પાંચ વર્ષના બાળકની અડગ ભક્તિથી રચાયેલી અમર કથા
ઘણા યુગો પહેલાં ભારત દેશમાં ઉત્તાનપાદ નામના એક રાજા શાસન કરતા હતા. તેમનું રાજ્ય સમૃદ્ધ હતું, મહેલો વૈભવથી ભરેલા હતા અને સત્તા સર્વત્ર છવાઈ હતી. છતાં આ વૈભવની વચ્ચે રાજમહેલની અંદર શાંતિનો અભાવ હતો. રાજાને બે પત્નીઓ હતી. એક હતી સુનીતિ, શાંત સ્વભાવની, સહનશીલ અને સંયમી. બીજી હતી સુરુચિ, જેને રાજાનો વિશેષ સ્નેહ મળતો હતો અને જેના શબ્દોને મહેલમાં મહત્ત્વ મળતું હતું. સુનીતિનો પુત્ર ધ્રુવ હતો, જ્યારે સુરુચિનો પુત્ર ઉત્તમ હતો.
ધ્રુવ માત્ર પાંચ વર્ષનો હતો. તેની ઉંમર નાની હતી, પરંતુ તેની આંખોમાં એક અલગ જ ગંભીરતા હતી. મહેલમાં રહેતા હોવા છતાં તેણે વહેલી વયે સમજાઈ લીધું હતું કે દરેકને સમાન પ્રેમ અને સન્માન મળતું નથી. એક દિવસ, બાળસુલભ નિર્દોષ ભાવનાથી, ધ્રુવ પોતાના પિતા રાજા ઉત્તાનપાદની પાસે ગયો અને તેમની ગોદમાં બેસવાની ઇચ્છા વ્યક્ત કરી. એ એક સામાન્ય ઈચ્છા હતી, જે દરેક બાળક પોતાના પિતાથી રાખે છે.
પરંતુ એ ક્ષણે સુરુચિએ ધ્રુવને રોક્યો. તેના શબ્દો કઠોર હતા અને ભાવવિહિન પણ. તેણે કહ્યું કે ધ્રુવને રાજાની ગોદમાં બેસવાનો અધિકાર નથી અને જો તેને એવું સ્થાન જોઈએ, તો તેને ફરી જન્મ લેવો પડશે, પરંતુ તેના ગર્ભમાંથી. એ શબ્દો ઊંચા અવાજે નહોતા બોલાયા, પરંતુ તેમણે ધ્રુવના હૃદયમાં ઊંડો ઘા કર્યો.
ધ્રુવે કોઈ જવાબ આપ્યો નહીં. તેણે વિરોધ કર્યો નહીં. બાળક ઘણી વાર અપમાન સામે બોલતું નથી, પરંતુ મૌન ધારણ કરે છે. ધ્રુવ શાંતપણે ત્યાંથી દૂર થયો, પરંતુ અંદરથી ખૂબ દુઃખી હતો. જ્યારે તે પોતાની માતા સુનીતિ પાસે પહોંચ્યો, ત્યારે તેની આંખોમાંથી આંસુ વહી પડ્યા. સુનીતિએ પુત્રને ધીરજપૂર્વક સાંભળ્યો. તેણે ધ્રુવના મનમાં દ્વેષ ભરવાનો પ્રયત્ન કર્યો નહીં. બદલે, તેણે તેને સમજાવ્યું કે દુનિયા હંમેશા ન્યાય આપતી નથી, પરંતુ ભગવાન વિષ્ણુ એવા છે, જે સચ્ચા હૃદયની પ્રાર્થનાને કદી અવગણતા નથી. જો ધ્રુવને એવું સ્થાન જોઈએ, જે કોઈ છીનવી ન શકે, તો તેને ભગવાનનો આશ્રય લેવો પડશે.
આ વાત ધ્રુવના મનમાં ઊંડે ઉતરી ગઈ. એ રાત્રે તે ઊંઘ્યો નહીં. બીજા દિવસે, કોઈને જાણ કર્યા વિના અને કોઈ ફરિયાદ કર્યા વિના, ધ્રુવ મહેલ છોડીને વનમાં નીકળી ગયો. વન અજાણ્યું હતું, રસ્તો મુશ્કેલ હતો અને ભયજનક પણ, પરંતુ ધ્રુવનો સંકલ્પ અડગ હતો. તેની સામે માત્ર એક જ લક્ષ્ય હતું, ભગવાન વિષ્ણુના દર્શન.
વનમાં ધ્રુવને દેવર્ષિ નારદ મુનિ મળ્યા. નારદ મુનિએ નાનકડા બાળકને જોઈને તેને પાછું ફરવા સમજાવ્યું. તેમણે કહ્યું કે આ માર્ગ કઠિન છે અને આ ઉંમરે એવો ત્યાગ સહન કરવો સહેલો નથી. પરંતુ ધ્રુવના શબ્દોમાં દ્રઢતા હતી. તેણે કહ્યું કે તે નાનો છે, પરંતુ તેનું દુઃખ મોટું છે અને તેનો સંકલ્પ અડગ છે. નારદ મુનિએ આ બાળકમાં છુપાયેલી શક્તિ ઓળખી અને તેને “ૐ નમો ભગવતે વાસુદેવાય” મંત્ર આપ્યો તથા તપસ્યા કરવાની રીત સમજાવી.
ધ્રુવે તપસ્યા શરૂ કરી. સમય પસાર થતો ગયો, પરંતુ તેની નિષ્ઠા ડગમગી નહીં. પહેલા મહિને તે ફળ પર જીવતો રહ્યો, પછી પાંદડા, ત્યારબાદ માત્ર પાણી, અને અંતે તેણે ખોરાક પણ છોડી દીધો. તે એક પગ પર ઊભો રહીને સતત ભગવાનનું ધ્યાન કરતો રહ્યો. તેનું શરીર નબળું બનતું ગયું, પરંતુ મન વધુ મજબૂત બનતું ગયું. પુરાણોમાં વર્ણન છે કે ધ્રુવની તપસ્યાથી સમગ્ર જગત કંપી ઉઠ્યું અને દેવતાઓ પણ ચિંતિત બન્યા.
અંતે ભગવાન વિષ્ણુ ધ્રુવ સામે પ્રગટ થયા. એ દર્શન અતિ શાંતિથી ભરેલું હતું. ધ્રુવ ભગવાનને જોઈને ભાવુક થઈ ગયો અને શબ્દો તેની સાથે રહ્યા નહીં. ભગવાને પોતાના શંખથી ધ્રુવના કપાળને સ્પર્શ કર્યો અને પૂછ્યું કે તે શું ઈચ્છે છે. ધ્રુવે વિનમ્રતાથી જવાબ આપ્યો કે હવે તેને કંઈ જોઈએ નહીં, કારણ કે ભગવાનના દર્શનથી તેનું જીવન પૂર્ણ થઈ ગયું હતું. ભગવાન વિષ્ણુ ધ્રુવની નિષ્કામ ભક્તિથી અત્યંત પ્રસન્ન થયા અને તેને આકાશમાં એક શાશ્વત સ્થાન આપ્યું, એવું સ્થાન જે ક્યારેય બદલાશે નહીં. આ સ્થાન આજે ધ્રુવ તારા તરીકે ઓળખાય છે અને સદાય સ્થિર રહીને બધાને માર્ગ બતાવે છે.
શીખ
સાચી નિષ્ઠા અને અડગ સંકલ્પ કોઈ પણ ઉંમરે માણસને મહાન બનાવી શકે છે.
અપમાન જીવનને તોડી પણ શકે છે અને સાચો માર્ગ પણ બતાવી શકે છે, જો મન મજબૂત રાખવામાં આવે.
જે વ્યક્તિ ધીરજ, વિશ્વાસ અને સચ્ચાઈ સાથે પોતાના લક્ષ્ય તરફ આગળ વધે છે, તેની માટે સમય અને પરિસ્થિતિ પણ સહયોગી બની જાય છે.
સાચું સ્થાન દુનિયા પાસેથી માગવું નહીં, પોતાના કર્મ, શ્રદ્ધા અને સંકલ્પથી કમાવું જોઈએ.
