ભાગ ૧૧: રેતીમાં રોપાયેલું આકાશ
સમય: રેસ શરૂ થયાની ૩૦ સેકન્ડ પછી
સ્થળ: જસદણનું રેસકોર્સ મેદાન
દેવાયતની સીટીનો અવાજ સારંગના કાનમાં પડતાની સાથે જ મેદાનનું ચિત્ર બદલાઈ ગયું.
જે ઘોડો અત્યાર સુધી સ્ટાર્ટિંગ લાઈન પર નાચતો હતો, તેણે અચાનક પૃથ્વીના પેટાળમાંથી શક્તિ ભેગી કરી હોય તેમ છલાંગ મારી. સારંગ દોડ્યો નહીં, ઉડ્યો!
શરૂઆતમાં પ્રેક્ષકો હસતા હતા. "એ લંગડા! રહેવા દે હવે! રેસ પૂરી થઈ ગઈ!"
વિક્રમસંગનો સફેદ ઘોડો 'સિકંદર' ૧૦૦ મીટર આગળ હતો. ધૂળની ડમરીમાં તે દેખાતો પણ બંધ થઈ ગયો હતો. ૧૦૦ મીટરનું અંતર કાપવું એ અશક્ય હતું.
પણ સારંગે આજે ગણિતના નિયમો ઉલટાવી નાખ્યા હતા.
“શોધવા ગયો તો પવન, પણ મળી ગયું વાવાઝોડું,
જોઈને સારંગની રફ્તાર, આખું જગત લાગ્યું થોડું!
નથી જમીન પર પગ એના, નથી આભમાં એનો છેડો,
મૃત્યુ સામે બાથ ભીડીને, ઉડ્યો મારો કાળો કેડો!
નથી ગણતો એ ગાઉ કે નથી જોતો થાક,
આખા મલક માથે જામી છે, સારંગ તારી ધાક!
ડુંગર જેવી છાતી કાઢી, ચીરતો પવનની લહેર,
રણમેદાનમાં આજે એણે, વરસાવ્યો છે કહેર!
વાહ સારંગ! તારી કોઈ તોલે ન આવે!”
ટીનો સારંગની પીઠ પર ચોંટી ગયો હતો. તેણે આંખો બંધ કરી દીધી હતી. તેને માત્ર પવનનો સુસવાટો સંભળાતો હતો. સારંગના પગ જમીન પર પડતા જ નહોતા. ટબડક-ટબડક અવાજ એક સળંગ ગર્જનામાં ફેરવાઈ ગયો હતો.
પહેલા ૨૦ સેકન્ડમાં જ સારંગે છેલ્લા ક્રમે દોડતા બે ઘોડાને પાછળ છોડી દીધા.
લોકોનું હાસ્ય ધીમે ધીમે ઓછું થઈ ગયું. "એલા જુઓ! આ કાળો ઘોડો તો વીજળીની જેમ આવે છે!"
દેવાયતની નજર મેદાન પર હતી, પણ કાન સારંગના ધબકારા સાંભળતા હતા. તેણે બીજી સીટી વગાડી - વ્હીત... વ્હીત... (ઝડપ વધાર!)
સારંગે ગતિ વધારી. તેનું કાળું ચમકતું શરીર પરસેવાથી નાહી રહ્યું હતું, પણ થાકનું નામોનિશાન નહોતું. તેના નસકોરાં ફૂલી ગયા હતા.
એક પછી એક... ત્રીજો ઘોડો, ચોથો ઘોડો, પાંચમો ઘોડો... સારંગ બધાને ચીરતો આગળ વધતો હતો. ટીનાના કાનમાં હવે પવન નહીં, પણ જમનાબાના આશીર્વાદ ગુંજતા હતા - "તું આ ઘરના પગ છે બેટા."
ટીનાએ આંખો ખોલી. તેણે જોયું તો હવે તેની આગળ માત્ર ત્રણ જ ઘોડા હતા. અને સૌથી આગળ વિક્રમસંગનો સિકંદર.
વિક્રમસંગે પાછળ વળીને જોયું. તેમને એમ હતું કે પાછળ કોઈ નથી. પણ ધૂળના વાદળમાંથી એક કાળો રાક્ષસ ધસી આવતો જોઈને તેમના હોશ ઉડી ગયા.
"આ... આ કેવી રીતે બને?" વિક્રમસંગ બબડ્યા. "આ મરેલો ઘોડો અહીં સુધી પહોંચી ગયો?"
વિક્રમસંગે સિકંદરને ચાબુક માર્યો. "ભાગ સિકંદર! આજ આપણી આબરૂનો સવાલ છે!"
સિકંદર પણ અરબી નસલનો ઘોડો હતો, તેણે પણ સ્પીડ વધારી.
હવે છેલ્લો રાઉન્ડ હતો. માત્ર ૫૦૦ મીટર બાકી હતા.
સારંગ હવે બીજા નંબર પર આવી ગયો હતો. હવે ટક્કર માત્ર બે વચ્ચે હતી - સત્તાનો સિકંદર અને ખુમારીનો સારંગ.
મેદાનમાં હાહાકાર મચી ગયો. જે લોકો દેવાયતની મજાક ઉડાવતા હતા, તે હવે પોતાની જગ્યાએ ઉભા થઈ ગયા હતા.
"એ... કાપ્યો! કાપ્યો!"
"દોડ સારંગ દોડ!"
રૂપા અને જમનાબા એકબીજાનો હાથ પકડીને રડતા હતા. દેવાયતની આંખો લાલ હતી, તે સતત સીટી વગાડતો હતો.
અંતિમ વળાંક આવ્યો.
વિક્રમસંગે જોયું કે સારંગ તેની બરાબર બાજુમાં આવી ગયો છે. સારંગનું મોઢું સિકંદરની પૂંછડી પાસે હતું. વિક્રમસંગે એક નીચ દાવ રમ્યો. તેણે પોતાના ઘોડાને સહેજ ત્રાંસો કર્યો જેથી સારંગનો રસ્તો કપાઈ જાય અને સારંગ રેલિંગ સાથે અથડાઈ જાય.
ટીનો ગભરાયો. સારંગ પણ સહેજ વિચલિત થયો. જો તે આગળ વધે તો સિકંદર સાથે અથડાઈને પડી જાય.
દેવાયત આ જોઈ ગયો. તેણે રાડ પાડી, "ટીના! ડરતો નહીં! જગ્યા બનાવ!"
અને તેણે એક ખાસ અવાજ કર્યો - ચ...ચ...ચ... (હુમલો!)
આ અવાજ સાંભળીને સારંગે પોતાની બુદ્ધિ વાપરી. તેણે બ્રેક મારવાને બદલે એક જોખમી છલાંગ મારી. તે સિકંદરની જમણી બાજુથી નહીં, પણ ડાબી બાજુની સાંકડી જગ્યામાંથી ઘૂસ્યો.
હવે બંને ઘોડા ખભેખભા મિલાવીને દોડતા હતા.
એક સફેદ, એક કાળો.
એક અભિમાન, એક સ્વાભિમાન.
ફિનિશ લાઈન સામે દેખાતી હતી. ૧૦૦ મીટર... ૫૦ મીટર...
વિક્રમસંગે ગાંડાની જેમ સિકંદરને ચાબુક મારવાનું શરૂ કર્યું. સિકંદર દર્દથી ચીસ પાડતો હતો.
બીજી બાજુ ટીનાએ ચાબુક નહોતો માર્યો. તેણે માત્ર સારંગની કેશવાળી પકડીને તેના કાનમાં કહ્યું, "ભાગ સારંગ! બાપુની ઈજ્જત તારા હાથમાં છે!"
પ્રેમ અને ચાબુક વચ્ચેની રેસ હતી.
છેલ્લા ૧૦ મીટર.
બંને ઘોડા એક સમાન હતા. ફોટો ફિનિશ થવાની તૈયારી હતી.
ત્યારે સારંગે છેલ્લું જોર કર્યું. તેણે પોતાની ડોક સહેજ આગળ ખેંચી. જાણે તેણે પોતાનો પ્રાણ રેડી દીધો.
અને ત્યારે જ જાણે આખું આકાશ ગરજી ઉઠ્યું હોય તેમ આ બિરદાવલી ગુંજી ઉઠી:
“ગગન ગાજ્યું ને ધરા ધ્રૂજી, જાગ્યો કાળભૈરવ આજ,
વજ્ર જેવી છાતી જેની, એવો મારો અસવાર!
ધૂળમાં રોળ્યો દુશ્મનને, રાખી પંચાળની લાજ,
સારંગ તને ખમ્મા કહે, આખું જસદણનું રાજ!
વાહ રે મારા વટવચની! વાહ!”
ધૂળની ડમરી ઉડી અને બંને ઘોડા ફિનિશ લાઈન ક્રોસ કરી ગયા.
બધું શાંત થઈ ગયું.
કોણ જીત્યું? ધૂળ એટલી હતી કે કોઈને દેખાયું નહીં.
રેફરી દોડીને ગયા. વિક્રમસંગના ચહેરા પર વિજયનું સ્મિત હતું. તે હાથ ઉંચો કરીને બૂમો પાડતો હતો, "હું જીતી ગયો! મારો સિકંદર જીતી ગયો!"
દેવાયતનું હૃદય એક ધબકારો ચૂકી ગયું. શું સારંગ હારી ગયો? શું એક લાખ રૂપિયા અને શરત હારી ગયા? ટીનો ઘોડા પરથી ઉતરીને ત્યાં જ રેતીમાં બેસી પડ્યો હતો.
ત્યાં જ લાઉડસ્પીકર પર રેફરીનો અવાજ ગુંજ્યો.
"આજની ઐતિહાસિક રેસનું પરિણામ આવી ગયું છે..."
લોકોના શ્વાસ થંભી ગયા.
"માત્ર 'નાક' જેટલા અંતરથી... વિજેતા જાહેર થાય છે..."
રેફરી અટક્યા, "...સાણથલી ગામનો સારંગ ! "
એક પળ માટે સન્નાટો છવાઈ ગયો. અને પછી...
આખું સ્ટેડિયમ ગાજી ઉઠ્યું. લોકો ટોપીઓ ઉછાળવા લાગ્યા.
"જીત્યો ભાઈ જીત્યો... લંગડો અસવાર જીત્યો!"
વિક્રમસંગના હાથમાંથી લગામ છૂટી ગઈ. તેમનું અભિમાન કાચની જેમ તૂટીને વિખેરાઈ ગયું.
સારંગ, જે હવે શ્વાસ લેવા માટે પણ સંઘર્ષ કરતો હતો, તે જીત્યો હોવા છતાં કોઈ ટ્રોફી લેવા ન ગયો. તે ધીમે ધીમે લંગડાતો લંગડાતો મેદાનના છેડે આવ્યો.
ત્યાં વ્હીલચેરમાં બેઠેલો દેવાયત બે હાથ ફેલાવીને તેની રાહ જોતો હતો.
સારંગ આવ્યો અને સીધો દેવાયતના ખોળામાં માથું મૂકી દીધું. તેનું આખું શરીર ધ્રૂજતું હતું. દેવાયતના આંસુ સારંગના ચહેરા પર પડ્યા.
"જીતી ગયા દીકરા... જીતી ગયા. તેં આજે રેતીમાં આકાશ રોપી દીધું!"
ટીનો દોડીને આવ્યો અને દેવાયતને વળગી પડ્યો. જમનાબા અને રૂપા પણ ચોધાર આંસુએ રડતા હતા. આ આંસુ દુઃખના નહોતા, આ તો વર્ષોના સંઘર્ષ પછી મળેલા વિજયના અમૃત હતા.
લોકો દેવાયતને ખભે ઉંચકવા માંગતા હતા, પણ દેવાયતે ના પાડી. તેણે સારંગના કપાળે ચુંબન કર્યું.
આજે જસદણના મેદાનમાં એક નહીં, પણ બે અસવાર જીત્યા હતા. એક જે ઘોડા પર બેઠો હતો, અને બીજો જે ઘોડાના આત્મામાં બેઠો હતો.
(ક્રમશ: ભાગ-૧૨ અને અંતિમ ભાગ માં જુઓ - અંત નહીં, આરંભ)
