મહેશ એક રિલેશનશિપ મેનેજર હતો, પણ તેની ઓળખ માત્ર પદ સુધી સીમિત નહોતી. તેની ઓળખ હતી તેની મહેનત, તેની શાંતિ અને તેની ઈમાનદારી. શહેરની કોર્પોરેટ ઓફિસમાં બેઠો હોવા છતાં, તેનું જીવન ફાઇલ્સ અને ફોર્મ્સથી ઘણું આગળનું હતું. દરેક લોન ફાઇલ તેને કોઈના સપનાનો કાગળ લાગતી.
એક દિવસ મહેશ એક મોટી લોનની ફાઇલ લઈને આવ્યો. ગ્રાહકનો બિઝનેસ મજબૂત હતો, મિલકત પણ સારી, પરંતુ પ્રોપર્ટીના દસ્તાવેજોમાં ગંભીર કાનૂની સમસ્યા હતી. સામાન્ય રીતે આવી ફાઇલ રિજેક્ટ થઈ જાય, પરંતુ મહેશે હાર માનવાની ટેવ રાખી નહોતી. તેણે એક પછી એક વકીલોને મળવાનું શરૂ કર્યું. જૂના રેકોર્ડ્સ શોધ્યા, રજિસ્ટ્રી સુધારી, સરકારી કચેરીઓના ફેરા માર્યા. દિવસો ગયા, પણ મહેશ અટક્યો નહીં.
ગ્રાહક રોજ ફોન કરતો. અવાજમાં ભય હતો. મહેશ દર વખતે એક જ વાત કહતો— “ટેન્શન ના લો, હું જોઈ લઉં છું.” આ શબ્દો ખાલી આશ્વાસન નહોતા, એ તેની જવાબદારી હતી.
અંતે ફાઇલ પાસ થઈ. લોન મંજૂર થઈ. ગ્રાહકના ખાતામાં પૈસા આવ્યા અને તેના ચહેરા પર શાંતિ ઉતરી આવી. મહેશને અંદરથી સંતોષ થયો, જાણે પોતાની મહેનતને કોઈ જવાબ મળ્યો હોય.
પરંતુ કોર્પોરેટ દુનિયાની સચ્ચાઈ અહીં બહાર આવી. જ્યારે સફળતાની ચર્ચા થઈ, ત્યારે મહેશના મેનેજરે આખું શ્રેય પોતે લઈ લીધું. ઉપરના લેવલ સામે, ગ્રાહક સામે અને મીટિંગમાં પણ— નામ માત્ર મેનેજરનું જ આવ્યું. મહેશ પાછળની ખુરશી પર શાંતિથી બેઠો રહ્યો. કોઈએ તેનું નામ લીધું નહીં.
તે હસ્યો.
પણ એ હસી આનંદની નહોતી.
એ દુઃખ અને સ્વીકારથી ભરેલી હતી.
મહેશને બધું સમજાતું હતું. તે જાણતો હતો કે અહીં કામ કરતા કરતા માણસ ઓળખ ગુમાવી બેસે છે. અવાજ કરનાર આગળ વધે છે, અને શાંત રહેનાર પાછળ રહી જાય છે. છતાં તેણે ઝઘડો કરવાનું પસંદ ન કર્યું. તેણે ચૂપ રહીને આગળ વધવાનું પસંદ કર્યું.
મીટિંગ પૂરી થઈ. મેનેજર આગળ વધી ગયો. ગ્રાહક ખુશ હતો. સિસ્ટમ સંતોષમાં હતી.
મહેશ ઊભો થયો. પોતાની ફાઇલ બેગ ઉઠાવી. ટેબલ પર એક નવી લોન ફાઇલ પડી હતી. નવા પ્રશ્નો, નવી મુશ્કેલીઓ.
એ જ શાંત ચહેરા સાથે મહેશે ફાઇલ ખોલી.
કારણ કે કોર્પોરેટ ચક્કરમાં,
કેટલાક લોકો ક્રેડિટ લઈ જાય છે,
અને કેટલાક લોકો કામ.
અને મહેશ?
એ કામ કરનારામાંથી એક હતો.
અંત માં સમજૂતી -
કોર્પોરેટના કોરિડોરમાં
અવાજ નહીં, પરિણામ બોલે છે,
પણ પરિણામનું નામ
ઘણી વાર કોઈ બીજું જ લઈ જાય છે.
અહીં હાથ મેલાં કરનાર હાથ
ક્યારેય સ્ટેજ સુધી પહોંચતા નથી,
અને ક્લેપ્સ મેળવનાર હાથ
ફાઇલ્સના વજન જાણતા પણ નથી.
અહીં વફાદારી એ પદ નથી,
એ તો એક ટેવ છે,
જે ترقي અપાવતી નથી,
પણ ઊંઘ શાંતિથી આવે એવી ખાતરી આપે છે.
કેટલાક લોકો
નામ બને છે,
કેટલાક લોકો
કામ બને છે.
અને કોર્પોરેટ ચક્કરમાં,
નામ કાગળ પર રહી જાય છે,
પણ કામ—
કોઈના ઘરમાં દીવો પ્રગટાવે છે.
અંતે — કોર્પોરેટના શાંત અવાજો
કોર્પોરેટ દુનિયા ચમકથી ભરેલી લાગે છે,
પણ એની અંદર શાંતિ બહુ ઓછી હોય છે.
અહીં દરેક ટેબલ પર સપના પડેલા હોય છે,
અને દરેક ખુરશી નીચે દબાયેલો કોઈનો અવાજ.
અહીં મહેનત ઘડિયાળ સાથે ચાલે છે,
પણ માન સમય સાથે નથી ચાલતું.
જે વહેલું બોલે છે એ દેખાય છે,
અને જે ઊંડું કામ કરે છે એ અદ્રશ્ય રહે છે.
ફાઇલ પાસ થાય ત્યારે તાળી પડે છે,
પણ ફાઇલને જીવંત બનાવનાર હાથ
ક્યારેય લાઇટમાં આવતા નથી.
એ હાથ માત્ર આગળ વધે છે—
બીજી ફાઇલ, બીજો સંઘર્ષ, બીજો દિવસ.
કોર્પોરેટમાં સાચી વફાદારી
પ્રમોશનથી માપાતી નથી,
એ તો એ દિવસથી માપાય છે
જ્યારે કોઈ તમારું નામ લીધા વગર
તમારું કામ સ્વીકારીને આગળ વધી જાય.
કેટલાક લોકો ત્યાં જ અટકી જાય છે,
અને કેટલાક— મહેશ જેવા—
હસી લે છે, દુઃખ ગળી જાય છે,
અને ફરી કામમાં લાગી જાય છે.
કારણ કે તેમને ખબર છે,
અહીં જીત એટલે નામ નહીં,
જીત એટલે—
કોઈના જીવનમાં પડેલો ભાર
થોડો હળવો કરી શકવો.
અને એવી જીત
કોઈ મીટિંગમાં લખાતી નથી,
પણ કોઈના દિલમાં રહી જાય છે.
