"જેના બાહુબળના આશરે સ્વર્ગનું સિંહાસન ટક્યું અને જેની ક્રોધદ્રષ્ટિ આગળ કાળયવન પણ ભસ્મીભૂત થયો, એ સૂર્યવંશના પરમ તેજસ્વી અને અજેય યોદ્ધા મહાબાહુ મુચુકુંદની આ સંપૂર્ણ કથા રઘુવંશ."
#રઘુવંશ
ભાગ. 10. દેવલોકનો રક્ષક અને કાળયવનનો મહાકાળ – સમ્રાટ મુચુકુંદ
ચક્રવર્તી સમ્રાટ માનધાતાના ત્રીજા પુત્ર મહારાજ મુચુકુંદની ગાથા સૂર્યવંશના શૌર્યને એક એવા શિખર પર લઈ જાય છે, જ્યાં પૃથ્વીનું સામર્થ્ય સ્વર્ગના દેવતાઓ માટે પણ એકમાત્ર આશરો બની ગયું હતું. મુચુકુંદ નાનપણથી જ અસાધારણ બાહુબળ, અમોઘ અસ્ત્ર-શસ્ત્રોના જ્ઞાન અને અડગ ક્ષત્રિય તેજથી સંપન્ન હતા. તેમની ભુજાઓમાં એટલું બળ હતું કે રણમેદાનમાં તેમનો સામનો કરવાની હિંમત મોટા-મોટા માયાવી અસુરો પણ કરી શકતા નહોતો.
એ સમયે દેવલોક પર એક બહુ મોટું સંકટ આવી પડ્યું હતું. તારકાસુરના પુત્રો એટલે કે ત્રિપુરાસુરો અને અન્ય શક્તિશાળી દૈત્યોએ સ્વર્ગ પર આક્રમણ કરી દીધું હતું. દેવતાઓ પાસે એ સમયે અસુરોનો સામનો કરી શકે તેવા કોઈ સેનાપતિ નહોતા, કારણ કે ભગવાન શિવના પુત્ર કાર્તિકેય (સ્કંદ) નો હજુ જન્મ થયો નહોતો. અસુરોના પ્રહારથી ત્રાસી ગયેલા દેવરાજ ઇન્દ્ર સાક્ષાત્ પૃથ્વી લોક પર અયોધ્યાના આ વીર રાજકુમાર મુચુકુંદના શરણમાં આવ્યા અને દેવલોકની રક્ષા કાજે સહાય માંગી.
પોતાના શરણમાં આવેલા દેવતાઓની રક્ષા કરવી એ સૂર્યવંશીઓનો પરમ ધર્મ હતો. મહારાજ મુચુકુંદે ક્ષણનો પણ વિલંબ કર્યા વિના પોતાનું પ્રચંડ ધનુષ ઉઠાવ્યું અને દેવરાજ ઇન્દ્ર સાથે સ્વર્ગલોક તરફ પ્રયાણ કર્યું.
સ્વર્ગના આંગણે સૂર્યવંશના આ માનવ રાજા અને અસુરો વચ્ચે સદીઓ સુધી ભયંકર યુદ્ધ ચાલ્યું. મુચુકુંદ રાત-દિવસ જોયા વગર, અવિરતપણે દેવતાઓની ઢાલ બનીને ઊભા રહ્યા. તેમના બાણોની વર્ષા આગળ અસુરોની માયાવી શક્તિઓ છિન્નભિન્ન થઈ ગઈ. જ્યાં સુધી કુમાર કાર્તિકેયનો જન્મ ન થયો અને તેમણે દેવસેનાનું આધિપત્ય ન સંભાળ્યું, ત્યાં સુધી—એટલે કે પુરાણોના કાળગણના મુજબ લાખો વર્ષો સુધી—મહારાજ મુચુકુંદે એકલા હાથે સ્વર્ગની રક્ષા કરી.
જ્યારે અસુરોનો પરાજય થયો અને કાર્તિકેય સેનાપતિ બન્યા, ત્યારે દેવરાજ ઇન્દ્ર અને સમસ્ત દેવતાઓએ મુચુકુંદ પ્રત્યે કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરી. ઇન્દ્રે સન્માનપૂર્વક કહ્યું: "હે નરશ્રેષ્ઠ! તમે દેવલોક માટે જે ત્યાગ કર્યો છે તેનું ઋણ અમે ક્યારેય ચૂકવી શકીએ તેમ નથી. તમારી વીરતાથી પ્રસન્ન થઈને અમે તમને વરદાન આપવા માંગીએ છીએ, માંગો તે માંગો."
લાંબા યુદ્ધથી અત્યંત થાકેલા અને વર્ષોથી ઊંઘ્યા ન હોવાને કારણે મુચુકુંદે શાંતિથી સ્મિત કર્યું. તેમણે જોયું કે પૃથ્વી લોક પર તેમનો આખો કાળ વીતી ચૂક્યો હતો, તેમના પરિવારજનો અને અયોધ્યાની એ જૂની પેઢી ક્યારનીય કાળના ગર્ભમાં વિલીન થઈ ગઈ હતી. તેમણે ઇન્દ્ર પાસે એક વિશિષ્ટ વરદાન માંગ્યું:
"હે દેવરાજ! સદીઓ સુધી અવિરત યુદ્ધ કરવાને કારણે મારો દેહ અને મન અત્યંત શ્રમિત થઈ ગયા છે. મને એક એવી ગુફા બતાવો જ્યાં હું પરમ શાંતિથી દીર્ઘ નિદ્રા લઈ શકું. અને મને એવું વરદાન આપો કે જે કોઈ અજ્ઞાની મારી આ કઠોર નિદ્રાનો ભંગ કરવાનો પ્રયત્ન કરે, તે મારી દ્રષ્ટિ પડતાની સાથે જ તત્કાલ બળીને ભસ્મ થઈ જાય!"
દેવરાજ ઇન્દ્રે 'તથાસ્તુ' કહીને તેમને વરદાન આપ્યું. મહારાજ મુચુકુંદ પૃથ્વી પર પરત ફર્યા અને હિમાલયની એક અત્યંત ગૂઢ અને પવિત્ર ગુફામાં જઈને ગાઢ નિદ્રામાં લીન થઈ ગયા. સદીઓ વીતી ગઈ, સત્યયુગ પૂરો થયો, ત્રેતાયુગ આવ્યો અને ગયો, અને જ્યારે દ્વાપરયુગનો અંતિમ ચરણ ચાલી રહ્યો હતો, ત્યારે આ વરદાન ઇતિહાસનું સૌથી મોટું હથિયાર બનવાનું હતું.
ભગવાન શ્રીકૃષ્ણના સમયમાં મથુરા પર જ્યારે કાળયવન નામના અજેય અને ક્રૂર અસુર રાજાએ ત્રણ કરોડ મ્લેચ્છ સેના સાથે આક્રમણ કર્યું, ત્યારે તેને બ્રહ્માજીનું વરદાન હતું કે યાદવ વંશનું કોઈ શસ્ત્ર કે યોદ્ધા તેને મારી શકશે નહીં. ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ એ કાળયવનની શક્તિ અને મુચુકુંદના વરદાનના રહસ્યને જાણતા હતા. શ્રીકૃષ્ણ રણમેદાનમાંથી યુદ્ધ છોડીને ભાગ્યા (જેના કારણે તેઓ 'રણછોડ' કહેવાયા) અને કાળયવનને પોતાની પાછળ દોડાવતા દોડાવતા બરાબર એ જ અંધારી ગુફામાં લઈ ગયા જ્યાં સમ્રાટ મુચુકુંદ સૂતા હતા.
શ્રીકૃષ્ણએ ચાલાકીપૂર્વક પોતાનો પીતાંબર સૂતેલા મુચુકુંદ પર ઓઢાડી દીધો અને પોતે અંધારામાં છુપાઈ ગયા. પાછળથી આવેલા અહંકારી કાળયવને ગુફામાં પીતાંબર ઓઢેલા માણસને જોઈને વિચાર્યું કે આ જ કૃષ્ણ છે જે ભયના માર્યો અહીં છુપાઈને સૂતો છે. તેણે અટ્ટહાસ્ય કરીને મુચુકુંદને જોરથી લાત મારી.
સદીઓની ઘોર નિદ્રામાંથી સૂર્યવંશી સિંહ જાગ્યો. જેવી મહારાજ મુચુકુંદની લાલચોળ આંખો ખુલી અને તેમની પ્રચંડ ક્રોધાગ્નિથી ભરેલી દ્રષ્ટિ સામે ઊભેલા કાળયવન પર પડી, દેવરાજના વરદાનના પ્રભાવથી ગુફામાં એક વિરાટ સ્ફોટ થયો. ક્ષણમાત્રમાં, કાળયવન ત્યાં જ બળીને રાખનો ઢગલો થઈ ગયો!
ત્યારબાદ જ્યારે ગુફાના અંધકારમાંથી સાક્ષાત્ ચતુર્ભુજ નારાયણ સ્વરૂપે શ્રીકૃષ્ણ પ્રગટ થયા, ત્યારે સમ્રાટ મુચુકુંદ ઓળખી ગયા કે જેમની તેઓ આખી જિંદગી ભક્તિ કરતા હતા, તે પ્રભુ તેમની સામે ઊભા છે. મુચુકુંદે સંસારના તમામ વૈભવોનો ત્યાગ કરીને પ્રભુના ચરણોમાં શરણ લીધું અને શ્રીકૃષ્ણના આશીર્વાદથી પરમ મોક્ષ પ્રાપ્ત કર્યો.
સંદર્ભ (Reference):
મુખ્ય સ્રોત: શ્રીમદ ભાગવત મહાપુરાણ (૧૦મો સ્કંધ, અધ્યાય ૫૧, શ્લોક ૧-૩૦), મહાભારત (શાંતિ પર્વ) અને વિષ્ણુ પુરાણ (૫મો અંશ, અધ્યાય ૨૩).
કાળયવનના ભસ્મ થયા પછી, મહારાજ મુચુકુંદે ગુફાના અંધકારમાં જોયું તો સામે કરોડો સૂર્ય સમાન તેજસ્વી, પીતાંબરધારી, ચતુર્ભુજ નારાયણ સ્વરૂપે પ્રભુ શ્રીકૃષ્ણ ઊભા હતા. સદીઓ સુધી દેવતાઓ સાથે રહીને યુદ્ધ કરનાર મુચુકુંદ ક્ષણભરમાં સમજી ગયા કે આ કોઈ સાધારણ મનુષ્ય નથી.
તેમણે પ્રભુના ચરણોમાં સાષ્ટાંગ પ્રણામ કર્યા. પ્રભુએ હસીને કહ્યું, "હે રાજર્ષિ! તમે દેવલોક અને પૃથ્વી પર ધર્મની રક્ષા માટે અપાર કષ્ટ ભોગવ્યા છે. તમારા પરાક્રમથી હું અતિ પ્રસન્ન છું. તમે મારી પાસે કોઈ વિરાટ સામ્રાજ્ય અથવા ઇન્દ્રનું આસન પણ માંગી શકો છો."
એ સમયે સમ્રાટ મુચુકુંદની આંખોમાંથી અશ્રુ વહી નીકળ્યા. તેમણે જે શબ્દો કહ્યા, તે સૂર્યવંશના વૈરાગ્યની પરાકાષ્ઠા છે. મુચુકુંદે હાથ જોડીને કહ્યું:
"હે પ્રભુ! મેં લાખો વર્ષો સુધી પૃથ્વી પર રાજ કર્યું, સ્વર્ગમાં દેવતાઓનું રક્ષણ કર્યું અને ઇન્દ્રના વૈભવને પણ ખૂબ નજીકથી જોયો. પરંતુ આજે મને સમજાયું છે કે આ સંસારના ભોગ-વિલાસ અને રાજપાટ એ માત્ર એક માયા છે, મૃગજળ છે. જેમ કોઈ અંધારા કૂવામાં પડેલો મનુષ્ય બહાર નીકળવાને બદલે ત્યાં જ સુખ શોધે, તેમ હું પણ અત્યાર સુધી સંસારના કૂવામાં સુખ શોધતો હતો. હવે મને કોઈ રાજપાટ નથી જોઈતું, મને માત્ર તમારા ચરણોની ભક્તિ જોઈએ છે."
ભગવાને તેમના આ પરમ વૈરાગ્યને જોઈને તેમને વરદાન આપ્યું કે આગામી જન્મમાં તેઓ એક પરમ પવિત્ર બ્રાહ્મણ તરીકે જન્મ લેશે અને સમસ્ત જીવોના કલ્યાણનું માધ્યમ બનીને મોક્ષ પામશે (પૌરાણિક માન્યતા મુજબ, આ જ મુચુકુંદ બીજા જન્મમાં પ્રભુના પરમ સખા ભક્ત નરસિંહ મહેતા તરીકે અવતર્યા હતા).
પ્રભુની આજ્ઞા લઈને જ્યારે સમ્રાટ મુચુકુંદ સદીઓ પછી એ ગુફાની બહાર આવ્યા, ત્યારે તેમણે જોયું કે પૃથ્વીનું આખું વાતાવરણ બદલાઈ ગયું હતું. સત્યયુગના વિરાટ મનુષ્યોની સરખામણીમાં દ્વાપરયુગના મનુષ્યો, પશુઓ અને વનસ્પતિઓ કદમાં ઘણા નાના થઈ ગયા હતા. સંસારનો આ બદલાવ જોઈને તેમનો વૈરાગ્ય વધુ દ્રઢ બન્યો. તેઓ કોઈને પણ નડ્યા વગર, અયોધ્યા પાછા ફરવાના મોહને ત્યજીને સીધા ઉત્તરાખંડમાં આવેલા બદરિકાશ્રમ (બદ્રીનાથ) તરફ ચાલી નીકળ્યા. ત્યાં તેમણે માત્ર કંદમૂળ અને જળનો આહાર કરીને ભગવાન નારાયણની આરાધનામાં પોતાનો દેહ સમર્પિત કરી દીધો.
સંદર્ભ (Reference) અને વિશેષ તથ્ય:
મુખ્ય સ્રોત: શ્રીમદ ભાગવત મહાપુરાણ (૧૦મો સ્કંધ, અધ્યાય ૫૧, શ્લોક ૪૫ થી ૬૦).
વૈજ્ઞાનિક અને પૌરાણિક રહસ્ય: સત્યયુગ અને દ્વાપરયુગ વચ્ચેના સમયના ફેરફાર (Time Dilation) નો આ અદ્ભુત પુરાવો છે, જ્યાં સ્વર્ગ અને ગુફામાં વીતેલો સમય પૃથ્વી પર યુગો બદલી નાખે છે.
નરસિંહ મહેતા કનેક્શન: પુરાણોમાં ઉલ્લેખિત 'આગામી જન્મમાં પ્રભુના પરમ ભક્ત બનવાના' વરદાનને કારણે જ ભક્ત કવિ નરસિંહ મહેતાને મુચુકુંદનો અવતાર માનવામાં આવે છે.
જ્યારે કુમાર કાર્તિકેય દેવસેનાના સેનાપતિ બન્યા અને અસુરોનો સંપૂર્ણ નાશ થયો, ત્યારે દેવરાજ ઇન્દ્ર સમ્રાટ મુચુકુંદના ચરણોમાં નમી પડ્યા હતા. ઇન્દ્રે વરદાન આપતા પહેલાં મુચુકુંદ સામે એક પ્રસ્તાવ મૂક્યો:
"હે વીર મુચુકુંદ! તમે દેવલોકની રક્ષા માટે પોતાના સુખ, પરિવાર અને અયોધ્યાના સામ્રાજ્યનો ત્યાગ કરીને લાખો વર્ષો સુધી અહીં યુદ્ધ કર્યું છે. આ ઉપકારના બદલામાં હું તમને અડધું સ્વર્ગ લોક અને ઇન્દ્ર સમાન વૈભવ ભોગવવાનો અધિકાર આપું છું."
કોઈ પણ સામાન્ય મનુષ્ય કે રાજા આ સાંભળીને લોભમાં આવી ગયો હોત, પણ સૂર્યવંશના સંસ્કાર અહીં દીપી ઉઠ્યા. મહાબાહુ મુચુકુંદે અત્યંત ગૌરવપૂર્વક ઇન્દ્રના એ પ્રસ્તાવનો અસ્વીકાર કર્યો. તેમણે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું:
"હે દેવરાજ! હું પૃથ્વી લોકનો ક્ષત્રિય છું. સૂર્યવંશનો એ નિયમ છે કે અમે ક્યારેય કોઈની પાસેથી ભીખમાં કે દાનમાં મળેલું રાજ્ય સ્વીકારતા નથી. ક્ષત્રિય માત્ર પોતાના બાહુબળથી જીતેલી ભૂમિ પર જ રાજ કરે છે. મેં અહીં જે યુદ્ધ કર્યું છે, તે કોઈ સત્તા મેળવવા માટે નહીં, પણ શરણાગતની રક્ષા કરવાના મારા પરમ ધર્મ કાજે કર્યું છે. તેથી, મને સ્વર્ગનું રાજ્ય ખપતું નથી."
મુચુકુંદની આ ન્યાયપ્રિયતા અને ક્ષાત્રધર્મ પ્રત્યેની અડગ નિષ્ઠા જોઈને સમસ્ત દેવતાઓ અવાક થઈ ગયા. પૃથ્વીના એક રાજાએ સ્વર્ગના વૈભવને ઠોકર મારી દીધી હતી! ઇન્દ્ર સમજી ગયા કે આ મહામાનવને સંસારની કોઈ પણ ભૌતિક વસ્તુ સંતોષ આપી શકે તેમ નથી, અને એટલે જ તેમણે મુચુકુંદને કાળયવનના નાશનું નિમિત્ત બનવાનું દિવ્ય વરદાન આપ્યું.
જ્યારે મુચુકુંદ બદરીનાથ (બદરિકાશ્રમ) તરફ ગયા, ત્યારે તેમની સાથે જોડાયેલી એક બીજી લોકવાયકા પણ છે કે તેમણે પોતાની તપસ્યાના બળે ત્યાં એક પવિત્ર શિલાની સ્થાપના કરી હતી, જેને આજે પણ બદ્રીનાથ ધામમાં 'મુચુકુંદ શિલા' તરીકે પૂજવામાં આવે છે. આ શિલા સૂર્યવંશના એ વિરાટ ત્યાગ અને પ્રભુ ભક્તિની જીવંત સાક્ષી પૂરે છે.
સંદર્ભ (Reference):
મુખ્ય સ્રોત: મહાભારત (શાંતિ પર્વ - રાજધર્માનુશાસન પર્વ) અને શ્રીમદ ભાગવત મહાપુરાણ (૧૦મો સ્કંધ, અધ્યાય ૫૧).
વિશેષ તથ્ય: મુચુકુંદ દ્વારા સ્વર્ગના અડધા વૈભવનો અસ્વીકાર કરવો અને બદરીનાથ ધામમાં આવેલી 'મુચુકુંદ શિલા' અને 'મુચુકુંદ ગુફા'નું પૌરાણિક મહત્વ.
કાળયવનને ભસ્મ કર્યા પછી અને સાક્ષાત્ દ્વારકાધીશ શ્રીકૃષ્ણના ચતુર્ભુજ સ્વરૂપના દર્શન કરી ધન્ય થયા બાદ, મહારાજ મુચુકુંદ જ્યારે સદીઓ પછી એ અંધારી ગુફાની બહાર નીકળ્યા, ત્યારે પ્રકૃતિનું દ્રશ્ય જોઈને તેઓ સ્તબ્ધ થઈ ગયા.
તેમણે જોયું કે સત્યયુગની સરખામણીમાં પ્રકૃતિ સાવ સંકોચાઈ ગઈ હતી. વૃક્ષોના કદ નાના થઈ ગયા હતા, નદીઓનો પ્રવાહ ઓછો થઈ ગયો હતો અને પૃથ્વી પરના સામાન્ય મનુષ્યો, પશુઓ અને વનસ્પતિઓ કદ અને તેજમાં સાવ ક્ષીણ દેખાતા હતા. સત્યયુગના વિરાટ કાય સમ્રાટ મુચુકુંદ જ્યારે પૃથ્વી પર ચાલવા લાગ્યા, ત્યારે દ્વાપરયુગના મનુષ્યો તેમને સાક્ષાત્ આકાશમાંથી ઉતરેલા કોઈ પર્વત સમાન દેવતા સમજીને ભયભીત થઈને ભાગવા લાગ્યા.
સમ્રાટ મુચુકુંદ સમજી ગયા કે કાળની ગતિ અટકાવી શકાતી નથી. જે અયોધ્યાના સામ્રાજ્ય માટે, જે વૈભવ અને પ્રજા માટે તેમણે લાખો વર્ષો સુધી દેવલોકમાં લોહી વહાવ્યું હતું, તે અયોધ્યાની સૃષ્ટિ અને પેઢીઓ ક્યારનીય કાળના ગર્ભમાં વિલીન થઈ ચૂકી હતી. સંસારની આ નશ્વરતા જોઈને તેમના હૃદયમાં પરમ શાંતિનો ઉદય થયો. તેમણે વિચાર્યું:
"જે સત્તા અને શરીર માટે મનુષ્ય આખી જિંદગી અહંકાર કરે છે, તે કાળના એક નાના ચક્ર સામે કેટલા તુચ્છ છે! ધન્ય છે પ્રભુ શ્રીકૃષ્ણ, જેમણે મને કાળયવનના બહાને આ કાળની માયામાંથી મુક્ત કર્યો."
તેમણે અયોધ્યા પાછા ફરવાનો મોહ કાયમ માટે ત્યજી દીધો. તેઓ પૃથ્વીના કોઈ પણ બંધનમાં પડ્યા વિના, ઉત્તર દિશા તરફ હિમાલયની પવિત્ર કંદરાઓ ભણી ચાલવા લાગ્યા. તેઓ ગંધમાદન પર્વત પાર કરીને સાક્ષાત્ નર-નારાયણના પાવન ધામ બદરિકાશ્રમ (બદ્રીનાથ) પહોંચ્યા. ત્યાં તેમણે અલકનંદા નદીના પવિત્ર તટે, શીતળ બરફની વચ્ચે રહીને તમામ રાગ-દ્વેષનો ત્યાગ કર્યો. તેમણે માત્ર જળ અને વાયુના આશરે ઘોર તપસ્યા શરૂ કરી અને અંતે પ્રભુના ધ્યાનમાં લીન થઈને પોતાના નશ્વર દેહનો ત્યાગ કરી પરમ ધામ પ્રાપ્ત કર્યું. સૂર્યવંશના ઇતિહાસમાં મુચુકુંદ એક એવા અદ્ભુત નાયક બન્યા, જેમણે પૃથ્વી અને સ્વર્ગ બંનેને ધ્રુજાવ્યા, છતાં અંતે ઈશ્વરના ચરણોમાં પરમ શાંતિ શોધી.
સંદર્ભ (Reference):
મુખ્ય સ્રોત: શ્રીમદ ભાગવત મહાપુરાણ (૧૦મો સ્કંધ, અધ્યાય ૫૧, શ્લોક ૬૧ થી ૬૩) અને વિષ્ણુ પુરાણ (૫મો અંશ, અધ્યાય ૨૪).
ઐતિહાસિક તથ્ય: મુચુકુંદજી દ્વારા યુગ પરિવર્તનની અસર (Time Dilation અને મનુષ્યોના કદ ઘટવા) નું નિરીક્ષણ અને બદરિકાશ્રમમાં તપસ્યા દ્વારા મોક્ષ પ્રાપ્તિ.
મહાબાહુ મુચુકુંદ જ્યારે દેવરાજ ઇન્દ્રના આહ્વાન પર સ્વર્ગલોકની રક્ષા કરવા માટે જઈ રહ્યા હતા, ત્યારે તેઓ માત્ર એક યોદ્ધા તરીકે નહોતા ગયા. તેઓ જાણતા હતા કે અસુરો સામેનું આ યુદ્ધ કેટલું લાંબું ચાલશે તે અનિશ્ચિત છે. તેથી, એક કુશળ સૂર્યવંશી શાસક તરીકે, તેમણે પૃથ્વી પર સૂર્યવંશના સામ્રાજ્યને સુરક્ષિત કરવા માટે દક્ષિણ સરહદો પર પોતાનો પ્રભાવ વધાર્યો હતો.
પૌરાણિક ઇતિહાસ અને ભૌગોલિક ગ્રંથોમાં ઉલ્લેખ છે કે, મહારાજ મુચુકુંદે નર્મદા નદીના તટે અને ઋક્ષપર્વત (સાતપુડા પર્વતમાળા) ની ગોદમાં એક અત્યંત વૈભવશાળી અને અભેદ્ય નગરીની સ્થાપના કરી હતી, જેને 'મહિષ્મતી' (Mahiṣmatī) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેમણે આ નગરી વસાવીને મધ્ય ભારતવર્ષમાં સૂર્યવંશની આણ વર્તાવી દીધી હતી, જેથી અયોધ્યા પર દક્ષિણ કે પશ્ચિમ તરફથી કોઈ આક્રમણ ન થઈ શકે. જ્યારે તેઓ સ્વર્ગ સિધાવ્યા, ત્યારે તેમણે આ નગરી અને સામ્રાજ્યની ધૂરા પોતાના વિશ્વાસુ અનુગામીઓને સોંપી હતી.
પરંતુ કાળની ગતિ ન્યારી છે. મુચુકુંદજી લાખો વર્ષો સુધી સ્વર્ગના યુદ્ધમાં વ્યસ્ત રહ્યા, અને પૃથ્વી પર તેમના ગયા પછી સદીઓ વીતતા જ હૈહય વંશના પ્રતાપી રાજાઓએ આ મહિષ્મતી નગરી પર પોતાનો અધિકાર જમાવી લીધો (પાછળથી આ જ મહિષ્મતી નગરી ચક્રવર્તી સહસ્ત્રાર્જુનની રાજધાની બની). જ્યારે મુચુકુંદજી ગુફામાંથી બહાર આવ્યા અને તેમને ખબર પડી કે તેમની વસાવેલી નગરીઓ અને સામ્રાજ્યના સીમાડા પણ કાળના પ્રવાહમાં બદલાઈ ચૂક્યા છે, ત્યારે તેમનો સંસાર પરથી મોહ સાવ ભંગ થઈ ગયો. આ ભૌગોલિક સત્ય સાબિત કરે છે કે સૂર્યવંશના રાજાઓએ માત્ર અયોધ્યા જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર આર્યાવર્તના નકશાને પોતાના પરાક્રમથી કંડાર્યો હતો.
સંદર્ભ (Reference) અને ભૌગોલિક તથ્ય:
મુખ્ય સ્રોત: હરિવંશ પુરાણ (હરિવંશ પર્વ, અધ્યાય ૧૪), વાલ્મીકિ રામાયણ (ઉત્તરકાંડ) અને પદ્મ પુરાણ.
ઐતિહાસિક રહસ્ય: મહારાજ મુચુકુંદ દ્વારા પવિત્ર નર્મદાના કિનારે પ્રખ્યાત 'મહિષ્મતી' નગરીની સ્થાપના કરવાનો સ્પષ્ટ ઉલ્લેખ પુરાણોમાં જોવા મળે છે, જે પાછળથી હૈહય વંશના હાથમાં ગઈ.
#હિન્દુધર્મ #ધર્મ #સનાતનધર્મ #શ્રીરામ #રામ #કૃષ્ણસખી
