ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಳೇಬೀಡಿನ ಹೊಯ್ಸಳೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವು ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಸ್ವರ್ಗ. ಆದರೆ ಸೂರ್ಯ ಮುಳುಗಿ ಕತ್ತಲೆ ಆವರಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಅಲ್ಲಿನ ಕಲ್ಲುಗಳು ಬೇರೆಯದೇ ಕಥೆ ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಇತಿಹಾಸ ಸಂಶೋಧಕ ಆದಿತ್ಯನಿಗೆ ಈ ದೇವಾಲಯದ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ವಿಚಿತ್ರ ಆಕರ್ಷಣೆ. ಅವನು ಕೇವಲ ಪ್ರವಾಸಿಗರಂತೆ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ ಅವನು ಶಿಲ್ಪಗಳ ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಅಡಗಿರುವ ಕೋಡ್ (ಸಂಕೇತ) ಹುಡುಕುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ.
ಅವನ ಬಳಿ ಅಜ್ಜನ ಕಾಲದ ಒಂದು ಹಳೆಯ ಡೈರಿ ಇತ್ತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಬರೆದಿತ್ತು ದ್ವಾರಸಮುದ್ರದ ಮಹಾದ್ವಾರದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಇರುವ ಹದಿಮೂರನೇ ಶಿಲಾಬಾಲಿಕೆ ಕೇವಲ ಸುಂದರಿಯಲ್ಲ, ಅವಳು ಒಂದು ಮರಣದಂಡನೆಯ ದಾರಿ. ಈ ವಾಕ್ಯದ ಅರ್ಥ ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಆದಿತ್ಯ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದ.
ಅಂದು ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ಹತ್ತಿರವಿತ್ತು. ಆದಿತ್ಯ ತನ್ನ ವಿಶೇಷ ಇನ್ಫ್ರಾರೆಡ್' ಸ್ಕ್ಯಾನರ್ ಹಿಡಿದು ದೇವಾಲಯದ ಹೊರಗೋಡೆಯ ಹತ್ತಿರ ಹೋದ. ಅಲ್ಲಿ ಸಾಲಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಶಿಲಾಬಾಲಿಕೆಯರಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಗ್ರಹ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿತ್ತು. ಅವಳನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ 'ದರ್ಪಣ ಸುಂದರಿ' ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವಳು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡಿ ಹಿಡಿದು ತನ್ನ ಸೌಂದರ್ಯ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಕೆತ್ತಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಆದಿತ್ಯ ಸ್ಕ್ಯಾನರ್ ಹಾಕಿ ನೋಡಿದಾಗ ಅವನಿಗೆ ಕಂಡದ್ದು ಅಚ್ಚರಿ, ಆ ಕನ್ನಡಿಯ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿನ ಪದರಗಳ ನಡುವೆ ಲೋಹದ ತುಣುಕುಗಳು ಅಡಗಿದ್ದವು. ಅಂದರೆ, ಆ ವಿಗ್ರಹವು ಚಲಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿತ್ತು, ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಚಲಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು ಹೇಗೆ? ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಆವರಣದ ಹೊರಗೆ ಎರಡು ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ಎಸ್ಯುವಿ ಕಾರುಗಳು ಬಂದು ನಿಂತವು. ಅವುಗಳಿಂದ ಇಳಿದವರು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರವಾಸಿಗರಲ್ಲ. ಅವರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಲೇಸರ್ ಕಟ್ಟಿಂಗ್ ಯಂತ್ರಗಳಿದ್ದವು. ಅವರ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದವನು ವಿಕ್ರಮ್ ಸಿಂಗ್, ಪುರಾತನ ವಸ್ತುಗಳ ಮಾಫಿಯಾದ ಕಿಂಗ್ಪಿನ್. ವಿಕ್ರಮ್ ಸಿಂಗ್ ತನ್ನ ಗನ್ ತೆಗೆದು ಆದಿತ್ಯನ ತಲೆಗೆ ಇಟ್ಟ. ಆದಿತ್ಯ, ನಿನ್ನ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಫಲಿತಾಂಶ ಈಗ ನಮಗೆ ಬೇಕು. ಈ ಶಿಲಾಬಾಲಿಕೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ರತ್ನಗರ್ಭ ಸುರಂಗದ ದಾರಿ ಎಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳು, ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಇಲ್ಲೇ ನಿನ್ನ ಸಮಾಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಆದಿತ್ಯನಿಗೆ ಅರ್ಥವಾಯಿತು, ಇವರು ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಲೂಟಿ ಮಾಡಲು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ನೀವು ಅಂದುಕೊಂಡಷ್ಟು ಇದು ಸುಲಭವಲ್ಲ. ಇದು ಹೊಯ್ಸಳರ ಪ್ರಾಣಕಂಟಕ ಯಂತ್ರದ ಭಾಗ ಎಂದು ಎಚ್ಚರಿಸಿದರೂ ವಿಕ್ರಮ್ ಕೇಳಲಿಲ್ಲ. ವಿಕ್ರಮ್ ತನ್ನ ಸಹಚರನಿಗೆ ಆ ವಿಗ್ರಹದ ಬುಡವನ್ನು ಕೆತ್ತಲು ಆದೇಶಿಸಿದ. ಕೊಡಲಿಯ ಮೊದಲ ಏಟು ವಿಗ್ರಹದ ಪೀಠಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದಾಗ, ವಿಚಿತ್ರವಾದ ಸದ್ದು ಕೇಳಿಸಿತು. ಅದು ಕಲ್ಲು ಒಡೆಯುವ ಸದ್ದಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಯಾವುದೋ ಪುರಾತನ ಗಡಿಯಾರಕ್ಕೆ ಕೀ ಕೊಟ್ಟಂತೆ ಟಿಕ್, ಟಿಕ್. ಟಿಕ್. ಎಂಬ ಶಬ್ದ. ಹಠಾತ್ತನೆ, ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣದಲ್ಲಿರುವ ಸಣ್ಣ ಕೊಳದಿಂದ ನೀರು ರಭಸವಾಗಿ ಹರಿಯಲು ಶುರುವಾಯಿತು. ಹೊಯ್ಸಳರ ಕಾಲದ ಈ ದೇವಾಲಯಗಳು ಹೈಡ್ರೋ-ಮೆಕ್ಯಾನಿಕಲ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಆ ನೀರಿನ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಶಿಲಾಬಾಲಿಕೆಯ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕನ್ನಡಿ ತಿರುಗಲು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಕನ್ನಡಿಯ ಮೇಲಿನ ಪ್ರತಿಫಲನ ಆದಿತ್ಯನ ಟಾರ್ಚ್ ಬೆಳಕಿಗೆ ತಾಕಿದಾಗ, ಆ ಬೆಳಕು ನೇರವಾಗಿ ಎದುರಿಗಿದ್ದ ದೊಡ್ಡ ನಂದಿ ವಿಗ್ರಹದ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬಿತ್ತು. ಕೂಡಲೇ ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಬೃಹತ್ ಕಲ್ಲಿನ ಬಾಗಿಲುಗಳು ತಾವಾಗಿಯೇ ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡವು. ಕಳ್ಳರು ಒಳಗೆ ಸಿಕ್ಕಿಬಿದ್ದರು. ದೇವಾಲಯದ ಒಳಗಿದ್ದ ಕಳ್ಳರು ಗಾಬರಿಯಿಂದ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಲು ಶುರು ಮಾಡಿದರು. ಆದರೆ ಆ ಗುಂಡುಗಳು ಕಲ್ಲಿನ ಗೋಡೆಗೆ ಬಡಿದು ಮರುಕಳಿಸಿ ಅವರಿಗೇ ತಗುಲತೊಡಗಿದವು. ಇಡೀ ದೇವಾಲಯದ ವಿನ್ಯಾಸವೇ ಹಾಗಿತ್ತು. ಶತ್ರುಗಳು ಒಳಗೆ ಬಂದರೆ ಅವರು ಹೊರಗೆ ಹೋಗದಂತೆ ಜ್ಯಾಮಿತೀಯವಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
ಶಿಲಾಬಾಲಿಕೆಯ ವಿಗ್ರಹ ಈಗ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ತಿರುಗಿತ್ತು. ಅವಳ ಮುಖದ ಸೌಮ್ಯ ಭಾವನೆ ಹೋಗಿ, ಈಗ ಅಲ್ಲಿ ದೈತ್ಯಾಕಾರದ ಉಗ್ರ ರೂಪ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅವಳ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಬಳ್ಳಿಯ ಕೆತ್ತನೆಯಿಂದ ವಿಷಪೂರಿತ ಮುಳ್ಳುಗಳು ಹೊರಬಂದವು. ವಿಕ್ರಮ್ ಸಿಂಗ್ನ ಒಬ್ಬ ಸಹಚರ ಅದನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿ ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದ.
ಆದಿತ್ಯನಿಗೆ ಗೊತ್ತಿತ್ತು, ಈ ಚಕ್ರವ್ಯೂಹದಿಂದ ಹೊರಬರಲು ಕೇವಲ ಒಂದು ದಾರಿಯಿದೆ. ಅದು ಈ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಹಿಂದಿನ ಗಣಿತ. ಅವನು ಬೇಗನೆ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಿದ. ಹೊಯ್ಸಳರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿ 1.618 ಎಂಬ 'ಗೋಲ್ಡನ್ ರೇಶಿಯೋ ಬಳಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಅವನು ಶಿಲಾಬಾಲಿಕೆಯ ಪಾದದ ಬಳಿ ಇದ್ದ ಹನ್ನೆರಡು ಪಕಳೆಗಳ ಕಮಲದ ಕೆತ್ತನೆಯಲ್ಲಿ 3ನೇ ಮತ್ತು 7ನೇ ಪಕಳೆಯನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಒತ್ತಿದ.ದೊಡ್ಡ ಘರ್ಜನೆಯೊಂದಿಗೆ ದೇವಾಲಯದ ನೆಲಭಾಗ ಸೀಳಿಕೊಂಡಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳು ಕಂಡವು. ವಿಕ್ರಮ್ ಸಿಂಗ್ ಆದಿತ್ಯನನ್ನು ತಳ್ಳಿ ಒಳಗೆ ಓಡಿದ. ಆದರೆ ಅವನು ಹೋದದ್ದು ನಿಧಿಯ ರೂಮಿಗಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಮಳೆನೀರು ಸಂಗ್ರಹವಾಗುವ ಆಳವಾದ ಬಾವಿಗೆ. ಹಳೆಯ ಯಂತ್ರಗಳು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಆ ಬಾವಿ ಈಗ ಕಳ್ಳರ ಪಾಲಿಗೆ ಸಾವಿನ ಬಲವಾಯಿತು. ಆದಿತ್ಯ ಮೆಲ್ಲನೆ ಸುರಂಗದ ಮತ್ತೊಂದು ಬದಿಗೆ ಹೋದ. ಅಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಕಂಡದ್ದು ಅದ್ಭುತ ಲೋಕ. ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಯಾರು ನೋಡದ ಹೊಯ್ಸಳರ ಲಾಂಛನವಿದ್ದ ಬಂಗಾರದ ನಾಣ್ಯಗಳು, ಓಲೆ ಗರಿಗಳು ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ನಕ್ಷೆಗಳು ಅಲ್ಲಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಆದಿತ್ಯನ ಗಮನ ಸೆಳೆದದ್ದು ಅಲ್ಲಿರುವ ಕೊನೆಯ ಶಿಲಾಬಾಲಿಕೆ. ಅವಳು ತನ್ನ ಕೈಬೆರಳನ್ನು ತುಟಿಯ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟು ಮೌನವಾಗಿರು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಅವಳ ಪಾದದ ಹತ್ತಿರ ಒಂದು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಸಾಲಿತ್ತು ಯಾರು ಈ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಲಾಭಕ್ಕೆ ಬಳಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಈ ಕಲ್ಲಿನಂತೆಯೇ ಮೌನವಾಗುತ್ತಾರೆ. ಬೆಳಗಿನ ಜಾವ ಪೊಲೀಸರು ಮತ್ತು ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯವರು ಬಂದಾಗ ವಿಕ್ರಮ್ ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಅವನ ಗ್ಯಾಂಗ್ ದೇವಾಲಯದ ನೆಲದಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಜ್ಞೆ ತಪ್ಪಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದರು. ಆದಿತ್ಯ ಮಾತ್ರ ಹೊರಗೆ ನಿಂತು ಉದಯಿಸುತ್ತಿರುವ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದ. ಅವನು ಆ ಗುಪ್ತ ಸುರಂಗದ ದಾರಿಯನ್ನು ಯಾರಿಗೂ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಆ ಜ್ಞಾನವು ಅಜಾಗರೂಕ ಕೈಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದರೆ ಅಪಾಯ ಎಂದು ಅವನಿಗೆ ತಿಳಿದಿತ್ತು. ಅವನು ಮತ್ತೆ ಆ ದರ್ಪಣ ಸುಂದರಿಯ ವಿಗ್ರಹದ ಹತ್ತಿರ ಹೋದ. ಈಗ ಅವಳು ಮತ್ತೆ ಮೊದಲಿನಂತೆ ಸೌಮ್ಯವಾಗಿ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಕಲ್ಲುಗಳು ಮಾತನಾಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಸುಳ್ಳು. ಅವು ಮಾತನಾಡುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬೇಕಾದ ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸದ ಅರಿವು ನಮಗಿರಬೇಕು. ಆ ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ತನ್ನ ಕಲ್ಲಿನ ಒಡಲಲ್ಲಿ ಅಡಗಿಸಿಕೊಂಡು ಆ ಶಿಲಾಬಾಲಿಕೆ ಇಂದಿಗೂ ಅಲ್ಲಿಯೇ ನಿಂತಿದ್ದಾಳೆ.
