The Download Link has been successfully sent to your Mobile Number. Please Download the App.
Continue log in with
By clicking Log In, you agree to Matrubharti "Terms of Use" and "Privacy Policy"
Verification
Download App
Get a link to download app
નવરાત્રિ: ભક્તિ, આધ્યાત્મિકતા અને આપણી સંસ્કૃતિનું સાચું મહત્ત્વ ॥ સર્વમંગલ માંગલ્યે શિવે સર્વાર્થ સાધિકે। શરણ્યે ત્ર્યંબકે ગૌરી નારાયણી નમોસ્તુતે ॥ નવરાત્રિનો આધ્યાત્મિક અર્થ નવરાત્રિ એટલે નવરાત્રિઓનો સમૂહ, મા આદ્યશક્તિની ઉપાસના કરવાનો અને આત્મચિંતન દ્વારા આધ્યાત્મિક ઊર્જા પ્રાપ્ત કરવાનો પવિત્ર સમય. આ નવ દિવસોમાં મા ભુવનેશ્વરીનાં નવ સ્વરૂપોની આરાધના કરવામાં આવે છે. આ પવિત્ર પર્વ દરમિયાન ઋષિ-મુનિઓ, તપસ્વીઓ અને જ્ઞાનીઓ પણ પવિત્ર મનથી બ્રહ્મચર્યનું પાલન કરી, મા ભગવતીની વિધિવત્ પૂજા-અર્ચના અને ઉપાસનામાં મગ્ન રહેતા આવ્યા છે. પરંતુ, શું આપણે ખરેખર નવરાત્રિનું આધ્યાત્મિક મહત્ત્વ સમજીએ છીએ? શું નવરાત્રિ માત્ર ગરબા રમવા, મનોરંજન કરવા અને ઉત્સવ ઊજવવા પૂરતી જ સીમિત છે? કે પછી તેની પાછળ કોઈ ગહન આધ્યાત્મિક રહસ્ય અને જીવનને નવી દિશા આપતો સંદેશ પણ છુપાયેલો છે? નવરાત્રિની પાછળની પૌરાણિક કથા અને આધ્યાત્મિક ભાવના પૌરાણિક કથાઓ અનુસાર, જ્યારે મહિષાસુર જેવા અસુરોના અત્યાચારથી સમગ્ર સૃષ્ટિમાં હાહાકાર મચ્યો હતો, ત્યારે મા ભગવતીએ આદ્યશક્તિના સ્વરૂપે પ્રગટ થઈને દુષ્ટ શક્તિઓનો નાશ કર્યો અને ધર્મની સ્થાપના કરી. નવરાત્રિ એ જ શક્તિની આરાધના કરવાનો, અધર્મ પર ધર્મના વિજયને યાદ કરવાનો અને આપણી અંદર રહેલી નકારાત્મક શક્તિઓ પર વિજય મેળવવાનો પવિત્ર અવસર છે. નવરાત્રિ દરમિયાન નવ દિવસ સુધી મા દુર્ગાનાં વિવિધ સ્વરૂપોની પૂજા કરવામાં આવે છે. આ ઉપાસના આપણને યાદ અપાવે છે કે શક્તિ માત્ર બાહ્ય જગતમાં જ નથી, પરંતુ આપણી અંદર પણ રહેલી છે. જરૂર છે તેને ઓળખવાની, જાગૃત કરવાની અને જીવનમાં સદુપયોગ કરવાની. ગરબાનું સાચું મહત્ત્વ શું છે? આપણે સૌ નવરાત્રિ દરમિયાન ગરબા રમીએ છીએ, પરંતુ શું આપણે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે ગરબા પાછળનું આધ્યાત્મિક રહસ્ય શું છે? ગરબો માત્ર માટીનો ઘડો નથી; તે બ્રહ્માંડનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે. પરંપરાગત માન્યતા અનુસાર, ગરબામાં ૨૭ છિદ્રો હોય છે, જે ૨૭ નક્ષત્રોનું પ્રતીક છે. દરેક નક્ષત્રના ચાર ચરણ ગણતાં ૨૭ × ૪ = ૧૦૮ થાય છે. આ રીતે ૧૦૮ની સંખ્યા ભારતીય આધ્યાત્મિક પરંપરામાં વિશેષ મહત્ત્વ ધરાવે છે. નવરાત્રિ દરમિયાન ગરબાને મધ્યમાં રાખીને તેની આસપાસ ૧૦૮ વખત ગરબા રમવા કે પરિભ્રમણ કરવાને બ્રહ્માંડની પ્રદક્ષિણા સમાન પુણ્યદાયી માનવાની ધાર્મિક માન્યતા પણ પ્રચલિત છે. આ પરંપરા પાછળનો ભાવ માત્ર નૃત્ય કરવાનો નથી, પરંતુ ભક્તિ, શ્રદ્ધા, એકાગ્રતા અને સમર્પણ સાથે આદ્યશક્તિની આરાધના કરવાનો છે. ગરબાનું વર્તુળ આપણને જીવનચક્ર, સૃષ્ટિના અવિરત પ્રવાહ અને શક્તિના અખંડ સ્વરૂપની યાદ અપાવે છે. જ્યારે આપણે ભક્તિભાવથી ગરબા રમીએ છીએ, ત્યારે તે માત્ર શારીરિક પ્રવૃત્તિ રહેતી નથી; પરંતુ ભક્તિ, સંગીત અને સમૂહભાવના દ્વારા આધ્યાત્મિક જોડાણ અનુભવવાનો એક માર્ગ બની શકે છે. આધુનિક નવરાત્રિ: પરંપરા અને દેખાડા વચ્ચેનો તફાવત આજે આપણે નવરાત્રિને સ્વાગત કરવા માટે ખૂબ ઉત્સાહિત હોઈએ છીએ. મોટા આયોજન, ભવ્ય સ્ટેજ, આધુનિક સંગીત, મોંઘાં વસ્ત્રો અને આકર્ષક આયોજન આપણા ઉત્સવનો ભાગ બની ગયાં છે. ખાસ કરીને યુવા પેઢીમાં નવરાત્રિનો ઉત્સાહ અનેરો હોય છે. પરંતુ અહીં એક પ્રશ્ન ઊભો થાય છે: શું નવરાત્રિનું સાચું મહત્ત્વ માત્ર આધુનિક સંગીત, ફેશન, મોંઘાં વસ્ત્રો અને મનોરંજન પૂરતું જ રહી ગયું છે? આજે અનેક સ્થળોએ પરંપરાગત ગરબાના નામે ફિલ્મી ગીતો, આધુનિક સંગીત અને દેખાડાને વધુ મહત્ત્વ આપવામાં આવે છે. તેમાં કશું જ ખોટું નથી કે સમય સાથે ઉત્સવોની ઉજવણીની રીત બદલાય; પરંતુ આ પરિવર્તનની વચ્ચે આપણે આપણી સંસ્કૃતિના મૂળભૂત મૂલ્યો અને આધ્યાત્મિક ભાવનાને ભૂલી ન જઈએ, એ વધુ જરૂરી છે. આપણે આધુનિક બનીએ, આનંદ કરીએ, ઉત્સવ ઊજવીએ અને સમય સાથે આગળ વધીએ; પરંતુ સાથે સાથે આપણી પરંપરા, સંસ્કાર અને ધાર્મિક મૂલ્યોનું જતન પણ કરીએ. કારણ કે સંસ્કૃતિની સાચી સુંદરતા માત્ર બાહ્ય દેખાવમાં નહીં, પરંતુ તેની પાછળ રહેલા ભાવ, વિચાર અને જીવનમૂલ્યોમાં રહેલી છે. નવરાત્રિ આપણને શું શીખવે છે? નવરાત્રિ આપણને માત્ર મા દુર્ગાની પૂજા કરવાનું જ નથી શીખવતી, પરંતુ જીવનમાં રહેલા અહંકાર, ક્રોધ, ઈર્ષ્યા, લોભ અને નકારાત્મક વિચારો જેવા આંતરિક અસુરો સામે લડવાની પ્રેરણા પણ આપે છે. જો આપણે નવ દિવસ સુધી મા આદ્યશક્તિની આરાધના કરીએ, પરંતુ આપણા વર્તનમાં દયા, કરુણા, નમ્રતા, સત્ય અને માનવતાનો વિકાસ ન કરીએ, તો નવરાત્રિના આધ્યાત્મિક સંદેશને સાચા અર્થમાં આત્મસાત્ કર્યો કહેવાય ખરો? નવરાત્રિ એ આત્મશુદ્ધિ, આત્મચિંતન અને આત્મવિકાસનો અવસર છે. આ દિવસોમાં આપણે આપણા વિચારો, વર્તન અને જીવનશૈલીનું મૂલ્યાંકન કરીને પોતાનામાં રહેલી ખામીઓને દૂર કરવાનો સંકલ્પ કરવો જોઈએ. સાચી ઉપાસના એ જ છે, જેમાં ભક્તિની સાથે માનવતા, સંસ્કાર અને સદાચારનો પણ વિકાસ થાય. પરંપરાનું જતન એ જ સાચી ઉજવણી આજે આપણે આપણા સ્વાર્થ અને મનોરંજન માટે અનેક તહેવારોની ઉજવણી કરીએ છીએ, પરંતુ ઘણી વાર તેની પાછળ રહેલા ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક મહત્ત્વને ભૂલી જઈએ છીએ. આપણા પૂર્વજોએ જે પરંપરાઓ અને રિવાજો આપ્યા છે, તેની પાછળ કોઈ ને કોઈ જીવનમૂલ્ય, અનુભવ અથવા આધ્યાત્મિક વિચાર રહેલો હોય છે. આપણે આપણી આવનારી પેઢીને માત્ર ગરબા રમતાં, નવા વસ્ત્રો પહેરતાં કે ઉત્સવમાં આનંદ માણતાં જ નહીં, પરંતુ આ પરંપરાઓ પાછળ રહેલા આધ્યાત્મિક મહત્ત્વને સમજતાં પણ શીખવીએ. જેથી આવનારી પેઢી આધુનિકતા સાથે જોડાયેલી રહેવા ઉપરાંત પોતાની સંસ્કૃતિ અને સંસ્કારોનાં મૂળિયાં સાથે પણ જોડાયેલી રહે. આપણી સંસ્કૃતિનું જતન કરવું એ માત્ર ભૂતકાળને યાદ કરવાનું કાર્ય નથી; પરંતુ ભવિષ્યની પેઢીને યોગ્ય દિશા આપવાની જવાબદારી પણ છે. સમાપન અંતમાં એટલું જ કહીશ કે નવરાત્રિ માત્ર નવ દિવસનો ઉત્સવ નથી, પરંતુ આપણી અંદર રહેલી શક્તિને ઓળખવાનો, જીવનને શુદ્ધ અને સાત્ત્વિક બનાવવાનો તથા ધર્મ, સંસ્કૃતિ અને સંસ્કારોનું જતન કરવાનો પવિત્ર અવસર છે. આવો, આ નવરાત્રિએ આપણે સૌ સંકલ્પ કરીએ કે ઉત્સવની ઉજવણીની સાથે તેની પાછળ રહેલા આધ્યાત્મિક મહત્ત્વને પણ સમજીશું, આપણી પરંપરાઓનું સન્માન કરીશું અને ભક્તિ સાથે માનવતાનાં મૂલ્યોને પણ જીવનમાં ઉતારીશું. ધર્મો રક્ષતિ રક્ષિતઃ। — અંકિત પ્રજાપત
“લાગણીઓના ખંડેરમાં” ઘણા ચહેરા મળ્યા, પણ કોઈ અરીસો ન મળ્યો, આ આખા શહેરમાં મને મારો જ ચહેરો ન મળ્યો. સંબંધોના વૃક્ષને અમે લોહીથી સિંચ્યું હતું, છાંયડો તો દૂર, એક પાન પણ લીલું ન મળ્યું. દરેક જણ પોતાની જ ઋતુ લઈને આવી હતી, કોઈ એવું ન મળ્યું, જે મારી ઋતુમાં ખીલ્યું. શબ્દોના મહેલ તો અનેક ઊભા થયા આસપાસ, લાગણીનો એક પણ પાયો ક્યાંય ઊંડો ન મળ્યો. અમે તો દરિયો બનીને સૌને સ્વીકાર્યા હતા, પણ કિનારાનો સ્વભાવ કદી દરિયા જેવો ન મળ્યો. જેને પૂજ્યા હતા હૃદયના મંદિરમાં વર્ષો સુધી, એ જ પ્રતિમામાંથી એક પણ ધબકારો ન મળ્યો. સમયના હાથમાં કેટલા સંબંધો રેતી સમા થયા, મુઠ્ઠી બંધ રાખી છતાં એક કણ પણ સાચવાઈ ન મળ્યો. લોકો કહે છે પ્રેમ એ આત્માનો ઉત્સવ છે, મને તો એની પાછળ ઘણો નિઃશબ્દ વિલાપ મળ્યો. સંબંધોની કબર પર આજે પણ ફૂલ મૂકી આવું છું, મરેલા અહેસાસોને કદાચ એટલો તો અધિકાર મળ્યો…. અંકિત પ્રજાપતિ
"લાગણીઓના ખંડેરમાં” ઘણા ચહેરા મળ્યા, પણ કોઈ અરીસો ન મળ્યો, આ આખા શહેરમાં મને મારો જ ચહેરો ન મળ્યો. સંબંધોના વૃક્ષને અમે લોહીથી સિંચ્યું હતું, છાંયડો તો દૂર, એક પાન પણ લીલું ન મળ્યું. દરેક જણ પોતાની જ ઋતુ લઈને આવી હતી, કોઈ એવું ન મળ્યું, જે મારી ઋતુમાં ખીલ્યું. શબ્દોના મહેલ તો અનેક ઊભા થયા આસપાસ, લાગણીનો એક પણ પાયો ક્યાંય ઊંડો ન મળ્યો. અમે તો દરિયો બનીને સૌને સ્વીકાર્યા હતા, પણ કિનારાનો સ્વભાવ કદી દરિયા જેવો ન મળ્યો. જેને પૂજ્યા હતા હૃદયના મંદિરમાં વર્ષો સુધી, એ જ પ્રતિમામાંથી એક પણ ધબકારો ન મળ્યો. સમયના હાથમાં કેટલા સંબંધો રેતી સમા થયા, મુઠ્ઠી બંધ રાખી છતાં એક કણ પણ સાચવાઈ ન મળ્યો. લોકો કહે છે પ્રેમ એ આત્માનો ઉત્સવ છે, મને તો એની પાછળ ઘણો નિઃશબ્દ વિલાપ મળ્યો. સંબંધોની કબર પર આજે પણ ફૂલ મૂકી આવું છું, મરેલા અહેસાસોને કદાચ એટલો તો અધિકાર મળ્યો…. -અંકિત પ્રજાપતિ
Copyright © 2026, Matrubharti Technologies Pvt. Ltd. All Rights Reserved | Powered by Custom Web Development Company India.
Copyright © 2026, Matrubharti Technologies Pvt. Ltd. All Rights Reserved.
Please enable javascript on your browser
