્યારે તેમને એકલા ન છોડી દેવું જોઈએ. આજે આપેલો પ્રેમ અને કાળજી જ આવતીકાલે આપણા જીવનને માનવતા અને સંસ્કારોથી ભરશે.
