અધ્યાય ૨ – ગૌરીની ત્રણસો વર્ષ જૂની અધૂરી કહાની
સવારે કાશીનો સૂર્યોદય કંઈક અલગ જ હોય છે.
ગંગાના પાણી પર સૂર્યના પ્રથમ કિરણો પડતાં આખી નદી જાણે સોનાની ચાદર ઓઢી લેતી હોય એમ લાગતું હતું. ઘાટ પર સાધુઓ ધ્યાનમાં બેઠા હતા. ક્યાંક કોઈ “ૐ નમઃ શિવાય”નો જાપ કરી રહ્યો હતો, તો ક્યાંક યાત્રાળુઓ ગંગાસ્નાનમાં લીન હતા.
પણ અનન્યાના મનમાં એક જ પ્રશ્ન હતો…
“ગૌરી કોણ હતી?”
⸻
તે સીધી કાશીનાથ પાસે પહોંચી.
કાશીનાથ શાંત ચહેરે અગ્નિની સેવા કરી રહ્યા હતા.
અનન્યાએ પૂછ્યું,
“કાલે રાત્રે મેં જે સ્ત્રી જોઈ… એ કોણ હતી?”
કાશીનાથે અગ્નિમાં લાકડું મૂક્યું.
થોડીવાર સુધી તેઓ મૌન રહ્યા.
પછી ધીમે બોલ્યા…
“બધી વાર્તાઓ પુસ્તકોમાં નથી મળતી દીકરી…
કેટલીક વાર્તાઓ રાખમાં લખાયેલી હોય છે.”
⸻
તેમણે અનન્યાને ઘાટના એક ખૂણે લઈ ગયા.
ત્યાં એક નાનું, તૂટેલું શિવમંદિર હતું.
મંદિરની દીવાલ પર ખૂબ જૂનો શિલાલેખ હતો.
કાશીનાથે ધીમેથી કહ્યું…
“આજથી લગભગ ત્રણસો વર્ષ પહેલાં…
અહીં એક યુવતી આવતી હતી.”
“ગૌરી?”
“હા…”
⸻
ગૌરી કોણ હતી?
ગૌરી કાશીના એક વિદ્વાન બ્રાહ્મણની દીકરી હતી.
તે બાળપણથી જ ભગવાન શિવની પરમ ભક્ત હતી.
દરરોજ બ્રહ્મમુહૂર્તમાં ગંગાસ્નાન કરતી.
પછી વિશ્વનાથ મહાદેવને બિલ્વપત્ર ચઢાવતી.
લોકો કહેતા…
“ગૌરીના ચહેરા પર હંમેશાં એવી શાંતિ રહેતી કે જાણે મા પાર્વતીનું જ સ્વરૂપ હોય.”
પણ…
ગૌરીનું હૃદય એક રહસ્ય છુપાવતું હતું.
તેને પ્રેમ થયો હતો.
એક એવા યુવાન સાથે…
જે ડોમ સમાજનો હતો.
⸻
કાશીમાં એ સમય એવો હતો કે…
જાતિની દીવાલો ખૂબ ઊંચી હતી.
બંને જાણતા હતા કે તેમનો પ્રેમ સમાજ ક્યારેય સ્વીકારશે નહીં.
એટલે તેઓ મળતા પણ નહોતા.
માત્ર…
દરરોજ સાંજે…
ગંગાના સામા કિનારે ઊભા રહીને એકબીજાને જોઈ લેતા.
બસ એટલું જ.
⸻
એક દિવસ ગૌરીએ કહ્યું,
“જો આપણો મિલન ન થઈ શકે…
તો ભગવાન શિવના ચરણોમાં મળીશું.”
યુવાને જવાબ આપ્યો,
“હું તારી રાહ જોઈશ…
આ જન્મમાં નહીં તો બીજા જન્મમાં.”
⸻
પણ…
ભાગ્યને કંઈક બીજું જ મંજૂર હતું.
એક રાત્રે અચાનક ગંગામાં ભયંકર પૂર આવ્યું.
ઘણા ઘરો પાણીમાં વહેતા ગયા.
એ યુવાન લોકોને બચાવતા બચાવતા…
પોતે જ ગંગાની લહેરોમાં સમાઈ ગયો.
તેનું શરીર ક્યારેય મળ્યું નહીં.
⸻
આ સમાચાર સાંભળીને ગૌરી તૂટી પડી.
તે દરરોજ મણિકર્ણિકા ઘાટ પર આવવા લાગી.
કલાકો સુધી મહાદેવ સામે બેસીને પ્રાર્થના કરતી.
એક જ પ્રાર્થના…
“હે મહાદેવ…
જો પ્રેમ પવિત્ર હોય…
તો અમને ફરી મળાવજો.”
⸻
એક અમાસની રાત્રે…
ગૌરી અચાનક ગાયબ થઈ ગઈ.
કોઈને ખબર ન પડી કે તે ક્યાં ગઈ.
કેટલાક લોકોએ કહ્યું…
તે ગંગામાં સમાઈ ગઈ.
કેટલાક કહેતા…
મહાદેવે તેને પોતાની પાસે બોલાવી લીધી.
પણ…
એ દિવસ પછી…
દરેક અમાસની મધરાતે…
સફેદ સાડીમાં એક સ્ત્રી મણિકર્ણિકા ઘાટ પર દેખાવા લાગી.
લોકોએ તેને નામ આપ્યું…
“મણિકર્ણિકાની ગૌરી.”
⸻
અનન્યાની આંખોમાં આંસુ આવી ગયા.
“એટલે…
એ આજે પણ રાહ જુએ છે?”
કાશીનાથે શાંત સ્વરે કહ્યું…
“ના…”
“તો પછી?”
“એ હવે પોતાના પ્રેમીની રાહ નથી જોતી.”
અનન્યા આશ્ચર્યથી બોલી,
“તો કોની રાહ જુએ છે?”
કાશીનાથે અનન્યા તરફ જોયું.
પછી ધીમેથી બોલ્યા…
“એ એવી વ્યક્તિની રાહ જુએ છે…
જે તેની અધૂરી કહાની દુનિયાને કહી શકે.”
અનન્યા સ્તબ્ધ થઈ ગઈ.
એને ગૌરીના શબ્દો યાદ આવ્યા…
“મારી વાર્તા હવે તારે લખવાની છે.”
⸻
એ જ સમયે…
મંદિરનો ઘંટ પોતાની જાતે જ વાગ્યો.
પવનનો એક ઠંડો ઝોકો આવ્યો.
અને તૂટેલા શિવમંદિરની દીવાલમાંથી એક જૂનું તાંબાનું નાનું ડબ્બું નીચે પડ્યું.
કાશીનાથે ધીમેથી તેને ઉઠાવ્યું.
તેના પર ધૂળની જાડી પરત હતી.
ડબ્બા પર કોતરેલું હતું…
“ગૌરી.”
કાશીનાથે ધીમેથી કહ્યું…
“દીકરી…
આ ડબ્બું છેલ્લા ત્રણસો વર્ષમાં પહેલી વાર પોતાની જગ્યાએથી નીચે પડ્યું છે.”
અનન્યાના હાથ ધ્રૂજી રહ્યા હતા.
આ ડબ્બામાં શું હશે?
ગૌરીનો કોઈ પત્ર?
કોઈ રહસ્ય?
કે એવું સત્ય…
જે ત્રણસો વર્ષથી મણિકર્ણિકાના અગ્નિ જેટલું જ જીવંત છે?
અને જેમ જ અનન્યાએ ધીમેથી ડબ્બું ખોલવાનું શરૂ કર્યું…
અંદરથી ચંદનની સુગંધ સાથે એક જૂનો, પીળો પડી ગયેલો કાગળ દેખાયો…
સવારે ગંગા પર હળવું ધુમ્મસ છવાયેલું હતું.
કાશીનાથના હાથમાં તે નાનું તાંબાનું ડબ્બું હતું. ત્રણસો વર્ષનો સમય જાણે તેની સપાટી પર કોતરાઈ ગયો હતો.
અનન્યાનું હૃદય ઝડપથી ધબકી રહ્યું હતું.
કાશીનાથે ધીમેથી કહ્યું,
“યાદ રાખજે દીકરી… કેટલીક વસ્તુઓ આંખોથી નહીં, હૃદયથી વાંચવાની હોય છે.”
અનન્યાએ ધીમેથી ડબ્બાનું ઢાંકણ ખોલ્યું.
અંદર એક જૂનો પીળાશ પડેલો કાગળ હતો, સાથે એક સુકાયેલું બિલ્વપત્ર અને એક નાની રુદ્રાક્ષ.
કાગળ પર શાહી ઝાંખી થઈ ગઈ હતી, છતાં અક્ષરો હજુ વાંચી શકાય એવા હતા.
અનન્યાએ ધીમે ધીમે વાંચવાનું શરૂ કર્યું…
⸻
ગૌરીનો પત્ર
“જો આ પત્ર કોઈના હાથમાં આવે…
તો સમજજો કે મહાદેવે મારી પ્રાર્થના સાંભળી છે.
મારું નામ ગૌરી છે.
લોકો મને એક પ્રેમમાં પડેલી યુવતી તરીકે યાદ કરશે…
પરંતુ હું ઇચ્છું છું કે દુનિયા મને મહાદેવની એક નાની ભક્ત તરીકે યાદ રાખે.
મેં જીવનમાં પ્રેમ કર્યો…
પણ એ પ્રેમ કોઈ માણસ કરતાં પણ પહેલાં મહાદેવ માટે હતો.
જો પ્રેમ સાચો હોય…
તો એ ક્યારેય કોઈને બાંધતો નથી.
એ તો મુક્ત કરતો હોય છે.”
⸻
અનન્યાની આંખોમાં આંસુ આવી ગયા.
કાશીનાથ મૌન હતા.
પત્રમાં આગળ લખેલું હતું…
“જેને હું પ્રેમ કરતી હતી…
તેણે મને ક્યારેય પોતાના નામથી બોલાવી નહોતી.
તે મને હંમેશાં ‘ગંગાની દીકરી’ કહેતો.
કારણ કે તે કહેતો હતો…
ગંગા બધાને સ્વીકારે છે.
તો માણસ માણસને કેમ નથી સ્વીકારતો?”
અનન્યા થોડીવાર માટે વાંચવાનું રોકી ગઈ.
કાશીનાથે ઊંડો શ્વાસ લીધો.
“એ યુવાનનું નામ શું હતું?” અનન્યાએ પૂછ્યું.
કાશીનાથની આંખોમાં એક અજાણી ચમક આવી.
“એનું નામ હતું…
શિવદાસ.”
⸻
અનન્યાએ ફરી પત્ર વાંચવાનું શરૂ કર્યું.
“સમાજે અમને અલગ કરી દીધા.
પરંતુ મારા મનમાં કોઈ માટે દ્વેષ નથી.
કારણ કે મહાદેવ શીખવે છે…
ક્ષમા વગર ભક્તિ અધૂરી છે.
જો ક્યારેય મારી વાર્તા દુનિયા સુધી પહોંચે…
તો લોકોને એટલું જ કહેજો…
જાતિથી મોટો કોઈ ધર્મ નથી…
પ્રેમથી મોટું કોઈ તીર્થ નથી…
અને મહાદેવથી મોટો કોઈ ન્યાયાધીશ નથી.”
⸻
એટલામાં…
અચાનક પવનનો જોરદાર ઝોકો આવ્યો.
પત્રનું છેલ્લું પાનું પોતાની મેળે ખુલ્યું.
તેમાં માત્ર એક જ લીટી લખેલી હતી…
“હું મણિકર્ણિકામાં નથી અટવાઈ…
હું તો એક વચનની રાહ જોઈ રહી છું.”
અનન્યાએ આશ્ચર્યથી પૂછ્યું,
“વચન? કયું વચન?”
એ જ ક્ષણે…
ઘાટ પર મંદિરનો ઘંટ જોરથી વાગ્યો.
કાશીનાથનો ચહેરો બદલાઈ ગયો.
તેમણે દૂર ગંગા તરફ જોયું.
અનન્યાએ પણ નજર કરી…
સફેદ સાડીમાં ગૌરી ફરી દેખાઈ.
પણ આ વખતે…
તે એકલી નહોતી.
તેની બાજુમાં ભસ્મથી ઢંકાયેલો, જટાધારી એક અજાણ્યો સાધુ ઊભો હતો.
સાધુએ સીધું અનન્યા તરફ જોયું.
અને ધીમા અવાજે કહ્યું…
“પત્ર વાંચવાથી વાર્તા પૂરી નથી થતી…
હવે સત્ય શોધવાનો સમય આવ્યો છે.”
અનન્યા દોડીને તેમની તરફ ગઈ…
પણ પળવારમાં…
ગૌરી અને સાધુ બંને ધુમ્મસમાં ઓગળી ગયા.
જ્યાં તેઓ ઊભા હતા ત્યાં માત્ર એક જ વસ્તુ પડી હતી…
એક પ્રાચીન ચાંદીનું નાનું પાયલ.
કાશીનાથે તે પાયલ હાથમાં લીધું.
તેમના ચહેરા પર વર્ષો પછી પહેલીવાર આશ્ચર્ય દેખાયું.
ધીમે ધીમે તેઓ બોલ્યા…
“આ તો… ગૌરીનું જ પાયલ છે! પણ આ અહીં આજે કેવી રીતે આવ્યું?”
અનન્યા સમજવા લાગી કે આ માત્ર એક પ્રેમકથા નહોતી…
આ કાશીના સદીઓ જૂના રહસ્યનો દરવાજો હતો.
ગંગાની લહેરો જાણે કંઈક કહેવા માગતી હતી…
અને મણિકર્ણિકાનો અગ્નિ આજે પહેલાં કરતાં વધુ તેજસ્વી સળગી રહ્યો હતો.
